Plus

Kees van der Spek: 'Ze pakken mij omdat ik domme dingen doe'

Undercoverjournalist en regisseur Kees van der Spek (52) maakt voor SBS reportages over oplichting in het buitenland. 'Ik maak avonturentelevisie, Kuifje op reis.'

Van Der Spek: 'Ik vind vooral de regie leuk. Daar mag niemand aankomen'Beeld Linda Stulic

Journalist Kees van der Spek waarschuwt in zijn programma Oplichters in het buitenland toeristen op te letten voor mensen die hen willen oplichten met meer of minder creatieve trucs. Prent hij lezers en kijkers van zijn werk niet stiekem in: dat verre, enge buitenland moeten we voortaan maar mijden? In de lunchpauze bij Endemol, zijn werkgever, legt hij uit waarom hij dit een onzinnige gedachte vindt.

Hoe lang zit u doorgaans in een stad voor het programma?
"We hebben een lijst met steden waar je goed opgelicht kunt worden en gaan erheen met een ploeg van drie. Het is waarschijnlijk het riskantste programma van Nederland: we maken echte reality-tv, dus we lopen het risico dat er niets gebeurt."

Komt u altijd met een verhaal thuis?
"Je moet vaak ter plekke nog een verhaal bedenken. In Mexico wilden we de corrupte politie ontmaskeren. We huurden een opzichtige auto, waarmee we de grens overgingen, maar er gebeurde niets. Cameraman Marco reed achter ons in een taxi en die chauffeur had toevallig bij de politie gezeten. Hij vertelde dat hij vijfhonderd dollar per maand moest betalen om er te werken en zijn baas leerde hem dan de trucs om toeristen af te persen. Maar ja, alle salarissen waren toevallig net verdubbeld om die corruptie tegen te gaan, vandaar dat ze niks probeerden. Opeens zei hij dat toeristen altijd genaaid worden met benzine; ze krijgen te weinig voor wat ze afrekenen. Daar was ons verhaal opeens."

Welke leerschool moet je hebben om zo'n programma
te maken?
"Ik maak avonturentelevisie, Kuifje op reis. Wij zijn daar als toeristen en we laten ons oplichten; er zit een complete industrie achter. Ik vind vooral de regie leuk: een avonturenfilm maken. Daar mag verder niemand aan­komen."

Sterken uw reportages de SBS-kijkers niet in de gedachte: dáár moet ik in ieder geval niet heen?
"Dat zie ik weleens voorbijkomen op Twitter, maar dat is niet mijn bedoeling."

Een beetje PVV-stemmer denkt dan: zie je nou wel...
"Ik ben de grootste Wildershater van Nederland. Wat die man doet, kan echt niet. Angst zaaien en dan je handen
ervan aftrekken... Maar laten we daar een andere keer over praten."

Het heeft iets tegenstrijdigs: u reist de hele wereld over, maar waarschuwt anderen tegen mannen met petjes die op westerse portemonnees azen.
"Het is jammer als mensen dat eruit halen. Ik wil met mijn boekje - Achter de schermen bij Oplichters in het buitenland - juist zeggen: als je even op de signalen let, kan je weinig gebeuren. Het is een reisgids over oplichtings­praktijken; ik beschrijf per stad wat je kunt verwachten. Die oplichters pakken mij alleen omdat ik meewerk en domme dingen doe, maar iedereen moet gewoon blijven reizen hoor.

Je leert onderweg dat de meeste mensen normaal zijn. Met een taxichauffeur in Mexico of een hotelmedewerker in Kuala Lumpur kun je prima een biertje drinken. Er zijn ook een paar klootzakken, maar ook die heb je overal in ongeveer gelijke aantallen. Dat zijn mensen die parasiteren op rijke toeristen. En als je in Gambia geen cent hebt te makken, is dat ook wel weer te begrijpen."

CV

Geboren 29 juni 1964, Nazareth, Israël
Opleiding vwo, hbo toerisme, Breda
Loopbaan Ging ‘ten onder aan een iets te intensief studentenleven’. Hij ging vervolgens de deuren langs om stroopwafels te verkopen: ‘Dat leverde veel op.’ Daarna werkte hij bij de Kabelkrant, persbureau Bak & Bakker Journalisten, AD, vaktijdschriften en Peter R. de Vries; “Ze hadden iemand nodig voor de redactie, en tv leek me gaaf. Dat vind ik nog steeds trouwens.” Maakt en presenteert sinds 2013 ­Oplichters in het buitenland voor SBS 6. Het afgelopen seizoen trok dat programma gemiddeld ruim 840.000 kijkers.

U heeft ergens ook mededogen?
"Natuurlijk. Iedereen in de wereld is een gelukzoeker - Wilders, jij en ik - maar ons geluk ligt toevallig naast de voordeur. Er zijn veel arme mensen bij wie het geluk langs­loopt in de vorm van hordes rijke toeristen."

Dus uw tip is: let gewoon een beetje op?
"Als iemand in een ver Arabisch land opeens goed Engels met je spreekt, is er iets aan de hand. En het zijn altijd de standaardvragen: hoe lang blijf je hier, ben je alleen en waar kom je vandaan? Juist door te reizen waardeer je het Hollandse leven weer als je terugkomt. Ik vind Nederland redelijk saai en aangeharkt, maar het gaat hier toch prima? Ik ben niet rechts, maar Mark Rutte doet het toch goed? We zijn het op zeven na rijkste land ter wereld, er zijn hier maar 130 moorden per jaar en we hebben nog geen tienduizend gevangenen. Het beeld dat het hier bergafwaarts gaat, dat het een grote puinhoop is met criminelen, is verkeerd. Dat klopt gewoon niet."

Waar komt dat beeld vandaan?
"Door types als Wilders, die roept dat het slecht gaat, zodat hij een anker kan uitwerpen. Maar dat is nergens voor ­nodig; sinds de Romeinse tijd is het nog nooit zo veilig ­geweest in Europa als nu. We hebben het hier
fucking goed."

Zit er een rode draad in wat u doet?
"Dat is veel te groot, man. Ik doe dingen die er best toe doen, maar verder neem ik mezelf niet zo serieus. Ik hou van avonturen en van reizen, maar ik ben geen Peter R. de Vries. Verwacht van mij geen documentaire over Holleeder, daar heb ik niks mee. Ik ben een avonturier: kijken waar de verhalen zitten."

'Ik doe dingen die er best toe doen, maar verder neem ik mezelf niet zo serieus.'Beeld Linda Stulic

Wat vindt u van de journalistiek hier?
"Ik ben weleens bang dat de researchjournalistiek verdwijnt door internet. Hoe vaak lees je een heftig achtergrondverhaal dat niet via Wikileaks op iemands bord is gelegd, maar dat hij of zij zelf heeft ontdekt? Bijna nooit. Het is allemaal verslaggeving, het nieuws vervlakt. Ik hoor wel­eens dingen in de wandelgangen waarvan mijn vingers gaan jeuken. Voor het AD deed ik scheep- en luchtvaart en toen had ik vaak vette primeurs; zo ontdekte ik bijvoorbeeld dat alle bolletjesslikkers worden teruggestuurd. Als ze me bij SBS veertig minuten en wat centjes gaven, zou ik dat soort verhalen graag maken."

Waardoor komt die oppervlakkigheid van het nieuws?
"Door de snelheid van internet. Alles is vluchtiger, waardoor je meer nieuws binnenkrijgt vanuit de hele wereld. Er is geen tijd en geld om alles na te trekken. En als je een enorme scoop hebt, ben je die zo kwijt."

Ligt het ook aan de mensen die het nieuws maken, de journalisten?
"Natuurlijk. Vroeger reed je drie kwartier om een singletje te kopen en nu laad je een nummer zo van Spotify. Maar merk jij dat zelf niet, jeuken jouw handen nooit?"

Ik zou een boek willen schrijven over de waarheid in de media. Of alles wat je ziet wel klopt.
"Dan moet je bij de tv zijn. Op televisie wordt zo veel
ge­faket - kijk je reality, dan is dat synoniem aan zo min mogelijk reality. De tv-wereld is voor negentig procent
entertainment."

U had bij het Journaal kunnen zitten, maar u werkt bij Endemol. Hier gelden toch juist de wetten van entertainment en niet die van de inhoud?
"Dat is toch een dooddoener? Ik vind dat er schamper wordt gedaan over kijkcijfers. Als je een nieuw koekje maakt, wil je toch ook dat zo veel mogelijk mensen het kopen?"

Is het erg het koekje een beetje aan te passen, zodat het beter in de smaak valt?
"Dat zou ik geen schande vinden. Zo werkt het gewoon. Je maakt iets waarvan je hoopt dat het veel impact heeft en dus moet je het goed presenteren. Dit prachtige werk kan ik blijven doen, omdat er veel mensen naar kijken. Ik krijg goed betaald, heb een geweldig huis en gezin en reis de hele wereld over. Daarmee heb ik het stukken beter voor elkaar dan de mensen die ik altijd tegenkom."

Opgebiecht

Leermeester: “Peter R. de Vries. Hij leerde me dat het altijd moet kloppen. Dankzij hem zal ik nooit faken, dat heeft hij aangescherpt,
altijd de waarheid aanhouden.”
De beste uit het vak: “Boudewijn Büch op de eilanden (in het tv-programma De wereld van Boudewijn Büch) vond ik geweldig; avonturen beleven. De koning van Tonga met een foto van Beatrix onder zijn bed. Daar bleef ik voor thuis.”
De slechtste uit het vak: “Nep reality, gescripte onzin. Ken je Pawn stars, waarin ze oude spullen opkopen? Alles is nep: de ruzies, de mensen die binnenkomen. Scam city op National Geographic was ook nep, maar dat is door de mand gevallen.”
Beste advies: “Mijn oude productieleider zei altijd: ‘Kees, het wordt vanzelf zondag.’”
Slechtste advies: “Dat mensen altijd zeggen: ‘Pas op.’ Iedereen is zo bang, daar hou ik niet van. Ik ken iemand die niet naar een land gaat waar ze de euro niet hebben. Het slechtste advies is dat je niet moet reizen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden