Plus Kunst

Kunst in de Noord/Zuidlijn moet minstens 30 jaar mee

Te wéínig uitpakken - die fout wilde Véronique Baar van QKunst in elk geval niet maken bij de kunst voor de acht metrostations van de Noord/Zuidlijn. Amsterdammers kunnen donderdag alvast het levensgrote, marmeren resultaat van station Rokin bekijken.

De kunst in station Rokin gaat over de bovengrondse stad en de stad die is weggezakt in de rivierklei Beeld Rink Hof

De bouw van station Rokin is verschillende keren stilgelegd. Dan stuitten de graafmachines weer op pijpenkoppen, kroezen of hoedenspelden.

Ruim 700.000 objecten kwamen werklui tegen, die voor het dempen van de Amstel pardoes het water in zijn gemikt door straatvegers, kroegbazen en marktlui. De hele geschiedenis van Amsterdam is terug te vinden in die afvalberg. "Daar konden we niet omheen," zegt Véronique Baar. "Ook nu nog wordt op deze plek gedronken, gehandeld en gerookt. Dat moest terugkomen in het station."

Baar, directeur van adviesbureau QKunst, is verantwoordelijk voor kunst in stations van de Noord/Zuidlijn. Een stevige klus, die al begon in 2012. "Voor elk station selecteerden wij zo'n tien kunstenaars. Een goede mix: jong en oud, Amsterdams en internationaal, en in alle disciplines. Per station werden drie schetsopdrachten gegeven en uiteindelijk droeg de adviescommissie één definitieve keuze voor aan het college van burgemeester en wethouders."

Het eindresultaat is bijzonder divers: De Pijp krijgt een abstracte aquarel van Amalia Pica, CS een met gametechnieken ontwikkelde weermachine van David Claerbout. Het overkoepelend thema 'Van wijk tot wereld' gaf de kunstenaars zoveel mogelijk vrijheid.

Baar: "Het voornaamste inhoudelijke criterium was dat het werk moest gaan over de stad direct boven het station. Treinstations zijn tegenwoordig heel transparant, met veel glas waardoor je meteen weet waar je bent. Ondergronds heb je dat natuurlijk niet. Door de kunst voelt de reiziger meteen waar hij is als hij uitstapt. De Noord/Zuidlijn wordt zo een kralenketting aan ervaringen, maar ook een ondergrondse museale route."

Waterval aan scherven
In station Rokin, de navel van de Noord/Zuidlijn, speelt niet alleen de bovengrondse stad mee, maar ook de stad uit het verleden, die is weggezakt in de rivierklei.

In eerste instantie dacht Baar hier aan twee verschillende kunstopdrachten. Eentje gericht op de bodemvondsten, de ander voor een autonoom werk. Maar Daniel Dewar en Grégory Gicquel bleken goed in staat archeologie en beeldende kunst te verbinden.

"Zij kijken naar voorwerpen alsof ze van een andere planeet komen, heel precies en objectief," zegt Baar over het Frans-Britse kunstenaarsduo dat in 2012 de prestigieuze Prix Marcel Duchamp won.

"Deze vrije blik stond aanvankelijk haaks op de wetenschappelijke benadering van de stadsarcheoloog. Maar uiteindelijk ontstond er een inspirerende uitwisseling."

Het resultaat is een waterval aan scherven, spijkers, potjes en kammetjes die tussen de roltrappen aan beide kanten van het perron naar beneden loopt. "Een totaalinstallatie," noemt Baar het.

Véronique Baar Beeld Rink Hof

"In een tiental hoofdstukken wordt de opbouw van de stad getoond, van fundering tot huisraad en gebruiksvoorwerpen. Je kunt de geschiedenis in één oogopslag tot je nemen. Dat moet ook, want reizigers verblijven hier hooguit vijf minuten, totdat de volgende metro komt. De installaties worden naar verwachting eind dit jaar geplaatst. Er komt ook nog een digitale laag, waarmee kan worden ingezoomd op individuele stukken."

Ambachtelijkheid
Gesandwicht tussen de historische bodemvondsten plaatsten Dewar en Gicquel hun eigen werk: afbeeldingen van voorwerpen uit de wereld van nu. Soms zijn ze direct te herleiden tot de bovengrondse werkelijkheid, zoals een eend of een sneaker. Andere zijn meer associatief of te herleiden tot de hedendaagse beeldcultuur: een krokodil, dobbelstenen, een balpen.

"Ze zijn als zinnen of woorden achter elkaar gezet, schijnbaar willekeurig maar wel te lezen als een poëtisch soort rebus. De betekenis staat niet helemaal vast, net als bij de archeologische vondsten, maar is afhankelijk van de reiziger."

De 33 objecten zijn opgebouwd uit stukken marmer die een voor een zijn uitgezocht door de kunstenaars en daarna machinaal versneden. Handwerk en ambachtelijkheid komen hier samen met monumentaliteit: het werk strekt zich uit over de volle 110 meter die het perron lang is.

"De grootste fout die je bij een dergelijke opdracht kunt maken, is te weinig durven uitpakken," weet Baar, die bij de aanvang van het project internationaal vergelijkbare kunstwerken onderzocht.

Voor station Rokin maakte kunstenaarsduo Daniel Dewar en Grégory Gicquel onder meer dobbelstenen Beeld Rink Hof

"Als het te klein is, valt het weg in zo'n omgeving. Te persoonlijk is ook niet goed. Ik heb kunst in bepaalde Italiaanse metrostations gezien die extreem expressief is, waarbij je het handschrift van de maker in je gezicht geduwd krijgt. Dat soort werk kan moeilijk met de tijd meebewegen. De kunst in de Noord/Zuidlijn moet minstens dertig jaar mee. We hopen dat de werken in die periode een verbinding aangaan met de stad, er onderdeel van worden."

Het is echter niet uitgesloten dat het Rokin er over dertig jaar weer geheel anders uitziet en het werk van Dewar en Gicquel geen afspiegeling meer is van de bovengrondse realiteit.

"Dat is in de Oostlijn gebeurd bij bijvoorbeeld de Wibautstraat. De krantenredacties waar in het metrostation aan wordt gerefereerd, zijn inmiddels allemaal verhuisd. De typografische wandschilderingen hebben nu meer een cultuurhistorische waarde. Al is het werk van Dewar & Gicquel veel associatiever, toch zou zoiets bij Rokin ook kunnen gebeuren. Maar dat is ook wel mooi: dan wordt de kunst een soort archeologie van het recente verleden."

Sneak preview metrostation Rokin: donderdag, 17.30 - 22.00 uur, bezoeken starten elke 10 minuten.

Zie ook: Metrostation Rokin even open om kunst te tonen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden