Keukengadgets van weleer in tentoonstelling Museum van Loon

Museum Van Loon heeft sinds deze week de personeelsruimtes in het souterrain opengesteld voor publiek. In een van de kamers staat een vitrine met een verzameling ouderwets keukengerei van culinair journalist Johannes van Dam (1946-2013).

Johannes van Dam in de keuken van het museum, destijds poserend voor een nieuwjaarskaartBeeld Yamandu Roos

Het absintlepeltje, de mergboor, de messenplank met een zandvakje voor het schuren van de (nog niet roestvrije) messen en een ouderwetse ijsmachine in de vitrinekast zijn nog enigszins herkenbare keukenspullen.

Maar vele andere voorwerpen - een lepel met een gaatje of eentje met een schuifje middenin - zijn voor conservator/directeur Tonko Grever van Museum Van Loon een groot raadsel. "Ik hoop dat ­bezoekers me straks te hulp schieten en me vertellen waar die spullen voor dienden," zegt Grever terwijl hij een knop van een onbekend apparaat ronddraait.

De vitrinekast met bestek en andere keukenvoorwerpen staat in de voormalige opslagruimte die sinds een week voor de bezoekers is opengesteld. In deze ruimte werden de goederen opgeslagen voor de families die hier vanaf 1672 woonden. De eerste bewoner van de Keizersgracht 672 was de schilder Ferdinand Bol.

Koper en grijsgewolkt
In 1884 kocht jonkheer Hendrik Maurits van Loon, telg uit een Amsterdamse familie die zowel zakelijk als politiek actief was, het als huwelijksgeschenk voor zijn zoon Willem Hendrik en diens vrouw Thora. Hun kleinzoon Maurits van Loon besloot het huis en de collectie in de jaren zestig veilig te stellen.

Sinds 1973 is het een ­museum en kunnen de bezoekers door de vele ­vertrekken struinen waaronder de schaapjes­kamer, de blauwe en rode salon, de vogelkamer en de tuinkamer met de schilderijen van de ­nazaten van Van Loon, het koetshuis en de tuin .

Twintig jaar geleden werd ook de keuken met het betegelde plafond in het souterrain opengesteld voor de bezoekers. De koperen pannen en het fornuis die er staan, zijn echter nooit gebruikt door de familie Van Loon. Op de zolder van het grachtenpand, - Maurits' dochter Philippa woont nog steeds op de bovenste etages - vond Grever de oude grijsgewolkte emaille pannen die de kokkin van de familie gebruikte.

In het grachtenpand liep doorgaans tien tot vijftien man personeel rond. Om te laten zien waar het personeel bivakkeerde, heeft het museum nu ook de rest van het souterrain met de voormalige goederenopslagruimte, wijnkelder en bijkeuken opengesteld.

Originele familieservies
De livreien met zilveren knopen van de koetsiers en huisknechten die Grever eveneens op zolder opdook, hangen naast elkaar in een kast en in de voormalige bijkeuken staan een apparaat voor het polijsten van de stalen lemmetten van de messen en een pers voor het linnen. "Als het tafellaken smerig was, vond de familie dat niet zo erg, zolang de vouwen maar goed scherp waren," zegt Grever.

Dubbelwandige ijsemmer

Er hangen foto's van het personeel waarop ­kamenier Betsy Bongaertz staat die de vrouw des huizes hielp met het aan- en uittrekken van haar jurken. In de keuken is het originele servies met het wapen van familie Van Loon en de originele vliegenkast te zien.

"We misten alleen nog bestek in de collectie. Vandaar dat een deel van de verzameling van Johannes van Dam hier nu ligt; hij kwam hier weleens. Het zijn vaak vreemde voorwerpen, zoals een tang om suikerdraden te trekken, een voorloper van een mixer en een champagnekloppertje, maar we vonden dat ze hier wel pasten."

Museum Van Loon, Keizersgracht 672, dagelijks ­geopend van 10-17 uur.

Botervorm (varkentje)
Absintlepel
Messenplank met zandvakje
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden