Plus

Maak regels, of de deeleconomie leidt tot chaos

Airbnb, deelfietsen, UberPop; Amsterdam worstelt met de deeleconomie. Tegenhouden kan niet, onder controle houden wel, zegt hoogleraar Koen Frenken.

Beeld Nanne Meulendijks

Dat de deeleconomie razendsnel kan toeslaan, bleek de afgelopen weken in Amsterdam. Zeker zes aanbieders zetten deelfietsen neer op de stoepen en in de rekken. Met vrachtwagens tegelijk denderden ze de stad in.

Ineens had Amsterdam duizenden deelfietsen, met alle overlast van dien. "De ontwikkelingen gaan zo snel dat ze voelen als een overval," zegt Koen Frenken, hoogleraar innovatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht.

Deze week greep Amsterdam in. Vanaf september verwijdert de gemeente de uitgestrooide deelfietsen uit de rekken en van de stoep. Daarna gaat ze kijken hoe dit fenomeen kan terugkeren in de stad, maar dan met regels en afspraken. Een adempauze.

Deel-multinationals
Hetzelfde proces hebben we eerder gezien in Amsterdam: bedrijven uit de deeleconomie veroveren de stad in hoog tempo. Wat volgt zijn klachten over de overlast. Kijk naar vakantieverhuur via Airbnb, die nog steeds groeit en denk terug aan de amateurtaxi's van UberPop, die door het rijk verboden werden.

De deeleconomie begon met een mooie belofte: het onbenutte benutten. Delen zou het nieuwe hebben worden. Als een huis leegstaat, omdat de bewoner op vakantie gaat, waarom zouden anderen daar dan geen gebruik van maken? Zie daar het bestaansrecht van Airbnb, Booking en al die andere sites voor vakantieverhuur.

Hetzelfde geldt voor auto's, fietsen, taxi's. Waarom zouden we die niet met elkaar kunnen delen? Zo ontstonden Greenwheels en SnappCar voor auto's, de deelfietsen en UberPop voor taxi's.

De deeleconomie is intussen groot geworden, de bedrijven erachter groeiden uit tot multinationals. Airbnb is miljarden waard, Chinese partijen achter deelfietsen hebben honderden miljoenen investeringsgeld op zak. Het gaat om grote getallen.

Kritische massa
Daarom verloopt de introductie van deze concepten zo snel en vaak roekeloos. "Om te kunnen overleven in de deeleconomie is kritische massa nodig," zegt Frenken. "De belangen zijn groot."

De deeleconomie manifesteert zich in onze directe omgeving: op de stoep, in de fietsenrekken op straat, bij de buren. En dus merken we sneller de nadelen. We hebben ook wel het een en ander aan te merken op Shell of Unilever, maar dat is toch vaak een ver van ons bed show. Airbnb zit letterlijk naast of boven ons.

En dus klaagt Amsterdam steen en been over dit nieuwe fenomeen.

De gemeente komt vervolgens in actie. "Eerst komt de innovatie, dan volgen de regels, zo gaat dat steeds vaker," zegt Frenken. "Dat kan een paar jaar duren. Maar de vernieuwingen in de deeleconomie komen zo plotseling, dat de overheid de gevolgen moeilijk kan overzien. In dat opzicht is het logisch dat regelgeving op zich laat wachten."

Rauwe randen
En dus probeert de gemeente de excessen van vakantieverhuur in te perken door regels te stellen en daarover afspraken te maken met Airbnb. Met de deelfietsen volgt Amsterdam dezelfde route: eerst regels, dan afspraken.

Een verstandige keuze, zegt Frenken. Onlangs pleitte het Rathenau Instituut in een onderzoek naar de deeleconomie voor regulering van de bedrijven, om te voorkomen dat die te groot worden en om de maatschappelijke belangen te beschermen. Frenken gaf leiding aan dit onderzoek.

"Gemeenten kunnen de ontwikkelingen niet op hun beloop laten. Bestaande regels gelden niet meer. Ze moeten uitdokteren wat wel helpt om de rauwe randen weg te werken. "

Probleem met deeleconomie is dat de nadelen zich manifesteren in de directe omgeving, maar dat de voordelen minder zichtbaar zijn. Toch maakt de deeleconomie veel beloftes waar, vindt Frenken. Ze zorgt voor werkgelegenheid, inkomsten, voorzieningen. "In het verleden was werkgelegenheid belangrijk, maar in economische hoogtijdagen sneeuwt dat wat onder."

Deeleconomie is geen hype. De groei gaat door, de overlast zal blijven. "De overheid heeft niet één knop om dit in goede banen te leiden. Soms zijn tien tot twintig maatregelen nodig."

Wat is precies deeleconomie?

Over de definitie van deeleconomie valt te twisten. Niet alle bedrijven die zich bestempelen als representant, kunnen dat waarmaken.

In de meest pure vorm gaat het om delen van bezit. Dus: Iemand die zijn auto een dag niet gebruikt stelt die ter beschikking aan een ander. SnappCar, dat deze ruil regelt, is een vorm van deeleconomie.

Bij Greenwheels zijn de auto's eigendom van het bedrijf en delen klanten het gebruik. Dat is geen deeleconomie in de pure vorm. Bij Airbnb gaat het om woningen die tijdelijk vrij komen omdat de bewoner er even niet is: deeleconomie.

De deelfietsen die Amsterdam hebben verrast zijn bezit van de bedrijven, dus geen deeleconomie. Dat geldt wel voor Spinlister, een dienst die eigenaren van fietsen koppelt aan mensen die een fiets zoeken.

In de praktijk rekken mensen de definitie van deeleconomie op tot de technologie: een app, een scan en de vrijheid om van een woning of dienst gebruik te maken wanneer je wilt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden