Knallende ondergang van een beursicoon

Hoofdkantoor van internationale beurshandelaar Van der Moolen. Foto ANP Beeld
Hoofdkantoor van internationale beurshandelaar Van der Moolen. Foto ANP

AMSTERDAM - Van der Moolen, decennialang een icoon van de Amsterdamse beurs, is gisteren failliet verklaard. Eind 2005 was er nog zo'n 139 miljoen euro in kas. Onder leiding van een nieuwe directeur, Richard den Drijver, draaide het bedrijf dat bedrag er in drie jaar door. Hoe de laatste beursbengels en de oude baas tekeer gingen.

Rond half negen 's ochtends stapt Hans Kroon dagelijks uit zijn woning van het appartementenkasteel aan de Avenue Prinses Grace in Monaco. Hij loopt een rondje met zijn hond om dan verder die dag door te brengen tussen lelijke flats.

Het is het lot van de fiscale vluchteling, die delen van het jaar verplicht buiten Nederland moet doorbrengen. Kroon is oud-directeur van Van der Moolen (VDM), die erin slaagde zijn persoonlijke verdiensten uit de beursgang van hoekmansbedrijf Van der Moolen onaangetast in het belastingparadijsje te innen.

Deze week ging zijn levenswerk, ooit de trots van de Amsterdamse effectenbeurs, dus ten onder. Hoe kon dat gebeuren? Oprichter F.J. van der Moolen begint in 1892 als een van de vele eenpitters op de effectenbeurs. Hans Kroon gaat er in 1960 solliciteren, samen met zijn moeder, in korte broek. Daar leert hij zijn maatje Arie van Os, de latere penningmeester van Ajax, kennen, met wie hij samen de ladder naar de top beklimt.

Koningskoppel
Het 'koningskoppel' koopt concurrenten uit en gaat in 1986 naar de beurs. Beiden worden rijk. Kroon houdt een minderheidsbelang vast, dat hij later aan ING verkoopt.

Hans Kroon is de verpersoonlijking van het beurswereldje. Hij is goed voor zijn mensen. Op de personeelsfeestjes krijgen partners een armbandje of een klokje van Kroons vriendje Benno Leeser, directeur van Gassan Diamonds.

Han Vermeulen, die in 1989 handelaar van het jaar was en halverwege de jaren negentig achter tralies werd gezet als verdachte in de beursfraudezaak, wordt door Hans Kroon zijn 'beste vriend' genoemd.

Kroon, Vermeulen en diens compagnon en destijds medeverdachte Adri Strating zijn gevierd in de branche vanwege de copieuze diners, champagnefeesten, en dure auto's. Hun reputatie kent geen grenzen als Strating persoonlijk Ajax met veel geld steunt.

De beursbengels groeien harder dan de beurs zelf. Enkelen staan later met meer dan honderd miljoen in de Quote 500, Hans Kroon met zo'n 70 miljoen. Ten tijde van de beursreorganisatie van 1994 koopt Van der Moolen concurrenten op en wordt het het grootste hoekmansbedrijf van de Amsterdamse beurs. Niet lang daarna neemt Kroon een participatie in LaBranche, een Amerikaanse branchegenoot, omdat het wil groeien in de VS.

In 1997 vertrekt Kroon. Han Vermeulen is feestredenaar op zijn afscheid. Kroon heeft er geen zin meer in. Van der Moolen is met 85 man te groot geworden. Kroon betreurt het dat er meer beursregels komen. Ook de fiscus wordt strenger. Kan hij straks wel met zijn kapitaal de grens over? De beurs is de beurs niet meer, en zijn vrouw Tonny haalt hem over te stoppen.

Van der Moolen is weg, en er waait een andere wind. De bankiers lopen het bedrijf binnen. Peter van de Lugt volgt Kroon op. Hij is oud-financieel directeur bij Aegon en de Nationale Investeringsbank (NIB). Naast hem in de directie komt Fred Böttcher, socioloog en bankier.

Beurs

De zacht pratende, wat verlegen Böttcher, is in de ogen van de beursjongens een koele rekenaar. Minstens zo erg is dat de Rotterdammer, afkomstig van SNS, Reaal Groep en CVB Bank (van de katholieke arbeidersbeweging), helemáál niet kan feestvieren. De champagne spuit niet meer.

Peter van de Lugt, die het Amerikaanse avontuur uitbouwt, vertrekt uit de directie omdat hij zelf actief bedrijven wil helpen opzetten en financieel wil deelnemen. De ruwe inborst van de handelaren, voor wie de bonussen nooit hoog genoeg zijn, is hem ook tegen gaan staan.

Böttcher brengt Van der Moolen naar de beurs in Amerika. Hans Kroon gaat als commissaris mee voor de feestelijke beursgang met de baas van Wall Street, Dick Grasso. Kroon eist alle aandacht op, wat leidt tot wrijvingen.

Kroon haalt vervolgens als president-commissaris de rollen van oud-directeur en toezichthouder door elkaar. Hij belt dagelijks met de werkvloer tot ongenoegen van de directie. Uiteindelijk wordt Kroon hardhandig van de troon gezet. Zijn medecommissarissen vinden dat hun aanvoerder met de directie door één deur moet kunnen.

Voorkennis

Intussen laat Hans Kroon zich vanuit Monaco in het blad Miljonair portretteren als een van de puissant rijken. Tot schrik van collega's in Amsterdam schetst hij hoe hij tot zijn rijkdom is gekomen. Een door hem beschreven deal, waarbij de koers van Philips naar boven wordt gepraat, lijkt een schoolvoorbeeld van handel met voorkennis.

Er volgen zware jaren. Het beursklimaat zit niet mee. Het karakter van het hoekmanswerk verandert, waardoor Van der Moolen geen rol meer heeft in de nieuwe Europese fusiebeurs.

Bovendien wordt Van der Moolen in New York opgeschrikt als toezichthouder SEC een onderzoek start naar de rol van de hoekmannen. Alle hoekmannen hebben beursregels overtreden. Ook Van der Moolen moet schikken en voorzieningen treffen. Tijdens het onderzoek dondert de beurskoers omlaag.

Uiteindelijk verschuift zowel in de VS als in Europa de rol van hoekman als beursprijsmaker naar de achtergrond. Van der Moolen wordt handelaar voor eigen rekening en moet verbreden.

De onderneming komt verder in problemen, waardoor Hans Kroon kans ziet wraak te nemen op Böttcher, die hem volgens ingewijden buiten de deur heeft gewerkt. In interviews en aandeelhoudersvergaderingen, legt Kroon uit dat Böttcher geen gevoel heeft voor het vak en er een puinhoop van maakt.

Böttcher krijgt ook handelaren tegen zich, als hij rond 2002 de bonussen bij Van der Moolen van twee miljoen euro per persoon ter discussie stelt. Bonussen zijn de dood in de pot, vindt Böttcher. Risico's komen voor rekening van het bedrijf en winsten worden voor vijftig procent gedeeld met handelaren, die altijd de credits willen opstrijken.

De pogingen van Böttcher bevallen de handelaren niet en de één na de ander loopt weg. En, o ironie, Kroon werpt zich achter de schermen op als adviseur als de opgestapte beursjongens een eigen bedrijf beginnen.

Böttcher heeft intussen een nieuwe directie en raad van commissarissen opgetuigd. Boegbeeld is president-commissaris Dolf van den Brink, degelijk bankier, oud-bestuurder van ABN Amro.

In december 2005 kondigt Böttcher zijn vertrek aan. Hij gaat volgens de bedrijfsregels op zijn zestigste met pensioen. De zaken gaan dan niet voorspoedig. De resultaten lopen terug, maar er zit nog 39 miljoen euro in kas en er staat in New York nog honderd miljoen dollar op de bank, het bedrag dat de NYSE, de beurs, als reserve eist.

Nog onder Böttcher neemt Van der Moolen optiebedrijf Curvalue over. Dat past ook in de strategie die met McKinsey werd uitgezet. Het concern moet verbreden met optiehandel en een online brokerage vergelijkbaar met Binck.

Boekenonderzoek
Er komt een zwaar boekenonderzoek, want VDM betaalt in aandelen en Erik van de Merwe, president-commissaris van Curvalue, verwacht na de fusie enorme winst- en omzetstijgingen en wil dat in de overnameprijs verzilverd zien. Van der Moolen eist prompt een 'earn out', waarbij uitbetaling pas gebeurt als de beloofde prestaties geleverd zijn.

Curvalue-oprichter Richard den Drijver wordt in 2006 de opvolger van Böttcher. Den Drijver kent de markt, is slim, heeft zijn eigen handelsbedrijf opgebouwd, en heeft rechten gestudeerd. Hij gaat bedrijven kopen en blijkt een adviseur te hebben, jawel, Hans Kroon, de man die zich al tijden warm loopt om orde op zaken te stellen.

Den Drijver neemt ook de levensstijl aan van Kroon. Wat heet; hij slaapt vaak met vrouw en kinderen in het Okura Hotel, huurt een appartement voor dertigduizend euro per maand in Manhattan en laat dat voor meer dan een ton inrichten. Er worden per gehuurde privéjets bedrijfsreisjes naar de Grand Prix van Monaco en voetbalwedstrijden gemaakt. Kroon is mee, natuurlijk.

Den Drijver slaat de vleugels uit. Hij steekt vijftien miljoen euro in de uitbreiding van een online effectenmakelaar, en stopt miljoenen in andere bedrijven. Het geld spúit de onderneming uit.

Was Den Drijver bij Curvalue voorzichtig om overnames te kunnen betalen, na de fusie heeft hij cash, cash flow en maakt hij geld vrij.

Zo ziet Den Drijver niets meer in het Amerikaanse hoekmansbedrijf van Van der Moolen en doet hij het over aan Lehman Brothers, de bank die later in de kredietcrisis sneuvelt. Dat brengt honderd miljoen dollar in kas, de reserve die eerst verplicht op een bankrekening moest worden aangehouden.

Den Drijver is bepakt met geld, maar zijn plannetjes mislukken, of het nu om Online Trader gaat, de broker waarvan men van droomde, of de beurs in Gibraltar die hij opzet.

Vervolgens valt het bestuur uiteen. Collega's lopen weg en president-commissaris Dolf van den Brink treedt in 2007 af, nadat hij wegens exorbitant declaratiegedrag Den Drijver wil wegsturen. De collega-commissarissen Gerrit de Marez Oyens, Marinus Arentsen, en Gerard van den Broek blijven zitten.

Samenwerking
Tot overmaat van ramp is een samenwerkingsverband aangegaan met arbitragespecialist Frank Vogel, expert in dividendstrippen, het profiteren van verschillen in Europese belastingregimes. Van der Moolen legt een claim van vijftig miljoen euro neer bij verschillende Europese overheden, maar die verzetten zich, waardoor het geld niet geïnd kan worden. Van der Moolen voor dertig miljoen euro eigen aandelen in, wat gezien de financiële toestand ongebruikelijk is.

Ten slotte zorgt Den Drijver nog voor een peperdure verhuizing, van de Keizersgracht naar een prestigieus duurzaam gebouw op Schiphol. Makkelijk voor Kroon, die in Monaco woont en Den Drijver, die in Zwitserland woont, maar lastig voor de werknemers die in de file staan.

Intern wordt Den Drijver keizer Nero genoemd: wie naast hem komt wordt opgevreten. Alle directeuren die Böttcher had nagelaten verlaten de firma, inclusief Casper Ronteltap, de man van de Amerikaanse divisie en financieel directeur Leo Pruis.

De naam Hans Kroon blijft terugkeren. In april is hij door aandeelhouders voorgedragen als directeur, maar de benoeming werd niet geformaliseerd. Even raadselachtig is het dat Van der Moolen dit jaar Kroons beide zoons, Gaby en Maurice, inschakelt bij de organisatie van bedrijfsuitjes.

Maar dan komen de halfjaarcijfers. Van der Moolen verkeert acuut in geldnood. Den Drijver wordt vervangen door interimdirecteur Peter Zwart, die hem de toegang tot het bedrijf ontzegt. (TON DAMEN)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden