Recensie

Klassiek NTR ZaterdagMatinee met 'Das Floss der Medusa' schokkend actueel (****)

Het muziekstuk 'Das Floss der Medusa' van de componist Hans Werner Henze was afgelopen zaterdag schokkend actueel. Het gigantische Radio Filharmonisch Orkest en maar liefst drie koren zorgden voor een onvergetelijke middag tijdens de Klassiek NTR ZaterdagMatinee.

De Duitse componist Hans Werner Henze in 1969. Beeld Getty Images/Erich Auerbach
De Duitse componist Hans Werner Henze in 1969.Beeld Getty Images/Erich Auerbach

Lang leve de NTR ZaterdagMatinee, die in het Concertgebouw met grote regelmaat muzikale projecten werkelijkheid laat worden die nergens anders mogelijk zouden zijn. Het concert van zaterdag, met de Nederlandse première van Hans Werner Henze's 'Das Floss der Medusa', was een perfect voorbeeld. Voor dit oratorium is een gigantisch orkest nodig, met vier fluiten, vier hobo's, drie fagotten, twee saxen, veel koperblazers (drie tuba's!), elektrische gitaar, basgitaar, elektrisch orgel en maar liefst twaalf slagwerkers. Daarnaast een even gigantisch koor, inclusief kinderstemmen en drie vocale solisten.

In totaal zaten er zaterdag 250 mensen op het podium. Voor een regulier orkest en koor zou 'Das Floss der Medusa' dus een volstrekt onbetaalbare onderneming zijn, maar dankzij de (weliswaar fors ingekrompen) mogelijkheden van de publieke omroep en de vermetelheid van artistiek leider Kees Vlaardingerbroek kan het in de NTR ZaterdagMatinee wel, en gebeurt het ook.

Daardoor kreeg het Amsterdamse publiek de gelegenheid kennis te maken met een stuk dat in 1968, toen het door Henze werd gecomponeerd, veel opzien baarde, vooral omdat de première in de Hamburgse Planten un Blomen-Halle B moest worden afgekapt wegens ongeregeldheden. De politie moest er zelfs aan te pas komen.

Henze schreef 'Das Floss der Medusa' als een requiem voor Che Guevara en als aanklacht tegen het onrecht in de derde wereld. Hij had zich laten inspireren door Het vlot van Medusa van Géricault, het beroemdste schilderij van de Franse Romantiek, dat een kritisch commentaar was op een werkelijk gebeurde scheepsramp, waarbij 154 opvarenden zich onder afgrijselijke omstandigheden op een vlot in leven trachtten te houden. Er waren maar vijftien overlevenden.

Henzes grote vondst in 'Das Floss der Meduse' is de positionering van de koorleden. Eerst staan ze allemaal links van het orgel, maar naarmate er in het verhaal meer het leven laten, verplaatsen ze zich naar de andere kant, naar het dodenrijk.

'Grootse prestaties'
Muzikaal is Henzes oratorium een woest, atonaal fresco, waarin de verstildere nachtelijke scènes de meeste indruk maken, omdat het oor nu eenmaal nogal snel murw is gebeukt door fortissimo klankcascades zonder tonaal centrum. Heel sterk is ook de tekst van Ernst Schnabel, waarin rillingverwekkende, evocatieve regels staan: 'Wij leerden veel die nacht', of 'Er kwam een tweede dag die zichzelf nooit vergaf als dagen een geweten zouden hebben', of, gezongen door De Dood: 'Ik ben de onveranderlijke stilte van jullie bestemming'.

De gezamenlijke koren en het Radio Filharmonisch Orkest leverden onder leiding van Markus Stenz grootse prestaties, net als de geweldige Franz Grundheber als Charon, verteller, bariton Roman Trekel als Jean-Charles (de man die op het schilderij van Géricault op het vlot met een rode zakdoek staat te zwaaien naar een schip in de verte) en prachtsopraan Lenneke Ruiten als De Dood.

Denken we aan Lampedusa, of vergelijkbare rampen, dan is 'Das Floss der Medusa' ook nu weer schokkend actueel. De reactie van het publiek was ernaar. Een onvergetelijke middag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden