Ten slotte

Lorin Maazel: werklustig en financieel gulzig talent (1930-2014)

Er was aan de Amerikaanse dirigent Lorin Varencove Maazel, die zaterdag op 84-jarige leeftijd is overleden aan de gevolgen van een longontsteking, evenveel te bewonderen als te haten.

Lorin Maazel Beeld ap
Lorin MaazelBeeld ap

Bewonderen: zijn werklust; zijn messcherpe, analytische geest; zijn fotografische geheugen, waardoor hij altijd zonder partituur kon dirigeren. Haten: zijn ijdelheid, zijn rancuneuze inborst, zijn financiële gulzigheid, zijn soms bijna parodistische slagtechniek. Maar ja, blijf maar eens normaal als je zo buitensporig getalenteerd bent.

Maazel, geboren in Neuilly-sur-Seine als kind van twee in Parijs studerende Amerikaanse muziekstudenten, was een rasecht wonderkind. Hij speelde piano en viool, hij componeerde en hij dirigeerde vanaf zijn achtste. Als negenjarige stond hij al voor het orkest in Pittsburgh, de stad waar hij opgroeide, en waar hij les kreeg van Vladimir Bakaleinikoff.

Lolly
Op zijn elfde mocht hij op uitnodiging van de grote Toscanini diens NBC Symphony Orchestra dirigeren. De musici vonden het een belediging. Bij de eerste repetitie hadden ze allemaal demonstratief een lolly in de mond. Maar toen de jonge Lorin ze tijdens het spelen op foute noten begon te wijzen, was het pleit beslecht. Een jaar later maakte hij zijn debuut bij de New York Philharmonic.

Na een korte onderbreking, waarin hij aan de universiteit van Pittsburgh wiskunde en filosofie studeerde, en viool speelde in het orkest van Pittsburgh, maakte hij als dirigent zijn rentree bij de Boston Symphony, op uitnodiging van Koussevitzky.

Daarna begon een avontuur in Europa, waar hij belandde toen hij in Rome met een studiebeurs de muziek van de renaissance ging bestuderen. Via Italië veroverde hij Duitsland en uiteindelijk de wereld. Hij was de jongste dirigent en de eerste Amerikaan die in Bayreuth, in 1960, een opera van Wagner leidde (Lohengrin).

Berlijn
Daarna volgden de eerste chefschappen, bij de Deutsche Oper Berlin en het Berlijnse radio-orkest. Er zouden er nog vele volgen: het Orchestre National de France, de Weense Staatsoper, waar hij het maar drie jaar volhield, The Cleveland Orchestra, waar de musici hem totaal niet zagen zitten als opvolger van de legendarische George Szell, en het Pittsburgh Symphony Orchestra, dat hij na de dood van Herbert von Karajan in 1989 dolgraag had willen inruilen voor de Berliner Philharmoniker. Hij had de persconferentie zelfs al belegd. Maar hij werd het niet. Het werd Claudio Abbado. Uit wraak liet Maazel zich jaren niet zien in Berlijn, zogenaamd om Abbado 'ruimte te geven'.

Als troost bedong en kreeg hij in Pittsburgh een jaarsalaris van een miljoen dollar, waarmee hij de eerste zevencijferig gehonoreerde dirigent ter wereld werd. Toen hij enkele jaren later chef werd van het Symphonie-Orchester des Bayerischen Rundfunks, de New York Philharmonic en de Münchner Philharmoniker was dat salaris inmiddels verviervoudigd.

Harde werker
Maazel was de keizer onder de poenscheppende dirigenten. Wel werkte hij intimiderend hard voor zijn geld. Op zijn hoogtijdagen hanteerde hij de baton bij 250 concerten per jaar. Vorig jaar nog dirigeerde hij 111 keer. De statistieken zijn duizelingwekkend. Gedurende zijn zeven decennia omspannende carrière dirigeerde hij ruim 5000 opera's en concerten met 150 verschillende orkesten. Hij maakte meer dan driehonderd platen.

Met zijn verdiensten verwende hij vooral zichzelf. In Virginia kocht hij een huis, Castleton Farms, en een lap grond ter grootte van driehonderd voetbalvelden. Daar organiseerde hij sinds 2009 een muziekfestival. Veel geld ging ook zitten in de opvoering van zijn opera 1984, naar het boek van Orwell, in het Royal Opera House Covent Garden. Hij regisseerde zelf, omdat geen regisseur van naam zich eraan wenste te wagen. De productie werd vrijwel unaniem afgekraakt.

Bij het Concertgebouw was hij bijna dertig keer te gast, maar tussen 1970 en 2000 was hij opvallend absent. Dat vond zijn oorzaak in een akkefietje tijdens een repetitie, toen hij een altviolist had toegesnauwd: "You're not good enough to laugh." Dertig jaar nodigde het orkest hem niet meer uit. Bij zijn rentree nam hij wraak: hij wilde alleen komen als ze ook zíjn muziek zouden spelen. Knarsetandend ging de directie akkoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden