PlusTen Slotte

Maarten van Nierop (1939-2018) sloot altijd aan bij de actualiteit

Filosoof Maarten van Nierop was een inspirerende hoogleraar, die steeds bij de actualiteit wist aan te sluiten. Vrijdag overleed hij op 79-jarige leeftijd na een lang ziekbed.

Filosoof Maarten van Nierop in 1991Beeld Maurice Boyer

De terroristische aanslagen op de Twin Towers in New York in 2001 brachten filosoof Maarten van Nierop tot een originele kijk. Hij linkte ze aan het begrip 'esthetische gevoelig­heden'. Gruwelijke gebeurtenissen hebben ook een esthetische kant, meende hij.

Van Nierop, die als hoogleraar in Leiden en Amsterdam generaties studenten in aanraking bracht met de 19de-eeuwse filosoof Arthur Schopenhauer, zei dit in zijn afscheids­college 'Huiver en Klacht' op 27 mei 2005 in de Aula van de Universiteit van Amsterdam. "Mijn walging en woede waren zo groot dat die zich in tranen uitten toen ik de torens zag instorten," zei hij over de aanslagen. "Maar ik kan niet loochenen dat de beelden mij tevens fascineerden."

Van Nierop was een inspirerende hoogleraar, die steeds bij de actualiteit wist aan te sluiten. De aanslagen in Madrid (2004) en die in de Londense metro ( 7 juli 2005) waren net achter de rug. Hij vond het wel riskant om de huiveringwekkende gebeurtenissen in verband te brengen met 'esthetische gevoeligheden'. Hij deed dat toch, zei Van Nierop, omdat hij had gemerkt dat hij sinds zijn hersenbloeding in 1997, een 'esthetische gevoeligheid' had ontwikkeld voor gruwelijkheden.

Demonstratie
Eind jaren zeventig wist Van Nierop studenten te trekken met zijn Amsterdamse werkgroepen over Schopenhauer. Het leidde in de jaren tachtig tot het boek Pessimisme als ­filosofie van Heleen J. Pott over het het denken van de Duitse filosoof.

De toenmalige minister van Onderwijs, Wim Deetman, had niets op met de studierichting. Hij bezuinigde op filosofie, die net populair aan het worden was. Deetman vond dat wetenschap in dienst van het praktisch nut en de economie moest staan. Aan filosofen heb je zo bezien niets; Van Nierop ging de barricaden op.

Met zijn studenten hield hij in 1983 een bescheiden demonstratie in Amsterdam-Zuid, waar zij het borstbeeld van Descartes afdekten. En met succes. "Deetman heeft verloren en filosofie bestaat nog steeds," concludeerde collega-filosoof Theo de Boer.

Parafilosoof
Lange tijd trokken lezingen met Van Nierop volle zalen. Zo debatteerde hij in 1995 met Harry Mulisch in Felix Meritis over de pretenties van de filosofie. Mulisch vond dat hij zelf ook filosoof was, maar Van Nierop typeerde hem als een parafilosoof, een vrijbuiter die zich geen rekenschap geeft van traditie. Mulisch beschouwde dat als een geuzennaam.

Het is de vraag of Van Nierop in deze tijd zo veel aandacht voor Schopenhauer had kunnen mobiliseren. De Duitser stond bekend als vrouwenhater ('kinderlijk, dom, kort­zichtig'), mensenschuw, eenzame zonderling en een mopperkont.

Alleen al de titel De Wereld een Hel, een bloemlezing uit het werk van Schopenhauer, waarin Van Nierop een inleiding schreef, schrikt af. Voor redelijke opvattingen en ongeremd optimisme, die het huidige 'smiley-tijdperk' kenmerken, laat het denkraam van Schopenhauer weinig ruimte. En ook dat zou Van Nierop mogelijk gerelativeerd kunnen ­hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden