Plus

Koffiewinkel uit VOC-tijd dreigt te verdwijnen

Winkels die generaties lang dezelfde functie hebben gehad, dreigen te verdwijnen. Erfgoedvereniging Heemschut is bezorgd dat het karakter van de stad verschraalt.

Marie Louise Velder met hond Fietje, in haar koffie-, thee- en kruidenwinkel 't Zonnetje op de Haarlemmerdijk Beeld Tammy van Nerum

Wie over de drempel van koffie- en theewinkel 't Zonnetje stapt, betreedt een wereld waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Terwijl drommen toeristen zich een weg zoeken op de stoepen van de Haarlemmerdijk, klinkt binnen het geruststellende geluid van koffiemalen. De geur van koffie is overal in het interieur gaan zitten. Marie Louise Velder (69) loopt vrolijk lachend door haar zaak. "Wilt u koffie?"

Ze zet de hele dag door koffie, het belangrijkste product dat Velder verkoopt. "Je moet er niet aan denken dat dit weg gaat," zegt Paul Meijer als hij samen met Jephta Dullaart 't Zonnetje bezoekt. Meijer en Dullaart zijn van Erfgoedvereniging Heemschut.

De eigenaar van het pand ziet volgens Velder haar winkel met weinig omzet en een lage huur het liefst vertrekken. Er lopen al rechtszaken. "Dit is een bijzondere plek," zegt Dullaart. "Hier wordt al sinds de VOC-tijd koffie en thee verkocht. Waar heb je dat nog in Amsterdam?"

Eigenaar wil markthuur
De koffie- en theehandel van 't Zonnetje zou dateren van 1642, het pand van 1612. Het huurgeschil doet denken aan het gevecht rond drogist Jacob Hooy op de Nieuwmarkt. Ook daar ging het om een van de oudste winkelbedrijven van de stad; de winkel van Jacob Hooy stamt uit 1778, toen de firma al enige tijd op de markt actief was.

Toen de huidige eigenaar onlangs Jacob Hooy zijn pand uit wilde hebben om van andere huurders meer geld te kunnen vangen, brak er een volksopstand uit. Met succes, want de winkel kon blijven.

Ook bij 't Zonnetje dreigt de eigenaar de huur op te zeggen. Klanten die lucht van de problemen kregen zijn verontwaardigd en een van hen schakelde Heemschut in. Velder heeft lang een lage jaarhuur van 18.000 euro betaald aan de eigenaren, Egon Weijnen en Bas Deenik. Die eisten vanaf 2014 27.000 euro. De rechter gaf hun vorig jaar gelijk, waardoor Velder nu ook een huurachterstand heeft.

Volgens advocaat Frank Swart hebben zijn cliënten - 'géén gehaaide jongens' - tevergeefs geprobeerd met Velder 'ingroeihuren' te bespreken. Nu wil Weijnen volgens Swart de markthuur van 36.000 euro. Daartoe werd een nieuwe procedure gestart.

Intussen verwaarloost de eigenaar volgens Velder het pand en zijn er lekkages. "Omdat er schimmel op de muren zit, mag ik aan klanten geen koffie en thee meer schenken op de eerste verdieping," zegt Velder.

Advocaat Swart zegt dat de extra verdieping woonruimte is, en louter voor wonen gebruikt mag worden.

Onduidelijk is hoe het karakter van oude panden bewaard kan blijven. Bij monumenten is de hele buitenkant en binnenkant 'beschermd', stelt Dullaart. Wie daaraan sleutelt, moet toestemming vragen bij de gemeente. De controle op historische interieurs is al moeilijk, maar als het gaat om winkels die generaties lang werden voortgezet, zijn oude zaken vogelvrij.

Aangetaste beleving
Volgens Meijer dreigt het karakter van de stad te veranderen. "Heemschut bekommerde zich vroeger om de buitenkant van een gebouw, de stenen. Intussen hebben we meer aandacht voor de interieurs en kijken we naar het gebruik van een pand."

Dullaart vindt dat oude winkels niet opgedoekt mogen worden na een huurgeschil, al beseft hij dat dit juridisch moeilijk te regelen valt. "Maar een toeristenwinkeltje in een klassiek gebouw tast de beleving aan. Op vakantie bezoek ik ook liever een oud tentje en duik ik niet meteen de eerste de beste Starbucks in."

Al in de jaren tachtig zetten erfgoedverenigingen vraagtekens bij grootwinkelbedrijven die elke stad op elkaar lieten lijken met hun uniforme winkelpuien en reclamelogo's. Later gingen er hier nog veel klassieke winkels verloren, terwijl men in steden als Wenen oude apotheken en in Rome en Parijs bij voorbeeld groenteboeren, slagers of delicatessenzaken zorgvuldig hun karakter heeft laten behouden.

Meijer en Dullaart willen dat Amsterdam daar ook meer oog voor krijgt. Ze zien daarom ook mogelijkheden voor een gemeenschappelijke marketing van oude winkels.

1642

De koffie- en theehandel in het vroeg zeventiende-eeuwse pand van ’t Zonnetje zou teruggaan tot 1642.

Oude zaken die nog altijd open zijn
Apotheek W.H. Van der Meulen, Geldersekade 84A (1696);
Smidt Optiek, Rokin 72 (1866);
Posthumus drukwerk en stempels, Sint ­Luciënsteeg 25 (1865);
J. Vlieger papier, Amstel 34 (1869);
M. Hart 'antiquites', Rokin 122 (1878);
De Mof ­bedrijfs- en vrijetijdskleding, Haarlemmerstraat 107 (1885);
Bernhard Eichholtz delicatessen, Leidsestraat 48 (1888);
H. Wegewijs, boter, kaas en eieren, ­Rozengracht 32 (1905);
Boekhandel Jimmink, ­Rooseveltlaan 62 (1931).

Verdwenen klassieke winkels
Geels & Co, koffie en thee, Warmoesstraat 67 (1866-2013);
J.G. Beune, banketbakker, Haarlemmerdijk 156-158 (1882-2009), ­elders voortgezet;
Granaat ijzerwaren, Oude Schans 5 (1880-2009), mogelijk ­elders voortgezet;
Theeboom, koosjere bakkerij, Maasstraat 16 (±1908-2008);
Volking linoleum, Bloemgracht 2, (1905-2001); slagerij Rodrigues, Vijzelgracht 20 (1949-1994);
Metz & Co interieur en mode, Leidsestraat 1 (1908- 2013);
boekhandel Veenstra, Utrechtsestraat (1960-2016);
De Slegte, Kalverstraat 48 (1909-2014);
Broekmans & Van Poppel, muziek, Van Baerlestraat 92, (1914-2017).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden