Kunst is ook van politici

De Amsterdamse wethouder Carolien Gehrels wil dat de invloed van de politiek op kunst groter wordt. Zij pleit voor een nieuwe manier van subsidie verlenen, met oog voor de maatschappelijke betekenis van kunstinstellingen. Bevoogding? 'Gehrels neemt de kunst juist heel serieus.'

Voor? Of tegen? Die vraag stelden kunstprofessionals elkaar dit weekeinde in de wandelgangen van het Holland Festival. De habitués hadden aan die drie woorden genoeg om te weten wat bedoeld werd. Ben je voor wethouder Carolien Gehrels en haar plan de Amsterdamse kunstwereld anders in te richten? Of moet dat plan in de prullenmand verdwijnen?

Tijdens de derde Boekmanlezing, vrijdag, onderstreepte de wethouder haar ambities, die 16 juni in de gemeenteraad zullen worden behandeld. Gehrels pleit voor een nieuw systeem om subsidies toe te wijzen, waarbij de gemeenteraad duidelijker maatschappelijke eisen mag stellen. Deze 'brede en stevige sturing' door de politiek is volgens Gehrels broodnodig, omdat kunst te belangrijk is om buiten het domein van de politiek te laten.

Om het debat over de verdeling van gemeentelijke subsidies meer inhoud te geven, wil Gehrels vier 'schouwen' aanstellen om een deel van het advieswerk van de Amsterdamse Kunstraad over te nemen.

''Bevoogding,'' oordeelt voorzitter Jan Riezenkamp van de Kunstraad, die morgen met een officiële reactie komt. ''Gevaarlijk,'' zei VVD-leider Mark Rutte in een debat met de wethouder. ''Hoe meer je de kunst vrijlaat, des te groter de rol en de betekenis ervan voor de samenleving zullen zijn. ''

Rutte hield daarmee vast aan de traditie van zijn liberale voorganger Thorbecke, die de Nederlandse staatsinrichting doordrenkte van de gedachte dat het niet aan de overheid is een oordeel over kunst en wetenschap uit te spreken.

''De plannen van Gehrels worden vreselijk getourmenteerd door dergelijke pavloviaanse reacties, '' zegt Pierre Ballings, directeur van Paradiso. ''Wat Gehrels doet, is niets anders dan erop te wijzen dat deze tijd, met zijn veranderende stad, andere eisen stelt aan cultuurbeleid dan die van twintig jaar geleden. Daar kan niemand iets tegen hebben. Maar voordat er serieus over wordt nagedacht, vlucht iedereen onder de rokken van Thorbecke. ''

Het is verstandig en noodzakelijk het debat over kunst in de politieke arena te laten terugkeren, stelt zakelijk directeur Stijn Schoonderwoerd van Het Nationale Ballet. Dat haalt de kunst uit haar isolement. Het is in zijn ogen ook legitiem dat de politiek kunstinstellingen op hun maatschappelijke taken wijst. ''Kwaliteit staat voorop, en dat moet zo blijven. Alleen mag dat voor de kunstwereld geen excuus zijn om zich aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheden te onttrekken. ''

Om zijn woorden concreter te maken hanteert Schoonderwoerd een vergelijking met de sport. ''Daar gaat het primair ook om de medailles. Maar de sportsector spant zich ook in voor voetbalveldjes in achterstandswijken en probeert te dikke kinderen zo ver te krijgen dat zij meer bewegen. Zo'n rol dient de kunst ook te spelen. ''

Kunst is niet alleen van de kunstenaars, stelt Gehrels. Kunst is van de gehele stad - van het gehele volk. En dus ook van de politiek. Belangrijke nuance: ''Ik kom met mijn vingers niet aan de kunst en de kunstenaars. ''

''De discussies over kunst en subsidies worden gesmoord door het artistieke primaat, '' vindt Ballings. De Kunstraad, die al twintig jaar met steun van specialisten adviseert wie subsidie moet krijgen, beroept zich op het kwaliteitsbeginsel. Ballings: ''Dat klinkt mooi, maar niemand weet precies wat men daaronder verstaat. Wel is duidelijk dat de manier van denken van de Kunstraad nieuwe kunstvormen, die overal in de stad opduiken, over het hoofd ziet. De Kunstraad heeft het begrip culturele diversiteit jaren genegeerd. ''

Gehrels is van mening dat de invloed die de politiek kan uitoefenen, te klein is. Dat is niet goed voor de politiek, want het beperkt haar invloed op een cruciaal terrein. Maar het is in haar ogen ook niet goed voor de kunstsector. Als cultuur een sector is waar je als bestuurder geen invloed op mag uitoefenen, zal de politiek zich van de kunsten afkeren.

''De wethouder begeeft zich op glad ijs, '' zegt Jacques van Veen, voorzitter van het Directieoverleg Amsterdamse Culturele Instellingen. ''Maar ze gaat het debat vol aan. Dat is grote winst. Het debat over de laatste Cultuurnota, die toch over miljoenen ging, duurde in de Kunstraad een uur en een kwartier. Toen was het klaar. Dat is ernstig - alsof die nota er helemaal niet toe deed. Gehrels maakt met haar plannen de kunst weer belangrijk. ''

Er valt volgens Van Veen veel te verbeteren. ''De adviezen over de kunstinstellingen bijvoorbeeld. Zo is de Kunstraad, die met een uiterst beperkt budget moet werken, niet bij machte kunstinstellingen zakelijk te beoordelen. Iets wat in deze tijd, waarin kunstinstellingen zich steeds meer als ondernemer moeten gedragen, van groot belang is. ''

Schoonderwoerd: ''De kunsten staan voor streven naar harmonie, veelkleurigheid en open geest. Daar bestaat juist nu, op het moment dat het antidenken terrein wint, grote behoefte aan. Dan is het toch niet zo gek van kunstenaars te vragen zich daar iets van aan te trekken? ''

Gehrels, tijdens haar Boekmanlezing: ''Ik pleit voor herleving van het culturele debat - en wel met een stevige inbreng van de politiek. En die politiek mag er dan ook iets van vinden. Weg met de politieke hypocrisie, weg met het schijnheilige ik heb geen mening over kunst. '' (RONALD OCKHUYSEN)

Foto Amaury Miller, website: www.amaurymiller.nl

Pierre Ballings, directeur van Paradiso, prijst de aanpak van wethouder Gehrels en haalt uit naar critici als Mark Rutte. ''Iedereen vlucht gauw onder de rokken van Thorbecke.'' Foto Amaury Miller Beeld
Pierre Ballings, directeur van Paradiso, prijst de aanpak van wethouder Gehrels en haalt uit naar critici als Mark Rutte. ''Iedereen vlucht gauw onder de rokken van Thorbecke.'' Foto Amaury Miller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden