Plus

Kinderen beleven kunst op hun eigen manier

Kinderen kijken heel anders naar kunst dan volwassenen, blijkt uit het onderzoek van cognitief psycholoog en promovendus Francesco Walker en zijn collega's. 'Kinderen reageren heel sterk op opvallende kleuren en vormen.'

Beeld anp

U onderzocht twaalf volwassenen en twaalf kinderen terwijl zij vijf werken in het Van Gogh Museum gadesloegen. Waarom koos u voor deze kunstenaar?
"Vincent van Gogh heeft een zeer eigen en unieke stijl. Voor het onderzoek naar hoe mensen naar kunst kijken - en specifiek hoe volwassenen en kinderen daarin verschillen - bleek het werk van Van Gogh bij uitstek geschikt te zijn. Als je voor het eerst naar een schilderij van zijn hand kijkt, ontdek je nooit alle details. Die rijkdom aan verfstreken was belangrijk voor ons onderzoek."

Waarom?
"We lieten onze proefpersonen in twee fases naar de schilderijen kijken. Ze droegen speciale apparatuur waarmee we konden registreren waar ze naar keken. In het eerste deel mochten de deelnemers een halve minuut vrijuit het werk bestuderen."

"Vervolgens gaven we ze een korte beschrijving van de schilderijen en kregen ze weer dertig seconden om naar de Van Goghs te kijken. Omdat zijn werk zo veel details herbergt, konden wij goed noteren wat het effect van de extra informatie op onze proefpersonen was."

Wat heeft u ontdekt?
"Dat kinderen heel anders naar kunst kijken dan volwassenen. Kinderen kijken in eerste instantie naar de opvallende delen van een schilderij, felle kleuren of een opmerkelijk hekje. Volwassenen gaan direct op zoek naar fragmenten in het werk dat ze herkennen of waar ze meer over weten."

"Nadat de kinderen achtergrondinformatie hadden gekregen, keken ze kort naar het onderwerp uit de beschrijving om vervolgens weer terug te keren naar de opvallende elementen. Volwassenen negeerden juist de delen waar kinderen zo sterk op reageerden en gingen meteen op zoek naar de details."

Het verschil duidt u aan met de termen top-down en bottom-up. Wat bedoelt u daarmee?
"Het zijn twee manieren van kijken. Als je iets top-down benadert, kijk je met een doel, wordt je blik door kennis gedreven. Bij bottom-up wordt het zoeken gestimuleerd door de omgeving en bepaalt dat je gedrag. Om een voorbeeld te geven: stel dat je op zoek bent naar een vriend in een grote menigte, dan probeer je zijn postuur te ontwaren, misschien herken je zijn kapsel. Maar terwijl je met je ogen de groep afspeurt valt je een fel gekleurde jas of een vreemd geluid op."

"Dat is een typisch voorbeeld van bottom-up kijken. De stimulus bepaalt wat je ziet. Kinderen kijken bottom-up terwijl volwassenen juist meer top-down kijken. Dat vermoeden hadden we al, maar ons onderzoek toont als eerste ter wereld aan hoe sterk dat verschil is als het aankomt op het bekijken van kunst."

Is dat verschil te verklaren?
"Ik denk dat het met ontwikkeling te maken heeft. Hoe ouder je wordt, hoe meer kennis je opdoet en hoe sterker die kennis jouw kijk op de wereld beïnvloedt."

Kunnen we aan de hand van deze studie stellen dat kinderen 'vrijer' naar kunst kijken?
"Haha, dat zou je zeggen he? Maar ik denk niet dat kinderen per se 'vrijer' naar kunst kijken, ze kijken vooral anders. Is het vrijer omdat ze niet belemmerd worden door kennis? Misschien, maar dat is speculeren. Want wat betekent vrijer kijken überhaupt? Ze kijken ook zeker niet beter naar kunst. Maar dat we hebben kunnen aantonen dat kinderen op een andere manier kijken dan volwassenen, is nieuw en belangrijk voor musea."

Hoe kunnen musea hier hun voordeel mee doen?
"De informatie die museumbezoekers bij de kunstwerken aantreffen, blijkt een sterke invloed te hebben op de manier hoe kunst wordt bekeken. Zeker nu we weten dat kinderen en volwassenen in hun manier van kijken verschillen, kunnen musea ervoor kiezen de begeleidende tekst sterker op de bepaalde doelgroepen toe te schrijven."

Een opvallend detail uit de studie: in het schilderij Boomwortels gaven volwassenen aan een naakte vrouw te zien, terwijl kinderen zich nergens bewust van waren. Is de jeugd van tegenwoordig zo preuts?
"Haha, nou nee. In eerste instantie dacht ik dat de kinderen misschien verlegen werden van de naakte figuur, maar uit ons onderzoek blijkt dat kinderen dat deel van het schilderij helemaal niet waarnemen."

"Ze kijken naar heel andere delen van het werk. Het is een typisch voorbeeld van pareidolie, het verschijnsel dat we in vormen gezichten of figuren herkennen die er niet zijn. In dit werk van Van Gogh zit ook helemaal geen naakte figuur, maar dat volwassenen die daar wel in ontwaren, benadrukt het top-down kijken van volwassenen."

Francesco Walker Beeld Charlotte Odijk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden