Plus

Kom van dat gas af! Tips voor milieubewust koken

Nee hè? Nou blijkt er ook al in de keuken te veel fijnstof rond te dwarrelen. Tips voor milieuvriendelijker koken, met snelkookpan en hooikist.

Advertentie voor een snelkookpan met ventiel, maar nog zonder drukregelaar, 1936. Beeld getty

Britse onderzoekers kwamen onlangs in het nieuws met een verhaal dat als behoorlijk schokkend kan worden ­ervaren: de hoeveelheid fijnstof die vrijkomt bij het koken blijkt hoger te zijn dan de hoeveelheid fijnstof in de straten van Londen. Het koken van vlees, aardappels en groente zou tot dertien keer meer luchtvervuiling leiden dan in de smerigste straten van hun hoofdstad.

TNO registreerde ruim twee jaar geleden al dezelfde ­resultaten bij een dergelijk onderzoek. Proefpersonen droegen een paar dagen een rugzak met meetapparatuur om klokje rond fijnstof te meten. Rond etenstijd ving dat systeem opeens heel hoge concentraties op. Nadere inspectie leerde dat vooral bij het braden van vlees en het wokken van groenten fijnstof de pan uit rijst.

Wat nu? Niet meer koken? Moeten we, als de Japanners, een mondkapje voor als we eten bereiden? Of zullen we moeten berusten in het gegeven dat niet alles waar we in ons leven mee te maken krijgen helemaal gezond voor ons is? En dat we misschien niet 120 jaar oud zullen worden?

Waterkoker
Los van deze fijnstofproblematiek zijn er ­allerlei vormen van milieuvervuiling in de keuken die we met een klein beetje meer aandacht eenvoudig kunnen verminderen. Dat is niet alleen goed voor onszelf, maar ook voor de voor ­Nederlanders zo belangrijke portemonnee.

Maak om te beginnen een boodschappenlijstje voordat je de deur uitgaat; dat reduceert de kans op overtollige aankopen met meer dan de helft. Probeer jezelf een aantal conserveertechnieken eigen te maken, waardoor groenten en fruit langer kunnen worden bewaard en niet in de prullenbak belanden.

Kook nooit water zonder een deksel op de pan. Gebruik eerst een waterkoker in plaats van een pan vol koud water op het vuur te zetten. Neem niet overdreven veel water bij het koken van pasta. Gebruik een pan die de juiste maat heeft voor het gerecht. Een te grote pan heeft immers meer energie nodig om op te warmen. Sluit op een gegeven moment het aardgas af en stap over op inductie. Dat is momenteel de meest milieuvriendelijke ­manier van koken, mits er groene stroom voor wordt ­gebruikt.

Snelkookpan
Voor klimaatvriendelijk koken bestaan allerlei handige hulpjes. Zo zou bijvoorbeeld in elke keuken een snelkookpan aanwezig moeten zijn. Deze al in 1679 door de Fransman Denis Papin uitgevonden pan die koken onder hoge druk mogelijk maakt, wat het kookpunt verhoogt en de garingstijd verkort, reduceert het gebruik van welke energiebron dan ook tot meer dan de helft. In de snelkookpan hoeft maar heel weinig water. In combinatie met de kortere kooktijd zorgt dat voor het behoud van meer vitamines in groenten.

Die snelkookpannen waren vroeger een soort tijdbommen. Dat weet je als je een keer naast zo'n ding hebt gestaan dat door overdruk al kokend opensprong waarna de gloeiendhete bouillon door de keuken spoot. Tegenwoordig hebben ze een drukregelaar, waardoor geen overdruk meer kan ontstaan. De modernste snelkookpannen hebben zelfs een elektronische kookassistent. Je kunt met een app op je telefoon rustig op de bank blijven zitten en ondertussen de temperatuur in de pan aflezen. Geen idee waarom je dat zou willen, maar interessant is het wel; het maakt de snelkookpan in een keer tot een heel modern apparaat.

Ecostoof
Op het moment dat duidelijk werd dat hooi een hoge isolerende werking had, bedacht een slimmerik dat eten dat warm in het hooi werd gezet, ook ­weleens langer zou kunnen garen. En inderdaad: elk ­gerecht dat kort op een vuur aan de kook was gebracht kon uren verder garen in het hooi zonder dat er verder een energiebron aan te pas kwam. Dit was lang voor de tijd van het donzen dekbed, dat ook prima dienst kan doen als hooikist.

Tot ver in de twintigste eeuw is de hooikist in menig huishouden veelvuldig gebruikt. Het concept is simpel: men neme zes houten plankjes, twee scharnieren om de deksel te openen en te sluiten. Leg in dit kistje rondom een dikke laag hooi. Zet stof vast met spijkertjes om het hooi vast te zetten tegen de randen. Pan erin en daarbovenop een los kussentje, ook gevuld met hooi. Het is een aloude methode die nog steeds prima werkt.

Op sommige punten kan het geen kwaad als we onze naam als zuinig volkje weer wat meer eer aan doen. Zet een pan rijst op het vuur, breng aan de kook, pan van het vuur en in de hooikist ermee. Of in bed dus. Verpak de pan dan in wat kranten en drapeer het dekbed stevig rondom, zodat het geheel goed is afgesloten.

Mochten er ernstige bezwaren zijn tegen een pan in bed en is het geitenwollensokkengehalte van de hooikist al even zwaarwegend, overweeg dan de aanschaf van een ecostoof. Dat is een moderne hooikist die niet misstaat als kussen op een bank. De met schapenwol gevulde linnen zak is groot genoeg voor elke soort pan. Je legt daar een kussen ­bovenop en trekt het geheel aan met een koord. Gerechten blijven uren en uren warm door de isolerende kurklaag die in de bodem van de ecostoof is verwerkt. Probeer het met stoofvlees: breng het aan de kook op het vuur en zet de pan in de ecostoof. Afhankelijk van het gebruikte vlees is het gerecht een uur of vier later klaar.

Slowcooker
Minder milieuvriendelijk dan de hooikist en de ecostoof of het dekbed is de slowcooker. Daar zit namelijk een stekker aan, het apparaat heeft elektriciteit ­nodig om het werk te doen. Eigenlijk is de slowcooker een vervanging van het ouderwetse petroleumstel dat vroeger op elk aanrecht stond. Je vult de pot met de ingrediënten van het gerecht dat je wilt maken en je stopt de stekker in het stopcontact. Geen omkijken naar en een paar uur later is de maaltijd klaar. Groot voordeel is dat er ook een tijdschakelaar op zit, zodat je zelf kunt bepalen wanneer je gerecht gereed moet zijn.

Helemaal chic zijn de moderne apparaten die zowel slowcooker als snelkookpan zijn. Multifunctioneel, maar natuurlijk minder milieuvriendelijk. Ze moeten wel geproduceerd worden, wat grondstoffen kost, en ze hebben stroom nodig om goed te werken.

Om van het aardgas af te kunnen zullen slowcookers wel de toekomst zijn, maar zolang we nog niet genoeg zonnepanelen en/of windmolens of andere energiebronnen hebben die aan onze vraag naar groene stroom kunnen voldoen, moeten we ons misschien nog even ­inhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden