Littekens spelen op bij herdenking aanslagen Madrid

De tien spijkerbommen die in 2004 in Madrid vier overvolle forenzentreinen uiteenscheurden hebben ook diepe wonden geslagen in de Spaanse politiek. Ook tien jaar na dato, bij de herdenking morgen van de aanslagen door moslimextremisten, blijken die nog niet geheeld.

Een uiteengereten trein na de aanslagen in Spanje in 2004.Beeld AFP

Slachtoffers voelen zich in de steek gelaten en samenzweringstheorieën zijn nog altijd springlevend. Op de Madrileense stations waar het drama, waarbij 191 doden en achttienhonderd gewonden vielen, zich voltrok zijn de littekens bijna onzichtbaar. Op Atocha, El Pozo en Santa Eugenia herinnert weinig aan wat daar op 11 maart 2004 gebeurde.

Ook het zogeheten Woud der Herinnering in het stadspark El Retiro, dat een boom telt voor elk van de 191 doden, moet vooral voor zich spreken. Veel van de slachtoffers en nabestaanden voelen zich vergeten en verwaarloosd. Als niet moslimextremisten maar de Baskische afscheidingsbeweging ETA de hand had gehad in het bloedbad was dat wel anders geweest, denkt Pilar Manjon.

Zwarte elfde maart
Zij verloor in 2004 haar zoon en is voorzitter van de vereniging voor de slachtoffers van de terreuraanslagen van '11-M', zoals die zwarte elfde maart in Spanje wordt aangeduid. Manjon is bepaald niet de enige Spanjaard die vermoedt dat de identiteit van de daders verschil maakt. Die kwestie is in Spanje nog altijd een open zenuw.

Achttien radicale moslims, voor het merendeel afkomstig uit Marokko, zijn voor hun aandeel in de aanslagen veroordeeld, maar dat vonnis heeft geen einde gemaakt aan de discussies over de toedracht. De twee grootste partijen van Spanje, de sociaaldemocratische PSOE en de conservatieve Volkspartij (PP), raakten al onmiddellijk na de bomaanslagen in dat debat verstrikt.

Dwars
De verkiezingscampagne was immers in volle gang: drie dagen na die bloedige donderdag koos Spanje een nieuw parlement. De linkse oppositie en de rechtse regering betichtten elkaar ervan uit electorale overwegingen te knoeien met bewijs. Het mag geen wonder heten dat de verrassende overwinning van de PSOE, totstandgekomen onder zo'n beladen gesternte, veel PP-aanhangers nog altijd dwars zit.

De PP, die aanvankelijk volhield dat de ETA achter de aanslagen zat, werd volgens analisten door de kiezer afgestraft voor de manier waarop de regering na de aanslagen optrad. Maar veel conservatieven vermoeden vuil spel. De schuldvraag was volgens velen namelijk bepalend voor de electorale tweestrijd tussen links en rechts. Bleken de Basken weer te hebben toegeslagen, dan speelde dat naar verwachting de PP in de kaart. Maar betrof het een wraakoefening van door de Irak-oorlog opgehitste moslimextremisten, dan zou de kiezer dat ook de conservatieve regering kunnen aanrekenen. Die trok samen op met de Amerikanen in de in Spanje weinig populaire oorlog tegen het terrorisme.

Belangenverenigingen
De nabestaanden en slachtoffers van 11-M hadden de afgelopen jaren echter meer aan hun hoofd dan politiek. Het viel velen al zwaar genoeg om het hoofd boven water te houden in economisch zware tijden. De recessie die Spanje trof raakte hen nog harder dan de gemiddelde Spanjaard, zeggen belangenverenigingen. Werkgevers konden zich geen geduld met door de aanslagen getraumatiseerde of arbeidsgehandicapte werknemers meer veroorloven. En de door schuldeisers in het nauw gebrachte regering schrapte ook de overheidssteun.

Op dat hachelijke moment sprongen hun landgenoten echter in de bres, zei Angeles Dominguez van Manjons vereniging onlangs dankbaar in The Guardian. De slachtoffers bleken te kunnen rekenen op hun buren, die 11-M niet waren vergeten. Aan dat 'wonder' kunnen zij zich volgens Dominguez vastklampen.

Beeld AFP
Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden