Plus

Kilometers kade gerenoveerd dankzij de Steenwijkwand

Tweehonderd kilometer kade in Amsterdam is dringend aan vervanging toe. Aannemer H. van Steenwijk bedacht een oplossing die geld en tijd bespaart, en funderingsherstel bij huizen veelal overbodig maakt.

De 'traditionele' constructie aan de Oudezijds Achterburgwal is geen mooi uithangbord voor het werelderfgoed. Beeld Jesper Boot

De kademuur van de Oudezijds Achterburgwal loopt niet alleen schots en scheef, hij is ook tientallen centimeters naar voren geschoven en loopt schuin af. Tal van trappen voor de huizen vertonen daardoor scheuren en kieren.

"Deze verschrikkelijke verzakking had helemaal voorkomen kunnen worden. Als je er maar op tijd bij bent," zegt directeur Simon Klein van het Amsterdamse bedrijf H. van Steenwijk, dat sinds 1831 vele verzakte of ingestorte Amsterdamse kades - onder meer op het Singel, de Prinsengracht en de Oudezijds Voor- en Achterburgwal - heeft hersteld.

In de gracht in de rosse buurt heeft het bedrijf vier jaar geleden in opdracht van de gemeente een nooddamwand geplaatst. De uit een stalen damwand, buizen en balken bestaande nooddamwand houdt verdere verzakking tegen.

"Zo'n constructie in het water ziet er niet bepaald mooi uit. Jammer, de grachten behoren wel tot het Unesco-werelderfgoed. De bomen moesten vanwege de aanleg van de nooddamwand bovendien worden gekapt en de scheepvaart werd gestremd," zegt Klein.

Zwaar vrachtverkeer
De oorzaak van de verzakking is klip-en-klaar. Klein: "De houten palen waar de vloer van de kade op rust, zijn gaan rotten. Ook het zware vrachtverkeer is debet aan die verzakking. De kades zijn er doodeenvoudig niet op gebouwd."

Herstel van de kademuur op de Oudezijds Achterburgwal laat nog wel even op zich wachten. De huizen langs dit deel van de gracht moeten eerst opnieuw gefundeerd worden voordat er volgens de traditionele techniek palen in de grond kunnen worden geslagen om de kade te herstellen.

Dat moet efficiënter kunnen, dacht men bij Van Steenwijk, en in twee jaar heeft het bedrijf een nieuwe techniek ontwikkeld voor de reparatie van verzakte kades: de Steenwijkwand.

"Die geeft minder overlast voor de bewoners en kan sneller en goedkoper worden gefabriceerd," zegt werkvoorbereider Fedde Slijkerman.

Bedekt met bakstenen
"Bewoners hoeven voorafgaand aan de werkzaamheden waarschijnlijk geen funderingsherstel toe te passen. Ook het aanleggen van een nooddamwand is hiermee van de baan. De palenwand neemt de kracht op de kades over, waardoor er geen risico op instorten meer is."

De Steenwijkwand bestaat uit stalen buispalen die, trillingsvrij, tot de eerste zandlaag in de grond worden geboord. Vervolgens wordt een betonnen vloer aan de palenwand gekoppeld. De kademuur komt op deze vloer te staan en wordt voor de nostalgische aanblik bedekt met bakstenen.

Slijkerman: "De Steenwijkwand is een definitieve constructie en steviger dan een stalen damwand. We zijn in staat om negen meter per dag aan te leggen. Wij zouden er dolgraag zo snel mogelijk mee beginnen, het liefst op een maagdelijke plek, op een van die 26 zwakke locaties die de gemeente in kaart heeft gebracht."

Tussen de palenwand en de nieuwe kademuur ontstaat bij deze nieuwe wand een ruimte van enkele meters. Deze ruimte kan worden benut voor ondergrondse afvalcontainers, kabelkokers of bomen.

Slijkerman: "We willen samen met andere bedrijven zo snel mogelijk aan het herstel van de kades beginnen. Uit liefde voor de stad. Er is veel werk te doen."

Beeld Jet de Nies

Ingestort door verrotte palen

De reparatie van kades is een dure grap: vervanging van zwaardere walmuren kost 20 tot 25 miljoen euro per kilometer. En er staan vele kilometers herstel op de nominatie.

1. Hoe ernstig is het gesteld met de Amsterdamse kades?
Amsterdam heeft ongeveer 600 kilometer kademuren en oevers; 200 kilometer van deze kades verkeert in slechte staat en is de komende jaren aan vernieuwing toe.
Veel muren zijn meer dan honderd jaar oud.

Ze verzakken of storten soms in doordat de houten palen onder de kades zijn gaan rotten en niet ontworpen zijn voor het zware en toegenomen verkeer.

Vorig jaar en dit jaar waren er calamiteiten bij het Entrepotdok, Singel, de Geldersekade, Oudezijds Voorburgwal en Marnixstraat. De verzakkingen en instortingen werden ter plekke aangepakt. Morgen wordt de situatie van de kademuren besproken in de gemeenteraad.

2. Laat de gemeente hier steken vallen?
Tot 2014 werden kademuren hersteld of vervangen zodra er schade werd geconstateerd. Sinds 2014 wordt het onderhoud beter gepland en zijn diverse inspecties uitgevoerd. Momenteel wordt 500 meter per jaar vervangen, terwijl dit op basis van de theoretische levensduur 2 kilometer per jaar zou moeten zijn.

Het herstellen van de kades kost veel geld. Vervanging van de zwaardere walmuren bedraagt 20 à 25 miljoen per kilometer. Er is eerst technisch onderzoek nodig naar de kademuren en bruggen; dat kost 7,5 miljoen euro per jaar voor de komende acht jaar.

Begin 2018 is men begonnen aan het Programma Toekomstbestendige Kademuren en zoekt de gemeente samen met het bedrijfsleven naar slimme oplossingen om kademuren sneller, goedkoper en met minder hinder voor de omgeving te vervangen.

3. De gemeente heeft 26 zwakke plekken in kaart gebracht. Waar zijn die en wanneer wordt eraan gewerkt?
De komende jaren zijn er vervangingswerkzaamheden gepland bij 26 kades. Deze zijn in totaal 3163 meter lang en liggen voornamelijk in de stadsdelen Centrum en West. Twee kades - Plantage Muidergracht en het begin van het Singel - zijn reeds hersteld.

De kade bij het Amstelhotel is een dezer dagen opgeknapt. De andere 25 volgen tussen nu en 2022. Het herstel van de kades worden opgenomen in de begroting van 2019.

4. Waarom kiest de gemeente voor het aanleggen van nooddamwanden en niet meteen voor een definitieve aanpak?
Er wordt vaak eerst een nooddamwand aangelegd om schade aan de omgeving zoveel mogelijk te voorkomen. Vervanging van een oude kademuur en het monitoren van de achterliggende panden duurt minimaal twee jaar. Sommige nooddamwanden liggen er jarenlang voordat de kade kan worden hersteld, zoals op de Oudezijds Achterburgwal.

Samen met aannemers, funderingsbedrijven en geotechnici zoekt de gemeente nu naar alternatieven. Zo wordt aan de Herengracht voor het eerst een modulaire bouwmethode toegepast; dat betekent dat de kademuur zoveel mogelijk in de fabriek gebouwd wordt. Het vernieuwen van de kades wordt gecombineerd met de aanleg van stroken met bomen, afvalbakken, ondergronds fietsparkeren en laadpalen.

5. Heeft het beperken van zwaar verkeer effect op de toestand van de kades?
Het beperken van vrachtwagens, bussen en bouwverkeer op de kades kan een positief effect hebben. De meeste kades in de binnenstad zijn namelijk niet gebouwd op het zware en toenemende verkeer.

Ze worden soms naar voren gedrukt en lopen schuin af. Met het beperken van het zware verkeer kan de levensduur van de kades in elk geval worden verlengd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden