Plus

'Leonardo Da Vinci wilde weten hoe alles in elkaar zat'

Met reproducties van zijn beroemdste kunstwerken en in hout nagebouwde uitvindingen toont een tentoonstelling van Leonardo da Vinci's werk in de Beurs van Berlage zijn genialiteit.

De Beurs van Berlage hangt vol met reproducties Beeld Marijke Stroucken
De Beurs van Berlage hangt vol met reproductiesBeeld Marijke Stroucken

Het is toch waar: je stopt even als je langs de Mona Lisa loopt. Ook al is het heel duidelijk een reproductie die aan de wand hangt. Want we zijn niet in het Louvre, maar in de Beurs van Berlage.

Het schilderij van 77 bij 53 centimeter, tussen 1503 en 1506 geschilderd, hangt een beetje stil tussen ander nagemaakte doeken. Het is niet speciaal uitgelicht. Geen poeha eromheen, geen banieren die je met grote letters de weg wijzen naar dit misschien wel beroemdste schilderij uit de kunstgeschiedenis.

Onwaarschijnlijk
Geen hekje of glazen wand om het doek. Olieverf op paneel is toch iets anders dan een geprint en op een houten frame geniet 'schilderij'. Het is ook hoogst onwaarschijnlijk dat deze Mona Lisa twintigduizend bezoekers per dag in de ogen zal kijken.

Dat is natuurlijk het gevaar met een expositie van het 'werk' van Leonardo da Vinci (1452-1519), de man die te boek staat als de meest ruimdenkende en briljante wetenschapper, kunstenaar en uitvinder. Zie al die meesterwerken maar eens bij elkaar te krijgen, zie die Fransen maar eens zo gek te krijgen de Mona Lisa uit te lenen (uitgesloten). En Het Laatste Avondmaal (1495-1498) is een muurschildering.

Dan is een overzichtstentoonstelling met reproducties van zijn bekendste en beroemdste kunstwerken en tientallen uit hout gereconstrueerde uitvindingen het alternatief. En geen gek alternatief, als je alleen al kijkt naar al die houten modellen die er naar zijn tekeningen zijn gemaakt. Een uitspraak van Da Vinci zelf is als motto gebruikt voor Leonardo da Vinci - Artist - Inventor - Genius: 'Als geest en hand niet samengaan, ontstaat er geen kunst.'

Uitzonderlijke geest
En juist die geest was een uitzonderlijke geest. Da Vinci wordt omschreven als ingenieur, militair, medicus, schilder, scheikundige, architect, beeldhouwer, filosoof, anatomist, natuurkundige. En dan zijn we vast nog iets vergeten.

Tijdens de perspreview sprak kunsthistoricus professor Michael Kwakkelstein over dat wonder van de Italiaanse renaissance. Hij is directeur van het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut in Florence. Hij houdt zich al tientallen jaren bezig met Da Vinci. (Volgens Kwakkelstein is de Mona Lisa een ideaalbeeld van 'het gezicht' en niet een portret van Lisa Gherardini uit Florence.)

Ontwerp van Leonardo Da Vinci Beeld -
Ontwerp van Leonardo Da VinciBeeld -

Kwakkelstein sprak zeer begeesterd over Da Vinci. Hij legde uit waarom we op deze expositie bijna worden overspoeld door houten machines. Prototypes van tanks, vliegmachines, radarboten, een soort automobiel, en nog veel meer. Dat hij niet voor niets als homo universalis wordt gezien. Bovendien zijn er maar zeventien schilderijen van Da Vinci bewaard gebleven.

Dertigduizend vellen papier
"Had hij niet meer moeten schilderen?" vroeg Kwakkelstein zich af. En dan legt hij uit dat Da Vinci de hele dag aan het denken was, en al zijn gedachten op papier zette. "Bij zijn dood liet hij dertigduizend vellen papier na. Da Vinci was de eerste die nadacht op papier. Veel van die vellen zijn verloren gegaan, want hij heeft tijdens zijn leven niets gepubliceerd."

"Hij was iemand die veel uitstelde en veel werk niet afmaakte. Maar hij was ongelofelijk nieuwsgierig, wilde precies weten hoe alles in elkaar zat. Hoe de natuur in elkaar zat. Hoe water zich gedroeg, en aan de hand van die analogie bedacht hij hoe de bloedsomloop moest werken."

"Hij zag een schildpad en bedacht de tank. Hij zag een blad naar beneden dwarrelen en bedacht dat je ook, andersom, in de lucht moest kunnen boren: de helikopter. Hij had als uitvinder de wetenschap op allerlei vlakken enorm kunnen versnellen als hij zijn ideeën had gepubliceerd."

Uitvindingen
In de verschillende zalen zijn de door Italiaanse vaklui gebouwde uitvindingen te zien, waarvan vele door de bezoeker mogen worden bediend. Het duizelt je als je bedenkt dat een man heeft bedacht wat eeuwen later werkelijkheid is geworden.

Kwakkelstein: "Da Vinci werd voor gek verklaard toen hij zei dat hij soldaten onder water kon laten lopen om de schepen van de vijand lek te steken. Maar zoals met veel van zijn uitvindingen die later zijn gereconstrueerd, bleek dat het wel degelijk werkte."

Bij veel van die toestellen blijf je dus verbluft staan. Wat Da Vinci - een ambitieuze man die de beste schilder van de wereld wilde worden - ook nastreefde met zijn schilderijen. Als de kijkers niet stoppen, heb je gefaald, was zijn opvatting.

Ook hier zullen mensen blijven stilstaan bij de Mona Lisa. "Het is het eerste interactieve schilderij," zegt Kwakkelstein. "Ze kijkt je echt aan, en jij kijkt haar aan. Je houdt je pas in, benieuwd of ze iets gaat zeggen."

Leonardo da Vinci - Artist - Inventor - Genius, Beurs van Berlage, t/m 20/6. Dagelijks van 11.00 tot 19.00 uur.

Johannes De Doper Beeld Leonardo Da Vinci
Johannes De DoperBeeld Leonardo Da Vinci
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden