PlusPunt voor Punt

Luchtvervuiling door falen van het rijk onbewezen

Door een rechtszaak tegen de staat wilde Milieudefensie Nederland verplichten meer te doen tegen luchtvervuiling. Maar de rechter haalde woensdag een streep door alle eisen van de actiegroep.

De omgeving van het Mr. Visserplein in Amsterdam is een van de plekken waar de luchtkwaliteit ondermaats is Beeld Eva Plevier
De omgeving van het Mr. Visserplein in Amsterdam is een van de plekken waar de luchtkwaliteit ondermaats isBeeld Eva Plevier

1. Waarom gaat de rechter niet mee in de eisen van Milieudefensie?
Om verschillende redenen. De rechter onderschrijft wel dat langs drukke stadswegen in Amsterdam en Rotterdam nog wat 'knelpunten' overblijven waar de lucht volgens Europese richtlijnen te vies is.

Als het aan wereldgezondheidsorganisatie WHO ligt, wordt zelfs nog een stuk minder fijnstof toegestaan. Toch is daarmee volgens de rechter niet gezegd dat Nederland de mensenrechten of internationale ­verdragen schendt. De overheid heeft beleidsvrijheid om verschillende belangen tegen elkaar af te wegen.

Ook vindt de rechter niet dat de staat een extra 'veiligheidsmarge' moet hanteren omdat de vervuiling op veel plekken vervaarlijk dicht bij de normen komt. Statistische fouten zijn al in de normen verdisconteerd. Verder heeft Milieudefensie niet concreet aangetoond dat gezondheidsschade van personen direct het gevolg is van nalatigheid door de overheid.

2. In september kreeg Milieudefensie nog gelijk na een kort geding. Het voorlopige oordeel toen: vanwege de voortdurende overschrijdingen moest Nederland 'op de kortst mogelijke termijn' overal voldoen aan de Europese normen. Waarom is de uitspraak nu anders?
De eis was nu ook anders. Principiëler. Milieudefensie vroeg dit keer een oordeel van de rechter over de stelling dat de staat onrechtmatig handelt nu er tot 2020 plekken blijven bestaan met te veel stikstofdioxide in de lucht. Nederland had immers al jaren uitstel gekregen.

Oorspronkelijk moest de norm voor fijnstof al in 2005 en die voor stikstofdioxide al in 2010 worden gehaald. Toch vindt de rechter niet dat de overheid tekort is geschoten. Volgens de rechter moet de Europese richtlijn zo worden begrepen dat Nederland periodes van overschrijding zo kort mogelijk moet houden. Díe verplichting heeft de staat niet geschonden.

3. Als het gaat om de vraag of de overheid te weinig heeft gedaan, ligt de bewijslast zelfs bij Milieudefensie, zegt de rechter. Dat de normen niet zijn gehaald, is dus niet genoeg?
Verre van. Milieudefensie heeft een lange lijst opgesteld van maatregelen die voor meer vieze lucht hebben gezorgd - de maximumsnelheid werd opgeschroefd naar 130 kilometer per uur en er kwamen meer megastallen, bijvoorbeeld. Maar de rechter heeft zich laten overtuigen door de landsadvocaat dat de knelpunten in de grote steden 'hardnekkig' zijn en een 'kwestie van lange adem', zelfs dat nieuw asfalt daar geen invloed op heeft gehad.

Maar per knelpunt aantonen dat dit de schuld is van de overheid: Milieudefensie ziet dat als 'de wereld op zijn kop' en 'onmogelijk'. Zoals het ook niet te doen is om op individueel niveau de schade vast te stellen als gevolg van te weinig overheidsmaatregelen tegen vieze lucht, volgens campagneleider Anne Knol.

2010

De normen voor stikstofdioxide moesten al in 2010 worden gehaald, die voor fijnstof in 2005. De rechter staat tijdelijke overschrijdingen echter toe.

"Dat kan helemaal niet. De schade door luchtverontreiniging wordt berekend op bevolkingsniveau en die staat onomstotelijk vast. Maar je kunt nooit zeggen: dit kind heeft astma en dat komt doordat de luchtkwaliteit hier onvoldoende is."

Milieudefensie is teleurgesteld en zegt dat hoger beroep voor de hand ligt. Uitgerekend woensdag bleek uit Amerikaans onderzoek dat fijnstof na een dag al dodelijk kan zijn, dat er ook een kortetermijneffect van uitgaat.

4. Wat zegt deze uitspraak over de strategie van milieubeschermers om de overheid in de rechtszaal te bestrijden, iets wat door de door Urgenda gewonnen klimaatzaak een succesformule leek?
In 2015 kreeg Urgenda van de rechter gelijk dat de overheid een zorgplicht heeft en daarom meer moet doen tegen klimaatverandering. Of die uitspraak ook in hoger beroep standhoudt, moet in 2018 blijken. Milieudefensie troost zich met de gedachte dat het kort geding eerder wel werd gewonnen en toen meteen de politiek in beweging trok.

Staatssecretaris - toen nog - Sharon Dijksma beloofde maatregelen extra snel door te voeren. Ook was alle aandacht volgens Milieudefensie bevorderlijk voor het draagvlak onder maatregelen die de luchtkwaliteit ten goede komen. "Dus misschien hebben we onze slag bij het kort geding al geslagen," zegt Knol. "De rechtszaak is voor ons altijd een middel geweest en niet een doel op zich."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden