Plus

Kloof tussen stad en platteland: Amsterdammer heeft al eeuwen praatjes

Amsterdam groeit en bloeit, maar buiten de stad geeft het succes scheve ogen. 'De afgunst dateert uit de Gouden Eeuw.'

Beeld Moker Ontwerp

Vondel schreef er al over in zijn Gijsbrecht van Aemstel: de afgunst van Haarlemmers als het ging over Amsterdam. Want van de echte stad moesten ze niets hebben aan het Spaarne. "In Haarlem had men het gevoel aan Amsterdam te zijn overgeleverd," zegt Peter Paul de Baar, hoofdredacteur van geschiedenisblad Ons Amsterdam. "En helemaal ongelijk hadden ze niet. Amsterdam gedroeg zich arrogant en bevoordeelde ongegeneerd zijn eigen kooplieden."

Afgunst en jaloezie
Tussen Amsterdam en de rest van Nederland botert het van oudsher niet. Amsterdammers hebben dikke nekken en grote bekken - zeggen ze buiten de gemeentegrenzen. Het gaat Amsterdammers alleen maar om Amsterdammers, is het vooroordeel.

"Amsterdam is de laatste eeuwen altijd de kosmopolitische stad geweest, de stad die alleen al daardoor afkeer opriep in de omringende steden en dorpen," zegt Walther Schoonenberg van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. "Afkeer die je ook wel afgunst kunt noemen. Jaloezie zal een rol spelen, daar twijfel ik niet aan."

Onmin
De wortels van de onmin liggen in de Gouden Eeuw, zegt De Baar. "Amsterdam ontwikkelde zich, werd rijker. Destijds al werd er over Amsterdammers gezegd dat ze veel praatjes hadden, maar dat hun arbeidsethos daarbij achterbleef."

Maar dat is niet het hele verhaal, zegt historicus Herman Pleij. "Amsterdammers hadden inderdaad pretenties, je zou ze kunnen rekenen tot het denkend deel der natie. En altijd met de beschikking over zelffeliciterend vermogen. Daar werden grappen over gemaakt, ook door Amsterdammers zelf. Er is bijvoorbeeld een bekend scheldvers van de schrijver Focquenbroch. Maar tegelijk was er ook buiten Amsterdam vooral veel bewondering voor de stad en de openheid."

Eigen regels
Toch lijkt de animositeit tussen de stad en de rest van het land de afgelopen jaren er niet minder op geworden. Toen Ajax in mei het kampioenschap op de laatste speeldag uit handen gaf, barstte in stadions in heel Nederland een luid gejuich los. En in politiek Den Haag is men ook niet bepaald dol op het, laten we zeggen, zelfbewuste optreden van de republiek Amsterdam. "Amsterdam wil zijn eigen regels," klonk het bijvoorbeeld toen de stad een paar jaar geleden aangaf de snorscooter te willen weren van het fietspad.

Terwijl het ook wel eens minder is gegaan met Amsterdam. In de jaren zestig was de stad vies, vuig en armoedig. Er waren problemen, maar volgens De Baar van Ons Amsterdam was de stad in die tijd razend populair in de rest van het land. "In de Provotijd was Amsterdam enorm in trek."

Groei
In beginsel heeft het gedoe vooral iets dubbels. Want Amsterdam triomfeert, het gaat goed de laatste decennia. De stad kreeg er na 2001 100.000 inwoners bij. Amsterdammers verdienen gemiddeld acht procent meer dan de rest van Nederland. Het aantal banen groeide, de huizenprijzen gaan door het dak en de werkloosheid is hier weliswaar hoger dan elders, maar daalt hier ook harder.

Amsterdam is een populaire stad, maar kom je van elders, dan heb je er een hekel aan, zei schrijver Auke Kok onlangs in NRC. 'Wie niet in Amsterdam kan wonen, haat Amsterdam.' Niet dat de Amsterdammer een boodschap heeft aan al die afgunst. Rotterdammers praten over 020, Amsterdammers wéten misschien net dat het netnummer van Rotterdam 010 is.

Het bevestigt het beeld dat de Amsterdamhaat zomaar ook wel eens gestoeld zou kunnen zijn op een zekere jaloezie. "Amsterdam is de enige stad in Nederland," zegt Schoonenberg. "Vanuit het buitenland komen ze niet voor het Muiderslot, maar wel voor Amsterdam Castle. Historisch onjuist, maar als het leugentje ertoe leidt dat de Amsterdamse binnenstad wat kan worden ontzien, vind ik het prima."

Grachtengordel
De laatste jaren is sprake van veel sterkere antigevoelens jegens Amsterdam, zegt ook Schoonenberg. Vooral de grachtengordel moet het wat dat betreft ontgelden. "In de negentiende eeuw nog keek iedereen vol bewondering naar onze grachten, maar deze eeuw is er een omslag geweest van heel positief naar heel negatief."

Van een vernuftig stedenbouwkundig systeem veranderde 'de grachtengordel' ineens in alles wat er mis is met Amsterdam. Hooghartig en vervelend. "Politici als Wilders verwijzen op een negatieve manier naar Amsterdam, de grachtengordel werd synoniem aan de elite. Totaal onwaar, maar het beeld heeft postgevat."

Dit is het derde deel van een serie over de kloof tussen stad en platteland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden