Plus

Linkse partijen zoeken samenwerking: wie wordt de leider?

Het linkse blok is historisch klein. Toch willen GroenLinks, SP en PvdA samen een vuist maken tegen het centrumrechtse kabinet dat straks op het bordes staat. Er staat veel op het spel. Wie het linkse verzet leidt, wint mogelijk de kiezers terug.

Wie gaat het linkse oppositieblok aanvoeren? Beeld Mike Roelofs/Lumen/Beeldbewerking Parool

Van welke linkse partijleider krijgt rechts knikkende knieën? Als je het bij de conservatieve partijen vraagt, krijg je schampere reacties. "Ze zijn vooral heel erg met zichzelf bezig," constateert een spindoctor van één van de formerende partijen met onverholen genoegen.

Ga maar na: Emile Roemer kreeg afgelopen week stevige kritiek van vertrokken SP'ers te verstouwen. PvdA-leider Lodewijk Asscher moest even daarvoor in het demissionaire kabinet een robbertje vechten over de lerarensalarissen en stuitte daarbij op bezwaren van partijgenoten. En Jesse Klaver van GroenLinks speelde ondertussen de hoofdrol in zijn eigen documentaire annex mediastorm.

"Klaver moet het van zijn boxershort hebben," sneert PVV-ideoloog Martin Bosma, omdat de GroenLinksleider zich liet filmen met slechts een blauwgrijze onderbroek om het lijf. "Links kan al jarenlang geen vuist meer maken. Ze hebben de boot gemist. Alle interessante debatten vinden nu op rechts plaats."

Toch willen GroenLinks (14 zetels), SP (14) en PvdA (9) linkse politiek de komende jaren weer een smoel geven. Wie het linkse oppositie­blok(je) in de Tweede Kamer gaat aanvoeren, willen ze niet hardop zeggen. Binnenhof­watchers zetten hun geld op Lodewijk Asscher als nieuwe linkse leider. De demissionaire vicepremier neemt senioriteit en ervaring mee naar de Kamer. In de maanden voor de zomer toonde hij zich in de Kamer al een gewiekste debater. Zo muntte hij de gretig overgenomen naam 'rechts met den Bijbel' voor het komende kabinet.

De eerste zet de toon
GroenLinks heeft echter ook een belangrijke troef: die partij is de grootste van de drie, omdat ze er net wat meer stemmen kregen dan de SP. Daardoor mag Jesse Klaver tijdens belangrijke Kamerdebatten als eerste van de drie linkse fractieleiders het woord voeren. Dat kan een voordeel zijn; de eerste zet immers de toon.

SP-leider Emile Roemer had die rol tijdens de vorige kabinetsperiode, maar wist dat nauwelijks te verzilveren. Veelgehoorde kritiek is dat hij zich te snel laat afbluffen en niet genoeg informatie paraat heeft. Vrijwel iedereen in Den Haag verwacht dat hij op een gepast moment afscheid neemt van de politiek.

Zelf doen Asscher, Klaver en Roemer er het zwijgen toe. Samenwerken is belangrijker dan de poppetjes, beweren ze. Achter de schermen worden er al geregeld kopjes koffie gedronken. De partijleiders bellen elkaar ook om gezamenlijk debatten aan te vragen, bijvoorbeeld over de kwetsbare positie van de middenklasse.

Dat de contacten onderling hechter zijn geworden, wordt duidelijk als we vragen of we Klaver kunnen spreken over de toekomst van links. Eén van zijn woordvoerders belt direct naar haar collega bij de PvdA. Doet de ene partij­leider mee, dan kan de andere niet achter­blijven.

Een gezamenlijke manifestatie of een gelikt voorstel komt er niet. Nee, de samenwerking moet dit keer 'vanzelf gaan'. Nederland zal ­moeten zien hoe de partijen de komende kabinetsperiode samen een vuist proberen te maken tegen het aanstormende kabinet. De samen­werking tussen oud-GroenLinksfractieleider Femke Halsema en D66-voorman Alexander Pechtold wordt bij GroenLinks als lichtend voorbeeld gezien: gevat, ad rem en vilein traden zij vaak als tandem het kabinet-Balkenende IV tegemoet.

Jammerlijk
Maar toch: meerdere keren werd het initiatief genomen tot linkse samenwerking en evenveel keer mislukte dat jammerlijk. Vanwege inhoudelijke verschillen en personen die elkaar niet lagen. Of omdat de ene partij er beter voorstond dan de ander, zoals GroenLinks nu. Politicoloog Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, is dan ook niet onder de indruk van de nieuwe poging. "Waarom zou samenwerking nu wel lukken?"

Immers, in 2010 dronken toenmalig PvdA-leider Job Cohen en Roemer óók al gezellige kopjes koffie. Samen met GroenLinks zaten ze toen eveneens in de oppositie, tegenover Rutte I, het kabinet dat gedoogsteun kreeg van de PVV. Voerman: "Links schreeuwde moord en brand. Het lag voor de hand dat zij de handen ineen zou slaan om het dat kabinet moeilijk te maken. Maar de drie konden niet tot overeenstemming komen." Alle kopjes koffie ten spijt.

De situatie is nu wel anders. GroenLinks schurkte destijds meer tegen D66 aan, terwijl die partij straks in de beoogde nieuwe regering zit. Ook vertrok Cohen voortijdig uit Den Haag, mede omdat hij zijn partijgenoten niet warm wist te krijgen voor samenwerking met de SP. Zijn opvolger Diederik Samsom zocht Roemer niet meer op.

De persoonlijke verhoudingen zijn nu beter, zeggen de partijleiders. "Emile, Jesse en ik vertrouwen elkaar," bezweert Asscher.

Misschien is dat vertrouwen wel uit nood geboren. Politicoloog Voerman ziet verregaande samenwerking als de enige uitweg voor links. "Het water staat hoog aan de lippen, het is nu pompen of verzuipen."

Emile Roemer

Hoe komt links er weer bovenop?
"Door een gezamenlijk perspectief te bepalen en daar samen naartoe te werken. We zijn partijen met verschillen, maar we delen wel een visie. Als je onze verkiezingsprogramma's leest, zie je meteen waar de overeenkomsten zitten. In het verleden waren we vooral aan het vertellen waar we het oneens over zijn en werden we tegen elkaar uitgespeeld, maar nu moeten we vooral benadrukken waar we het over eens zijn. Dat geeft vertrouwen en naar die vastigheid zijn de mensen ook op zoek."

Bent u de nieuwe leider op links?
"De linkse kiezer wordt de leider op links. Ik ben niet van persoonsverering en poppetjes naar voren schuiven. We moeten bondgenoten zijn. Nu het ernaar uitziet dat er geen linkse partij in het kabinet zit, wordt dat alleen maar makkelijker. Het moet niet gaan over wie van de drie het snelste naar de microfoon loopt. Dat is totaal irrelevant."

Emile Roemer Beeld Mike Roelofs/Lumen

Jesse Klaver

Hoe komt links er weer bovenop?
"GroenLinks heeft het met deze verkiezingen heel goed gedaan en daar willen we mee doorgaan. Het begint er vooral mee dat je het hebt over de onderwerpen die er echt toe doen, zoals de grote sociaal-economische ongelijkheid. We willen een alternatief bieden voor zondebokpolitiek van populisten. Mensen willen drie dingen: een huis, een baan en geen zorgen over hoe ze de zorg moeten betalen. Dat die basics op orde zijn, is heel belangrijk voor linkse politiek. Voor GroenLinks komt daar nog een heel belangrijk punt bij: klimaatverandering."

Bent u de nieuwe leider op links?
"Eh... Dat zal moeten blijken. Met de vraag wie dat wordt, ben ik niet bezig. De ambitie is wel om GroenLinks bij de volgende verkiezingen de grootste partij te maken. Dat we bij de volgende formatie niet hoeven terug te onderhandelen over rechts beleid, maar dat er een centrumlinks kabinet komt."

Jesse Klaver Beeld Mike Roelofs/Lumen

Lodewijk Asscher

Hoe komt links er weer bovenop?
"Door een beter alternatief te formuleren ten opzichte van het rechtse kabinet dat nu in elkaar wordt geknutseld. Waardoor mensen zien dat je zekerheid en vooruitgang krijgt, als links weer sterk wordt. Ik denk dat mensen een enorme behoefte hebben aan meer zekerheid in hun werk en hun buurt. Linkse politiek moet een maatschappijbeeld schetsen waar je enthousiast van wordt. We moeten laten zien dat we een alternatief kunnen zijn voor partijen die de overheid als probleem zien en het verleden als wens koesteren. En daar hebben PvdA, SP en GroenLinks elk een eigen verhaal in."

Bent u de nieuwe leider op links?
"Ik ga niet de strijd aan met Jesse of Emile. We vertrouwen elkaar, de focus moet niet liggen op onderlinge strijd. Ons doel is links groter krijgen ten koste van rechts. Als we alle drie zeggen 'ik ben het', dan denk ik dat rechts volgende keer weer de grootste wordt."

Lodewijk Asscher Beeld Mike Roelofs/Lumen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden