Plus

Keith Rienksma: 'Ik ga niet piepen als je mij extremist noemt'

De bekeerde Amsterdammer Keith Rienksma (32) is een spil in radicaal-islamitische kringen. Hij heeft contacten met terreurverdachten en jihadisten. Wie is hij en welke denkbeelden verspreidt hij?

Keith Rienksma: 'Ik laat de andere kant zien. Dat het leven in het kalifaat mooi is' Beeld Sjoukje Bierma

'Heb ik het gevoel dat ik in vijandelijk gebied zit?" Keith Rienksma (32) herhaalt de vraag en kijkt om zich heen, naar de mensen die voorbijtrekken aan het terras op de Oosterdokskade. Het is druk op straat, met wandelende toeristen, ouders, kinderen en bejaarden. Amsterdammers fietsen voorbij.

De half-Indische Rienksma is een kleine, tengere man met donkere ogen en een zwarte baard. Sinds zijn bekering tot de islam gaat hij door het leven als Abdullah West. Hij draagt een zwarte pet, met daarop het Arabische woord voor 'geduld'. Hij denkt na.

Oorlog
"Ja, ik heb het gevoel dat ik in vijandelijk gebied zit, maar het is dubbel," zegt hij dan. "Ik ben hier opgegroeid, en dit leven voelt vertrouwd. Maar het is oorlog, hoe graag iedereen dat ook wil vergeten. Ik wil dat Nederland een islamitisch kalifaat wordt, met de sharia als wet."

Vlakbij ligt het Centraal Station. Wat zou hij ervan vinden als een iemand daar een bom zou laten ontploffen? "Dat keur ik af. Burgers zijn niet de vijand, dat is de Nederlandse regering."

Dat herhaalt hij na de aanslagen in Spanje. "Ik begrijp dat de daders willen bereiken dat Spanje zich terugtrekt uit Syrië. Ik ben niet voor burgerslachtoffers, al is het theologisch te verantwoorden. Een aanslag op een regeringsdoel vind ik gerechtvaardigd, zoals ook de aanslag op Charlie Hebdo is te verdedigen. Het is oorlog en we moeten niet vergeten wie als eerste is binnen­gevallen. Ik ben verbaasd dat in Nederland nog geen aanslag is gepleegd. Een kwestie van tijd, denk ik."

Instructievideo
Rienksma is niet zomaar een extremist, een die schreeuwend shockerende ideeën spuit zodra iemand hem een podium geeft. Hij heeft lang nagedacht over zijn visies. Zijn standpunten verduidelijkt hij met theologische verhandelingen, refererend aan islamgeleerden.

Maar die bedachtzaamheid maakt hem niet gematigd. Integendeel.
Hij propageert geweld, moedigt jongeren aan tot jihad, vertelt lovend over het martelaarschap, promoot het leven in Raqqa, keurt geweld tegen de Nederlandse overheid goed, bepleit het afhakken van handen van criminelen en verdedigt de onthoofdingen door IS. Wie naar het Midden-Oosten trekt en strijdt voor IS, geniet zijn respect.

Zijn boodschap sterft allerminst in obscuriteit. Hij verkondigt zijn verhaal aan zo veel mogelijk mensen, zowel online als offline. Hij is een spil in radicaalislamitische kringen en zijn mening wordt serieus genomen. De voormalig geradicaliseerde moslim Dennis Honing noemde hem een leidende figuur. Rienksma zegt mee te werken aan een artikel omdat hij niets te verbergen heeft. Bovendien: elke moslim is verplicht uitleg te geven over zijn geloof, zegt hij.

Bij de politie is hij in beeld als beheerder van chatkanalen op berichtendienst Telegram. In die chats, waar geradicaliseerde moslims en uitgereisde jihadisten met elkaar in contact komen, deelde Rienksma talloze zeer gewelddadige video's die IS verspreidt. Veel onthoofdingen, maar bijvoorbeeld ook een instructievideo waarop een IS-strijder op een krijgsgevangene demonstreert hoe een aanval met een mes moet worden uitgevoerd.

Te druk
Rienksma: "Ja, dat soort filmpjes heb ik verspreid. Inmiddels ben ik daarmee gestopt, het werd me te veel. Niet het geweld, maar ik kreeg het er te druk mee. Ik zat alleen maar op mijn telefoon."

Via dergelijke chats stond Rienksma tot voor kort in nauw contact met de Nederlandse Raoul A., die vorige maand in Suriname werd opgepakt. De Surinaamse justitie verdenkt A. en zijn broer van het voorbereiden van een aanslag op de Amerikaanse ambassadeur.

Rienksma: "Ik had goed contact met hem, we denken hetzelfde over IS en het kalifaat. Vroeger zamelde ik korans voor hem in. Na zijn aanhouding zijn we allemaal erg geschrokken. In de chatgroep waarin ik hem sprak, doen we smeekbeden voor hem. We hopen dat hij in de gevangenis bij zijn geloof blijft." Rienksma zegt niets te weten van de terreurplannen van A.

Vriendschap verwaterd
Rienksma heeft ook contact met uitgereisde jihadisten, die vechten aan het front in Syrië en Irak. De Nederlandse jihadist Victor Droste, die in Syrië vecht, was bevriend met Rienksma.

Volgens Rienksma logeerde Droste in de periode voor diens reis naar Syrië bij hem thuis, maar dat ontkent Droste, die reageert vanuit de Syrische stad Idlib. De vriendschap tussen de twee zou zijn verwaterd: Rienksma is een IS-aanhanger, terwijl Droste is aangesloten bij een aan Al Qaida gelieerde groep. Volgens Droste is geen sprake van ruzie: "Ik ben zijn contactgegevens kwijt, maar ik sta nog steeds voor hem open en zou hem graag als vriend zien."

Rienksma had een uitzonderlijke jeugd. Hij werd naar eigen zeggen verslaafd geboren, zijn moeder gebruikte cocaïne. Zijn vader, groot fan van The Rolling Stones, vernoemde hem naar Keith Richards. Rienksma: "Ik moest voor mezelf zorgen, sliep weleens in het trapportaal van de flat." Zijn vader overleed toen hij negen was.

Diepe indruk
De aanslagen van 11 september 2001 en de video's van Bin Laden maakten diepe indruk op de puber. "Ik wilde weten wie die man was die zo kalm vanuit een grot het machtigste land ter wereld bedreigde."

Rienksma, toen nog strengchristelijk, verdiepte zich in de islam. "De eerste keer dat ik de Koran las, kreeg ik een heel bijzonder gevoel."

Rienksma, die zijn geld verdient als kok, belijdt zijn geloof in verschillende moskeeën in Amsterdam. In een aantal gebedshuizen kwam het tot een conflict. Hij kreeg naar eigen zeggen ruzie met de oproeper tot het gebed van de Al Ummahmoskee in West, toen die Rienksma en een strenggelovige vriend had weggestuurd. Bij het conflict, dat voor de deur van de moskee bijna tot een handgemeen kwam, werd de oproeper in het gezicht gespuugd. Volgens Rienksma had 'die ruzie niets met theologie te maken'.

Bij de Tawheedmoskee in West, de belangrijkste salafistische moskee van de stad, is hij zeer actief. Hij organiseerde bijeenkomsten voor kinderen en sliep de laatste dagen van de ramadan in de moskee, zoals vrome moslims plegen te doen.

Omstreden
De Tawheedmoskee is omstreden. Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh kwam er, net als meerdere Syriëgangers. De twee leidende figuren in de moskee zijn Samy Aldeghedy en Mahmoud El Shershaby, die joden en christenen 'brandhout voor de hel' noemde. Met Aldeghedy nam Rienksma filmpjes op over islamitische leefregels.

Als Rienksma hoort dat verscheidene mensen uit islamitische kringen hem omschrijven als 'verwarde man', raakt hij wat geagiteerd. "Wie zeggen dat? Mensen mogen het vinden, maar ik ben niet in de war. Ik ben wel benieuwd wie dat zeggen, want ik kan het niet plaatsen." Dat in radicaalislamitische hoek het gerucht gaat dat hij een informant is van inlichtingendienst AIVD, wijst hij wat lacherig van de hand. "Dat soort verhalen gaat over meer mensen, ze zeggen dat over je als je ruzie hebt gekregen."

Tot enkele jaren geleden maakte Rienksma deel uit van de groep Straat Dawah, door de AIVD omschreven als een van de succesvolste jihadistische bewegingen in Nederland. Veel leden van die groep zijn uitgereisd naar Syrië, anderen zijn tot celstraffen veroordeeld vanwege ronselen en opruiing. Amsterdammer Lotfi S., die in 2015 een zelfmoordaanslag pleegde in Irak, was een prominent lid van Straat Dawah.

Dialoog
Met uitgereisde leden van Straat Dawah heeft Rienksma nog altijd contact. "De tijd van Straat Dawah was een van de mooiste van mijn leven. Wat ik nu doe, de dialoog aangaan, is hetzelfde als wat we toen als groep deden. Het is verplicht voor elke moslim." Hij noemt het als een reden waarom hij zelf niet is uitgereisd. "Misschien is mijn strijd wel dat ik hier de dialoog aanga."

Hoewel Rienksma in Nederland nooit is vervolgd, werd hem door Egypte tot twee keer de toegang tot het land geweigerd, omdat hij een gevaar voor het Egyptische volk zou zijn.

Voor Nederlandse moslimjongeren werpt Rienksma zich op als vraagbaak. Met de Facebookgroep De Zuivere Aanbidding leidde hij zoekende moslimjongeren richting het salafisme . Een medebeheerder van de Facebookgroep werd veroordeeld voor het financieren van terrorisme, een ander vertrok naar Syrië.

Maar is Rienksma actief als ronselaar voor de gewapende strijd? Terrorismedeskundigen onderscheiden ronselaars in twee categorieën. Sommigen bieden vooral logistieke ondersteuning en helpen met praktische zaken. Anderen worden ideologische ronselaars genoemd, die met betogen en verhalen over gruwelijkheden de geesten rijp maken voor de jihad.

Gruwelijkheden
Rienksma verzet zich tegen de term ronselen. "Ik ga het gesprek aan met mensen, voer discussies. Ik laat de andere kant zien van wat de westerse media tonen. Als jongens mij vragen over de aanslagen in Parijs, vertel ik hun over bombardementen in Syrië. Dat het leven in het kalifaat mooi is, dat je bijvoorbeeld geen huur hoeft te betalen. Iedereen kent alleen de gruwelijkheden, dat beeld probeer ik recht te zetten."

Rienksma zegt zich te beperken tot een theologische en ideologische uitleg over vechten voor de islam. "Ik vertel mensen dat het ideologisch verantwoord is om te gaan. Er wordt gezegd dat het enkel bloedvergieten is, maar als je de theologie volgt, blijkt dat moslims moeten strijden voor hun geloof. Soms maak ik iemands gedachtegoed beter door uit te leggen dat jihadisten vechten voor de vrede. Ik houd me er niet mee bezig of iemand daardoor wil uitreizen. Ik zeg niet dat ze niet moeten gaan."

Rienksma ontkent dat hij ooit mensen praktische adviezen heeft gegeven over een reis naar het strijdgebied, al gaan die verhalen wel over hem. "Ik heb nooit iemand geholpen bij het uitreizen. Als ze op sociale media aan me vragen hoe ze in Syrië komen zeg ik: pak de fiets. Ik ben niet stom, op internet kan iedereen meekijken. Ik weet precies wat ik wel en niet kan zeggen."

Ronselproces
Toch vertelt hij gedetailleerd hoe het ronselproces in de praktijk werkt. "Iemand vraagt je ergens - bijvoorbeeld in de moskee - mee te gaan om buiten een rondje te lopen. De telefoons blijven achter. Na een korte wandeling komt dan de vraag: wil je morgen naar Syrië? Je krijgt te horen waar en hoe laat je je moet melden." Hij zegt zelf meermalen te zijn benaderd, maar vond het te snel gaan. De gedachte aan zijn jonge gezin weerhield hem te gaan.

Hij begrijpt dat mensen hem als extreem omschrijven. "Ik ga niet piepen als mensen mij een extremist noemen, al komt het door de media." Volgens hem keuren veel moslims IS af omdat zij het niet gewend zijn dat 'een groep is opgestaan die iets doet'. "Ik word ook wel moe van die moslims. Ze willen het geloof belijden, maar als je ze dan wijst op geweld dat is toegestaan volgens de Koran, willen ze daar niks van weten."

Dat het slecht gaat met IS en dat het kalifaat op instorten staat, heeft Rienksma's overtuiging niet doen wankelen. Syriëgangers die nu proberen terug te keren naar Nederland, zijn volgens Rienksma 'dus toch niet overtuigd genoeg'.

Hij twijfelt niet dat Nederland ooit een kalifaat zal zijn. "Daar ben ik zeker van, want het is een belofte van God. Ooit komt het er. Maar of het dit IS-kalifaat zal zijn? Dat weet ik niet. Het had wel heel mooi kunnen zijn."

Amsterdamse salafist in nauw contact met jihadisten

Verantwoording

Voor dit artikel is gesproken met meer dan vijftien goed ingevoerde bronnen over de activiteiten van Keith Rienksma. Bronnen waren onder anderen prominenten uit de Nederlandse moslimgemeenschap, salafisten, jongerenwerkers, juristen, terreurdeskundigen en wetenschappers.

Er is ook contact geweest met uitgereisde Nederlandse jihadisten. De bevindingen van dit onderzoek zijn in twee gesprekken van in totaal vier uur aan Rienksma voorgelegd. Inlichtingendienst AIVD, politie en gemeente laten weten niet inhoudelijk te reageren op individuele zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden