Plus

KLM en Air France strijden om zeggenschap

Eindspel in Parijs. Krijgt moeder Air France-KLM het eindelijk voor elkaar om de totale macht te grijpen bij KLM? De gevolgen van zo'n machtsgreep zullen groot zijn, ook voor Schiphol.

Topman Ben Smith van Air France-KLM wil KLM in het gareel krijgen door er commissaris te worden Beeld EPA

In één veeg een compleet Duits bestuur. Dit voorjaar haalde eigenaar Lufthansa de teugels aan bij de volle dochter Brussels Airlines, waar de laatste Belgen uit de bedrijfstop werden gezet.

Die hadden zich iets te fel verzet tegen de integratie van de Belgische luchtvaartmaatschappij met een andere dochter uit de stal van de Duitse machthebber. Onder nieuw bewind kwam die integratie er alsnog.

Is dat het voorland van KLM, de succesvolle luchtvaartmaatschappij die nu nog een eigen koers kan uitstippelen binnen moederbedrijf Air France-KLM? Het lijkt erop.

Besluit
Want waarom zou Ben Smith, de nieuwe topman van de luchtvaartgroep, anders zo over Nederlandse gevoeligheden denderen en eisen dat hij tot KLM-commissaris moet worden benoemd? Een besluit daarover valt komende week, als het bestuur van Air France-KLM bijeenkomt.

De ingreep is volgens Jan Willem van Dijk, voorzitter van de ondernemingsraad van KLM, bedoeld om de maatschappij ondergeschikt te maken aan de tucht van het moederbedrijf. Smith zette immers onlangs de wankele topman van onderdeel Air France opzij, om daar - formeel tijdelijk - zelf de baas te worden.

"Het lijkt me niet verstandig," zegt vervoerseconoom Jaap de Wit. "Je verwacht dat Smith, een man die Air Canada heeft gerepareerd, juist met een frisse blik naar dit soort zaken zou kijken. Dan past een beeldenstorm in Nederland niet. Maar blijkbaar wordt hij door sterke Franse krachten in een andere richting getrokken."

Grote risico's
Dat zo een machtscrisis kan ontstaan, is niet het enige probleem. "Er kleven grote risico's aan verdere centralisatie," zegt de aan de UvA verbonden emeritus-hoogleraar, "die nadelig kunnen uitpakken voor het netwerk van Schiphol."

De Wit zag het eerder gebeuren in Oostenrijk, waar Lufthansa eigenaar is van Austrian Airlines. "Ik adviseerde de Oostenrijkse regering, die allemaal plannen had voor het netwerk in Wenen. Maar Oostenrijk had geen mallemoer te zeggen over dat netwerk. Het beleid werd volledig in Frankfurt bepaald. Diezelfde ondergeschiktheid zie je ook steeds weer bij Air France-KLM om de hoek komen."

"Als je als bedrijf niet langer je strategie kunt uitstippelen over zaken als netwerk­planning, milieu of financiën, omdat je voor een zetbaas werkt, dan pakt dat nadelig uit. Je zult voor elke strategische beslissing naar Frankrijk moeten."

"De wendbaarheid en beslissingsmogelijk­heden kalven af. Dat werkt niet goed in een steeds dynamischere luchtvaartwereld, met al die nieuwe spelers. Dan moet je juist direct op ontwikkelingen inspelen."

Voorbeeld
De Wit stelt het Britse IAG als voorbeeld, de moeder van British Airways, Iberia en Vueling. "Die staat een grote zelfstandigheid van de werkmaatschappijen toe. Iberia en Vueling zijn daardoor weer helemaal boven Jan gekomen. Er wordt geïnnoveerd, ze denken aan overnames. Dat zou in een hiërarchie, met rangorde in zeggenschap, toch minder waarschijnlijk zijn geweest."

KLM mag een volle dochter zijn van Air France-KLM, vanwege de bijzondere eigendomsstructuur heeft ze een eigen, zelfstandige raad van commissarissen. Van de negen leden die de raad telt, zijn er al vijf 'Frans'. Maar die luisteren niet slaafs naar Parijs, integendeel. Op cruciale momenten steunen ze KLM, als Frankrijk maatregelen wil nemen die de Nederlanders niet in hun belang achten.

De aanstelling van topman Smith als commissaris bij KLM is een poging die vijf - en daarmee de complete raad van commissarissen - in het gareel te krijgen.

Niet wenselijk
"Als ik onafhankelijk commissaris bij KLM zou zijn, zou ik zo'n aanstelling ook niet wenselijk vinden," zegt hoogleraar corporate governance Mijntje Lückerath, zelf commissaris bij Achmea en NRC Media.

"Als de meerderheid van de raad van commissarissen toch al een bepaalde kleur heeft en de ceo komt daar nog eens bij, is het de vraag hoe onafhankelijk die raad nog is."

Een topman kan volgens haar als commissaris nooit zonder 'last of ruggespraak' toezicht houden, terwijl dat wel in Nederland is voorgeschreven. "Hij zal altijd zijn eigen besluiten meenemen in de overwegingen als commissaris. En in Frankrijk en Angelsaksische landen is bij de commissarissen toch al meer oor voor het belang van de grootaandeelhouder."

Er is volgens haar geen regel die zo'n benoeming kan tegenhouden. Wel zijn er mogelijkheden om de impact te beperken. "Ik kan me voorstellen dat er dan met de samenstelling van de rest van de raad voor wordt gezorgd dat de balans verschuift. Je kunt vastleggen dat de onafhankelijke commissarissen in bepaalde zaken, zoals personeel of vestigingsplek, een beslissende stem krijgen."

Of zo'n constructie nodig is, betwijfelt ze. "Als puntje bij paaltje komt, bepaalt de grootaandeelhouder het toch."

Zowel die raad van commissarissen van KLM - inclusief de vijf Franse leden - als de ondernemingsraad van de maatschappij heeft al felle brieven naar Parijs gestuurd om te ageren tegen het plan.

"We hebben vooral onze bezorgdheid geuit," zegt or-voorzitter Van Dijk. "Ongeacht onze zeggenschap in deze zaak willen we Smith als nieuwe topman duidelijk maken dat zo'n plan hier heel gevoelig ligt."

"Ik kan me nog voorstellen dat zijn voorganger, Janaillac, er zo in zat. Dat was nu eenmaal een Fransman. Maar het is hoogst verbazingwekkend dat Smith dat overneemt. En dan nog verrast de timing me. Ga nu eerst aan de slag met het oplossen van de crisis bij Air France."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden