Plus

Lachen, gieren, brullen: Was 1 april vroeger grappiger?

Waren 1 aprilgrappen vroeger wél leuk? Oordeel zelf, met deze greep uit de krantenarchieven van pogingen om Amsterdammers voor de gek te houden.

De IJslinger Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad/Het Leven

1915: IJslinger

Het voorstel van burgemeester Jan Willem Tellegen was 'een weergaloos project', schreef het tijdschrift Het Leven Geïllustreerd. 'Zoo gróóts van opzet en zoo vérstrekkend in zijn gevolgen, dat gansch Nederland er bij gebaat is.'

De burgemeester zou namelijk een plan hebben bedacht voor de discussie die Amsterdam nu nog steeds bezighoudt: hoe een verbinding te maken voor het groeiende verkeer naar Noord? Een tunnel in de slappe veengrond werd voor onmogelijk gehouden. En een overbrugging was altijd gestuit op bezwaren van de scheepvaart.

De oplossing: de IJslinger. 'In het midden van het IJ worden twee boktorens van ongeveer 70 meter hoog gebouwd. De torens staan 55 ­meter uit elkaar en zijn opgetrokken uit staal en beton.' ­De torens zijn bovenin met elkaar verbonden en een elektromagnetisch systeem dat over de rails rijdt zorgt ervoor dat de zogeheten slingerhal aan kabels tussen de twee torens door heen en weer gaat.'

De slingerhal, waarvan prachtige artist impressions werden gepubliceerd, zou plaats hebben voor duizenden passagiers. Helemaal horizontaal, zonder dat passagiers het gevoel zouden hebben dat ze op een schommel zouden zitten, zou de IJslinger de 375 meter tussen de De Ruijterkade en Tolhuis in 1,7333 seconden afleggen. 'Geïnteresseerden kunnen op 1 april 1915 tegen betaling op een van de stoomponten het slaan van de eerste paal meemaken.'

De IJslinger Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad/Het Leven

1961: Nachtwacht

Rond acht uur 's avonds stonden er bij de ingang van het Rijksmuseum 'vele tientallen verontwaardigde kunstminnaars'. Het werd zelfs zo druk dat de politie moest komen om het verkeer in goede banen te leiden. De reden: het ­Vara-radioprogramma De Artistieke Staalkaart had verkondigd dat de Nachtwacht was verkocht.

'Het was duidelijk dat velen met angstige twijfel in het hart naar de Stadhouderskade waren gekomen,' schreef dagblad Trouw. 'Hier bleek uiteraard spoedig dat men zich voor de gek had laten houden, want van het aangekondigde transport van de Nachtwacht naar Schiphol was hoegenaamd niets te bemerken.'

Volgens de chef-portier van het Rijks was de grap ­geslaagd. Hij vertelde de krant uit alle delen van het land te zijn opgebeld door mensen die de radio-uitzending serieus hadden genomen en hun hevige verontwaardiging uitspraken, soms zelfs 'in minder beschaafde termen'.

1913: Kunsteieren

Uit het Nieuwsblad van Friesland: 'Voor een warenhuis in de Kalverstraat te Amsterdam verdrong zich dinsdag een menschenmenigte, om eenige manden vol eieren te ­bewonderen, omdat deze, volgens een bijschrijft, het eerste product waren van de Electro-chemische Kunst-­eierenfabriek.'

Volgens de Vlissingsche Courant stonden rond half negen al de eerste mensen voor de etalage te dringen om de 'wondereieren' te bekijken. En dat was pas het begin. 'Tegen twaalven was het gedrang zoo groot, dat er politie bij te pas moest komen.'

Alleen: de eieren die in de manden lagen waren in niets van gewone kippeneieren te onderscheiden. 'Zoodat men bijna denken zou,' schreef de Vlissingsche Courant, 'dat het natuurlijke eieren waren; dat was dan ook het geval, maar het gros van het publiek snapte het niet.

1964: Stropop

Bij de meldkamer van de politie komt een melding binnen: er is iemand gewond geraakt bij een aanrijding in de Grote Kattenburgerstraat. Als de politie aankomt treft ze een ­autowrak met daarnaast een stropop.

Het is niet de enige melding die dag. 'Van vanmorgen ­zeven uur tot vanmiddag half twee moest de inspecteur van dienst in de centrale seinkamer van het hoofdbureau vijfentwintigmaal ontdekken dat hij was beetgenomen,' schreef Het Parool.

Andere grappen: een brand in een seinhuis en een melding van een 'vastgebonden kind' op de ringdijk in Buitenveldert. Uit navraag bij de politie blijkt dat deze traditie nu wel voorbij is. In de 112-meldkamer komen op 1 april niet meer valse meldingen dan op andere dagen.

1909: Werk aangeboden

In een laboratorium op het Jonas Daniël Meijerplein belde professor Louis Bolk op een gegeven moment de politie: voor de deur stond het vol mensen, de bel ging non-stop en met al dat rumoer lukte het de professor niet om les te geven.

''t Bleek,' schreef het Nieuwsblad van het Noorden, 'dat er in een van de Amsterdamsche bladen een advertentie had gestaan, waarin personen werden gevraagd, om tegen een loon van drie gulden per dag, behulpzaam te zijn bij het overbrengen van den inventaris van het oude naar het nieuwe anatomisch laboratorium.'

Het was de inspecteur van de politie die de drie- tot vierhonderd werkzoekenden kwam vertellen dat ze het slachtoffer waren van een 1 aprilgrap. De mensen waren volgens de krant 'ten zeerste vertoornd' van de grap die 'zoo onaardig en misplaatst' was. 'Omdat de werkloozen, die anders 's morgens vroeg naar de haven gaan, om te trachten daar wat te verdienen, dit nu hadden nagelaten voor deze mooie kans op een flink daggeld.'

1972: Beroving

Op een industrieterrein in Duivendrecht wordt een automobilist klemgereden. Vijf jongens, met nylonkousen om hun hoofd, richten een luchtdrukpistool op de bestuurder en eisen geld. De man ontsnapt, doordat hij plotseling vol gas geeft.

De volgende poging: door slingerend voor haar te gaan rijden en langzaam af te remmen wordt een vrouw tot stoppen gedwongen. Op de eis om 'poen' verklaart de vrouw angstig dat ze geen geld bij zicht heeft. "1 april," roepen de jongens, van wie een de grap met een fotocamera heeft vastgelegd. Een paar uur later worden ze gearresteerd.

Ze stuurden de vrouw nog een bloemstuk met excuses, maar dat was volgens de officier van justitie niet voldoende voor de 'ernstige vorm van baldadigheid'. Door de rechter worden de jongens een halfjaar later tot 150 gulden (ruim 68 euro) boete veroordeeld.

1966: Gemengd onderricht

De paters jezuïeten van het Sint Ignatiuscollege, een school waar op dat moment nog alleen jongens werden toegelaten, stonden verbaasd te kijken toen er opeens tientallen jonge vrouwen voor hen stonden.

'Meisjes van de hoogste klassen van het katholieke lyceum Fons Vitae en de jongens van het Sint Ignatiuscollege hadden besloten van klaslokaal te ruilen,' schreef de Volkskrant. Na 'enig heen en weer gepraat' besloten de jezuïeten voor deze ene keer 'gemengd onderricht' te geven.

Dat was het geslaagde deel van de grap. Toen de jongens van het Sint Ignatiuscollege naar het meisjeslyceum trokken, belde de schoolleiding de politie om de jongens weg te sturen. 'Aanvankelijk volgden de jongelui het verzoek van de politie op, maar later kwamen zij weer terug. Het bleef nog lange tijd onrustig op de Reijnier Vinkeleskade.'

Oorsprong 1 aprilgrap

De traditie van de 1 aprilgrap is al eeuwen oud, maar niemand weet precies waar en wanneer ze begonnen is. Het is niet uitsluitend een Nederlands verschijnsel: in België staat de dag bekend als Verzenderkensdag, in Engeland als April Fool's Day. En ook in Amerika, Australië, Rusland en Noord-Afrika kennen ze de traditie.

Er zijn verschillende theorieën over de herkomst. Volgens ­antropologen komt het gebruik misschien voort uit de oude agrarische samenleving, toen de wisseling van seizoenen belangrijke momenten waren. Overgangssituaties werden gevierd en ook grappen speelden daarbij een rol.

Een andere mogelijke verklaring is de geleidelijke overgang naar de Gregoriaanse kalender in de zestiende eeuw, waarbij op sommige plekken het nieuwe jaar nog rond 1 april werd gevierd (volgens de oude kalender) en op andere plekken op 1 januari (volgens de nieuwe kalender). Mensen die de nieuwe kalender al volgden zouden op 1 april de spot drijven met de mensen die de oude kalender nog volgden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden