Verkiezingen

Lodewijk Asscher kwam, zag en verloor

De PvdA gokte dat de populariteit van Lodewijk Asscher de partij uit het moeras zou trekken. Een misrekening na vier jaar vuile handen maken in het kabinet. Wat volgde was een zwabberende campagne en een dramatische verkiezingsnederlaag.

Lodewijk Asscher geeft een speech tijdens de verkiezingsavond van de PvdA in de Westerunie. Beeld ANP

Er staat een andere Lodewijk Asscher op het debatpodium. Hij praat ineens een stuk luider, komt strijdlustiger over. Hij is ook naar de kapper geweest: het haar korter, jongensachtiger. Dit is zijn laatste kans, het slotdebat van de NOS op de avond voor de verkiezingen. In het zicht van de haven ontvlamt Asscher. Met een priemende vinger in de lucht trekt hij van leer tegen Geert Wilders.

Partijgenoot Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum, slaat de PvdA-lijsttrekker na afloop op zijn schouder. "Je was goed man. Jammer dat er zo weinig tijd over is."

De neergaande lijn kan dan al niet meer gekeerd worden. Het ziet ernaar uit dat de PvdA het recordverlies van 24 zetels in 2002, onder leiding van Ad Melkert, gaat verbreken. Niet alleen omdat de tweede partij in een coalitie bijna altijd de verkiezingen verliest. De kiezers die vier jaar geleden massaal op de PvdA stemden om VVD'er Mark Rutte uit het Torentje te houden zijn bovenal niet vergeten dat de sociaaldemocraten toch met de aartsvijand in zee gingen.

Samsom
'De schoonheid van het compromis', zoals voorganger Diederik Samsom het zei, bleef voor de achterban nagenoeg onzichtbaar. Vier jaar verzuimen om de linkse successen van het kabinet uit te venten, maak je een paar weken voor de verkiezingen niet meer goed.

Het is een pijnlijk beeld, een week geleden, als Asscher samen met burgemeester Ahmed Aboutaleb een wijkcentrum bezoekt in de rauwe Millinxbuurt van Rotterdam. Jongeren met strakke hipsterbaarden en modieuze kapsels weten wel met wie ze op de foto willen. Ze lopen naar de krachtpatser van Rotterdam, hun eigen burgemeester.

Even verderop spreekt Asscher met wat oudere Antilliaanse jongeren over veiligheid in de wijk. Op rustige toon. Geen selfies, geen uitbundig gelach. De vicepremier oogt vermoeid en knippert soms veelvuldig met zijn ogen.

Het wilde gewoon niet, deze campagne voor Asscher. Begin van dit jaar konden ze nog hopen en bidden dat het wonder van 2012 met lijsttrekker Samsom zich zou herhalen. Maar een week voor de verkiezingen zegt een PvdA'er al: "Het is hoogst onwaarschijnlijk dat er nog een flinke opwaartse beweging komt." Asscher beseft het zelf ook, als hij tegen Vrij Nederland zegt: "Ik ga sowieso door, ook met twaalf zetels."

Geloofwaardigheid
De grote makke van Asscher werd in november al zichtbaar, in de strijd om het lijsttrekkerschap van de PvdA. Hij moest zich afzetten tegen Samsom met wie hij vier jaar lang lief en leed heeft gedeeld.

Dat geldt ook voor zijn strijd met Rutte: zich afkeren van iemand met wie hij vier jaar in het politieke bed verkeerde. De harde aanvallen op de premier met wie hij intensief samenwerkte, raken Rutte nauwelijks. Het tast de geloofwaardigheid van Asscher des te meer aan.

De Amsterdamse kroonprins van weleer zit tot zijn ergernis in het defensief en blijkt pas tijdens het slotdebat de vechter die Samsom steeds was. Zijn boodschap van 'eerlijke spelregels' is te langdradig en ingewikkeld om te blijven hangen. De neerwaartse spiraal leidt ertoe dat hij in ieder interview moet reageren op de vraag: "Het gaat slecht hè?"

De strategie van Asscher zwabbert bovendien. Eerst sluit hij akkoorden met linkse partijen en weigert hij met ze in debat te gaan, want 'dat zijn niet mijn vijanden'. Vervolgens gaat hij toch in debat met SP-leider Emile Roemer en valt hij GroenLinkser Jesse Klaver hard aan.

Sorry
Nog zoiets: Asscher noemt Mark Rutte een 'slap aftreksel van een populist', omdat de premier vindt dat je maar moet vertrekken als je je niet aan de Nederlandse normen en waarden wilt houden. Twee dagen later zegt de PvdA-leider sorry: "Ik had het niet mogen zeggen. Het is onaardig en voor je het weet blijft het hangen."

Oud-partijleider Wouter Bos en Lodewijk Asscher volgen de verkiezingsuitslag Beeld ANP

Soortgelijk gezwabber toont hij met CDA-lijsttrekker Sybrand Buma. Aanvankelijk presenteert Asscher zich premierwaardig en probeert hij verbinding te zoeken. Een paar dagen later verwijt hij Buma 'een grote bek' over moraal.

Het komt op het Binnenhof nogal paniekerig over. Maar er is bij andere partijen ook begrip. Opponenten Rutte, Buma en Pechtold hebben allemaal al eens in de benarde positie gezeten, waarin Asscher zich nu bevindt. Zij weten hoe loodzwaar de druk van een verkiezingscampagne voelt, als je tegen de stroom in moet roeien met een glimlach op je gezicht.

Lees hier alles over de verkiezingen en bekijk hier de uitslag per gemeente

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden