Plus

Limburg voor beginners in de Stadsschouwburg

Limburg en de Limburgers staan donderdag centraal in de Stadsschouwburg. Marcia Luyten hoopt dat de bezoekers voorbij de bekende clichés en vooroordelen kijken.

Carnaval in Maastricht Beeld ANP

Het is maar een klein voorbeeld natuurlijk, maar journalist Marcia Luyten is in elk geval nooit vergeten hoe zij tijdens haar studie in Maastricht een streekgenoot tegenkwam en automatisch overschakelde op het dialect dat zij van huis uit had meegekregen.

"Een Hollandse jongen in het gezelschap keek mij verbaasd aan en merkte op dat hij nooit een mooie vrouw zo snel lelijk had zien worden. Vanwege het simpele feit dat ik Limburgs sprak."

We zijn inmiddels tientallen jaren verder, maar nog steeds wordt het Limburgse dialect buiten de provincie onmiddellijk in mindering gebracht op je IQ-punten, zoals Luyten het uitdrukt. "Heel anders dan het Fries of het Gronings. Die provincies worden echt gezien als een betekenisvol onderdeel van Nederland. Limburg heet een wormvormig aanhangsel te zijn. Het hoort er niet echt bij."

Hoe dat komt? Volgens de presentator van Buitenhof is een heel pakket clichés en vooroordelen verantwoordelijk voor een negatief imago. Kort samengevat: het Limburgse landschap is prachtig en het eten heerlijk, maar de Limburgers zelf zijn katholiek dus onbetrouwbaar en in het café drinken de wethouder en de projectontwikkelaar op deals van wederzijds voordeel.

Klein Sicilië
Luyten: "Er hangt altijd een zweem van corruptie over Limburg. Ik heb Bert Wagendorp hoog zitten als columnist van de Volkskrant, maar als hij een stuk over Jos van Rey schrijft, wordt Limburg in één moeite door weggezet als een klein Sicilië. Terwijl niemand het over maffiapraktijken heeft wanneer de Noord-Hollandse VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers met aantoonbaar veel meer op zijn kerfstok naar de gevangenis gaat."

Tijd voor een tegenoffensief, en dat wordt morgenavond ingezet in de Amsterdamse Stadsschouwburg, waar op initiatief van Luyten en haar collega-schrijfster Petra Stienen een ­hele avond zal worden gewijd aan Limburg en de Limburgers. Kunst en cultuur, economie, ­politiek: aan de hand van een bonte stoet van sprekers en artiesten wordt de eigenheid van de provincie onder de loep genomen.

Marcia Luyten is journalist en tv-presentator (1971, Wijnandsrade) nam mede het initiatief om een avond lang vooroordelen over Limburg te slechten.

De Roermondse politicus Jos van Rey Beeld ANP

Een eigenheid, die ook Luyten, geeft ze toe, pas op latere leeftijd heeft leren waarderen.

"Als scholier kon ik er niet op wachten om naar Amsterdam te vertrekken. Ik groeide op in de buurt van Heerlen, en daar viel in die tijd geen toekomst op te bouwen. De mijnen waren gesloten en het was er een uitzichtloze ellende. Als we in het weekeinde uitgingen in Heerlen, lagen de junks daar letterlijk voor de deur van het café in de goot."

Luyten werd geboren in Wijnandsrade, een klein dorp tussen Heerlen en Geleen. Nederlands leerde zij op school, een andere manier van leven in de hoofdstad. "Ik ging stage lopen in De Balie. Ik kwam daar aan op zijn Limburgs: net jasje, hakken, lippenstift. Na mijn eerste dag ging ik meteen naar het Waterlooplein om een leren motorjack te kopen."

Toen Luyten research ging doen voor haar in 2015 verschenen boek Het geluk van Limburg over de teloorgang van de mijnstreek, herontdekte zij haar geboortestreek. Bijvoorbeeld dat het vervallen Heerlen eerder de op een na rijkste gemeente van het land was.

"De beste kleermakers, patisserie en restaurants, die zaten in Heerlen. Het was de gemeente met de hoogste bontjasdichtheid in het land. En na de sluiting van de mijnen was het in één klap allemaal voorbij."

Met het schrijven van het boek groeide de waardering voor de streek van haar geboorte, vertelt Luyten. "Ik kreeg ontzag voor de immense en moderne industrie die daar was ontwikkeld en ik voelde compassie met de mensen. Aan de mijnen zat een heel systeem vast. Van trotse kompels, de fanfare en de voetbalclub, maar ook van het zichzelf ondergeschikt maken aan de industrie. Ik leerde dat ze met opzet zo waren gevormd: een stam van fitte en onderdanige mijnwerkers."

Zieltogende industrie
Als streek waar bestuurders en bewoners nog steeds de ondergang van een dominante industrie proberen te verwerken, verschilt de mijnstreek niet zo vreselijk veel van de thuishavens van de zieltogende industrie in de Verenigde Staten. Luyten: "Gek genoeg zijn er meer Nederlandse journalisten in de Amerikaanse rust belts op reportage geweest dan in onze eigen mijnstreek. Terwijl daar dezelfde problemen spelen."

Inclusief de electorale gevolgen. Toen de PVV tijdens de verkiezingen in 2011 voor een nieuw provinciebestuur de grootste partij werd, was de schok groot.

Luyten: "Frans Timmermans van de PvdA sprong op zijn fiets en reed alle buurtschappen af om met de mensen te praten. Maar ja, toen waren de verkiezingen al achter de rug. Het tekent ook wel een beetje hoe de politiek tegen zo'n voormalig wingewest aankijkt, vermoed ik."

En misschien wel niet alleen de politiek, zegt Luyten lachend. "Ik heb eerder een boek over mijn jaren als correspondent in Afrika in dezelfde Amsterdamse schouwburg gepresenteerd. Niemand vroeg me toen: waarom in hemelsnaam een avond over Afrika? Nu het over Limburg gaat, heb ik heel veel uit te leggen. Kennelijk is Limburg veel verder weg dan Afrika."

Het geluk/gelijk van Limburg. Met onder anderen Connie Palmen, Twan Huys, Ron Meyer, Gé Reinders, Leon Verdonschot, Peter Buwalda. Stadsschouwburg Amsterdam, aanvang 20.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden