Plus Dromers

Krakers in Noord strijden tegen gentrificatie: 'Fuck, dit gebeurt gewoon'

Dit jaar vaker naar de sportschool? Dat kan ambitieuzer. In een vervallen bowlingbaan in Noord strijden krakers tegen de gentrificatie van de stad. Het slot van een serie over Amsterdammers met grote dromen.

Volgens de krakers in Noord hoef niet per se te kraken om gentrificatie te bestrijden. Beeld Studio Noa Verhofstad

De Amerikaanse bowler Mark Roth maakte in de jaren zeventig furore door zijn ballen met een hoge backswing en flinke polsactie loeihard de baan op te slingeren. Roekeloos, leek het.

Terwijl iedereen gewend was dat bowling om finesse en precisie draaide. De bal hoorde in een elegante en vloeiende beweging met gevoel de baan op te worden gerold. Tot Roth zijn intrede deed in de bowlingwereld.

Met zijn explosieve en onconventionele techniek won hij tientallen prijzen, werd hij vier keer speler van het jaar en kreeg hij een plek in de Hall of Fame van de Professional Bowlers Association.

Overblijfselen
Zijn methode werd al snel overgenomen en is van grote invloed geweest op de manier waarop de sport nu wordt beoefend: met veel meer kracht. Mark Roth is het bewijs dat één persoon in staat is grote veranderingen teweeg te brengen.

Hangt zijn poster daarom in een kraakpand aan het Buikslotermeerplein, dat een klein bastion vorm in de strijd tegen de gentrificatie van de stad? Nee, dat is toeval.

De poster is een van de vele overblijfselen van een vorig leven van het pand, toen Bowling Noord er nog gevestigd was. Afgelopen maart werd de voormalige bowlingbaan gekraakt. Sindsdien woont er een groep van tien krakers, hoewel die samenstelling nog weleens wijzigt.

"Zet de lichten eens aan," roept kraker Joris naar een van zijn huisgenoten. Een stroboscoop flitst, lichtgevende discobollen beginnen te draaien en door de blacklights lichten de muurschilderingen op.

Postapocalyptisch
Maar met de banen vol gaten, de restanten van de Brunswick 2000-bowlinginstallatie, de oude oranje kuipstoeltjes en de gigantische stapel oude matrassen - uit de tijd dat een deel van de groep uitgeprocedeerde vluchtelingen van We Are Here een paar dagen kwam logeren - blijft het gevoel van discobowlen uit. Postapocalyptisch bowlen is een betere beschrijving.

Dat klinkt best als een goed concept. Stel dat de krakers zo nu en dan een postapocalyptisch bowlingtoernooi zouden organiseren, dan zou dat best een hit kunnen worden onder de creatieve voorlopers van de stad. Bloggers zouden schrijven over hoe 'authentiek ruig' en 'typisch Noord' het leven is in de omgeving van de betonnen kolos tegenover het dubbeldekse parkeerterrein.

Het Buikslotermeerplein zou opeens een grote aantrekkingskracht kunnen gaan uitoefenen en koffietentjes en yogastudio's zullen er neerstrijken.

Elena (21)

De student filosofie woont in de bowlingbaan, die nu tien maanden is gekraakt.

Die populariteit zal de vastgoedprijzen doen stijgen. Koopwoningen worden onbetaalbaar en het aandeel sociale huurwoningen zal worden teruggebracht, nadat er plots grootscheepse renovaties en sloop-nieuwbouw nodig wordt geacht. Het gebied zal worden veroverd door de rijke middenklasse, de oorspronkelijke bewoners zullen worden verdrongen. Hopelijk is er in Almere nog plek voor ze.

Verzet
Dat is, in het kort, het proces van gentrificatie waar de krakers tegen strijden. Dat bowlingtoernooi zal er wel niet komen. De kraak van de oude bowlingbaan was zelfs 'een vorm van verzet' tegen de stadsvernieuwing in oude volkswijken, lieten de krakers na hun actie weten.

"De gemeente is al jaren bezig in volkswijken de oudere en oorspronkelijke bewoners te verhuizen naar randgemeentes zoals Almere en elders, zodat zij plaats kunnen maken voor rijkere, wittere, homogenere start-ups en gezinnen."

Kaarslicht
Dat André Elferink, die in 2010 de vervallen bowlingbaan had opgeknapt en draaiende hield als bowlingcentrum voor gehandicaptenverenigingen, het pand had moeten verlaten, zagen ze als teken aan de wand.
Nadat het pand na maanden leegstand werd gekraakt, nu tien maanden geleden, troffen de krakers een donker en stoffig hol aan.

De bowlingbanen lagen vol puin en de ramen waren dichtgetimmerd. Tot twee maanden geleden was er geen elektriciteit en leefden ze bij kaarslicht in de kou.

Inmiddels is er veel veranderd. Er zijn slaapkamers gemaakt, er is een keuken geïmproviseerd, er schijnt weer licht binnen en door in een hoekje van de grote zaal doeken op te hangen is er een kleine woonkamer met drie banken gecreëerd. Daar willen een paar van de krakers wel vertellen over wat er volgens hen misgaat in de stad.

Joris (27)

De student / kraker houdt van het gevoel van gemeenschap in Noord.

Zo vertelt filosofiestudent Joris (27) hoe onlangs de tranen in zijn ogen sprongen toen hij zag dat er een nieuwe broodjeszaak in het winkelcentrum was geopend. "Zo'n zaak met dure broodjes op een organische manier gebakken of zo. Ik was echt beledigd, tot diep in mijn kern. Fuck, dit gebeurt gewoon. Ook hier. Dat komt echt hard aan."

Tranen? Echt? Joris legt uit hoe hij opgroeide in Noord en dat dit zijn oude buurt is. Dat hij houdt van de rommeligheid en de lelijke jarenzestiggebouwen. En dat het na Koningsdag op het plein een grote vuilnisbelt was, waar iedereen doorheen struinde om een paar mooie schoenen te vinden. Joris ook. "Dat voelde zo goed, zo met zijn allen. Hier heb je nog een gevoel van gemeenschap, dat heb je niet in het centrum."

Broodjeszaak
De nieuwe broodjeszaak zit hem zo dwars omdat het een teken is dat de buurt aan het veranderen is. Een megabioscoop is ook al aangekondigd. Het Buikslotermeerplein zit volgens hem in de beginfase van een proces dat in andere delen van de stad vergevorderd is en in veel Europese steden al is doorgeslagen.

Maar kan het Buikslotermeerplein, waar veel winkelleegstand en achterstallig onderhoud is, niet juist een beetje gentrificatie gebruiken? Zijn mensen niet blij met een bioscoop? Joris: "Iedereen houdt van leuke dingen, maar je moet naar het bredere plaatje kijken: voor wie is het bedoeld en wie heeft belang bij deze veranderingen?"

Gentrificatie
Dat zijn volgens hem niet de oorspronkelijke bewoners van de volkswijk, waar de inkomens laag zijn, maar de vastgoedondernemers die eigendom hebben op het plein en rendement op hun investering willen hebben.

Kraker Elena (21), eveneens een student filosofie, vult aan. "Veel mensen zien niet dat dit soort nieuwe winkels onderdeel zijn van een groter proces, waarmee ze uit hun eigen buurt worden gedreven. Bovendien hebben ze niet het idee dat ze er iets aan kunnen doen. Dat werkt verlammend en maakt je passief, denk ik."

De krakers staan er volgens haar anders in. "Wij zien de grotere destructieve tendens, maar geloven tegelijkertijd ook dat alles mogelijk is."

Joris: "Gentrificatie is een natuurlijk proces, hoor ik vaak. Of: waarom zijn jullie zo conservatief? De wereld verandert, wen er maar aan. Het klopt dat altijd alles verandert, maar dat gebeurt niet volgens een lineair pad. Wij kunnen de koers wel degelijk beïnvloeden."

Of, om in bowlingtermen te blijven: je kunt af en toe een bal zoals Mark Roth gooien. Eens niet hetzelfde doen wat iedereen doet.

Het is een van de redenen waarom de krakers kraken, ook al is het verboden. Ze willen niet meedraaien in het systeem. Liever blijven ze buiten de lijntjes, om te laten zien dat je het leven ook anders kunt invullen. En dat is een stuk makkelijker als je geen huurlasten hebt.

'Krakersbowlwerk'
Wat betreft het Buikslotermeerplein zouden de krakers graag zien dat het hele plein en winkelcentrum gewoon aan de buurt worden gegeven. Dat buurtbewoners er helemaal zelf invulling aan kunnen geven, zonder betrokkenheid van bureaucraten of consultancybureaus. Elena: "Trek je als gemeente terug, en laat de natuurlijke krachten van deze buurten de controle nemen. En kijk dan eens wat er gebeurt."

De oude bowlingbaan zou, naast de woning die het nu is, ook een vrijplaats kunnen zijn voor de buurt. Plannen om buurtactiviteiten in het 'krakersbowlwerk' te organiseren hebben de krakers al vanaf het begin, maar doordat er tot voor kort geen stroom was, is er nog niets gebeurd. Er wordt nu geprobeerd om van een deel van de bowlingbanen één vloer te maken, zodat er een 'workshopruimte' ontstaat.

Tips
Daarnaast hoef je volgens de krakers niet per se te kraken om gentrificatie te bestrijden.

Een paar tips voor wie dat wil: koop geen nieuwe televisie, maar een oude projector en begin een buurtcinema. Stop met het kopen van latte macchiato's en organiseer zelf een koffiemiddag. Ga niet naar een duur restaurant, maar nodig mensen zelf thuis uit.

Op die manier, zeggen de krakers, geef je stad zelf vorm, in plaats van dat de stad jou vormt.

Heeft het zin? Zou de gentrificatie van de stad in sommige delen echt tot stilstand kunnen komen? Elena: "De waarschijnlijkheid dat gentrificatie doorzet is exact de reden dat ik iets wil doen. Dat is juist een goede, heel goede reden om nu in actie te komen."

Of, zoals de grote bowler Mark Roth ooit zei: "When the lanes are hooking I throw it harder, when the lanes are tight I turn it harder."

Dit is het vierde en laatste deel van een korte serie over Amsterdammers die groots durven te denken.
Deel 1: Dromen in Amsterdam, de mirakelstad van devotie [+]
Deel 2: De droom van Akwasi Frimpong: goud winnen voor Ghana, op een slee [+]
Deel 3: Een kabelbaan over het IJ: het hoeft geen droom te blijven [+]

Er wordt nu geprobeerd om van een deel van de bowlingbanen één vloer te maken, zodat er een 'workshopruimte' ontstaat Beeld Studio Noa Verhofstad

Kraakverbood

Sinds de invoering van de Wet kraken en leegstand in 2010 is kraken een misdrijf. Daardoor is het wel makkelijker geworden om te kraken: omdat het toch illegaal is hoeft een pand niet eerst een jaar leeg te staan.

Daarnaast ontruimt Amsterdam niet voor leegstand. Om herkraak te voorkomen moet de eigenaar dus concrete plannen hebben voor het pand.

Cijfers over 2016 zijn nog niet bekend, maar in 2015 werden er in Amsterdam 220 adressen ontruimd. Gemiddeld zaten de krakers 2,5 maand in het pand.

De krakers van Bowling Noord zitten er, een beetje tot hun eigen verbazing, inmiddels al tien maanden. Wat er precies met het pand gaat gebeuren, is onzeker.

Onlangs mislukte na twee jaar onderzoek een plan van twee vastgoedmaatschappijen voor een grootscheepse herontwikkeling van het Buikslotermeerplein, omdat ze er niet in slaagden alle winkelpanden op te kopen.

Een opknapbeurt kan nu nog jaren op zich laten wachten. Volgens de gemeente is 'de ontwikkeling van het winkelcentrum een complexe opgave', maar is de potentie vanwege de groei van het aantal inwoners in Noord 'nog steeds groot'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden