Plus

Kees the Boy gaat nu in swimming pool trot door de stad

Bas Voorhoeve maakte de eerste Engelse vertaling van Kees de Jongen. 'Het boek is gewoon te goed om beperkt te blijven tot het Nederlandse taalgebied.'

Bas Voor­hoeve: 'Ik was stomverbaasd toen ik hoorde dat er nog geen vertaling was'Beeld Charlotte Odijk

De zwembadpas is de swimming pool trot geworden. "Swimming pool swank leek mij geen optie," vertelt Bas Voorhoeve over zijn zoektocht naar de juiste vertaling van het beroemde loopje uit Theo Thijssens Kees de Jongen - bijna voorover vallend, heen en weer zwaaiend met de armen.

"Maar dat klonk veel te stoer voor een jongen als Kees. Een van de mooie aspecten van het boek is dat het allemaal zo volstrekt consequent vanuit het standpunt van de twaalfjarige hoofdpersoon wordt verteld. Dat mocht in de vertaling natuurlijk niet verloren gaan."

Op tafel ligt Kees the Boy, de vertaling van het boek uit 1923 die vandaag ten doop wordt gehouden in het Theo Thijssen Museum. Het is de eerste keer dat het boek in het Engels is omgezet. "Ik was stomverbaasd toen ik een paar jaar geleden hoorde dat er nog geen vertaling was van een boek dat zo gewaardeerd wordt," zegt Voorhoeve, 64 jaar en groot liefhebber van het verhaal van schoenmakerszoon en postzegelverzamelaar Kees Bakels.

"Ik heb het nog eens herlezen en heb me weer tranen zitten lachen. Ik dacht: dit moet gebeuren. Het boek is gewoon te goed om beperkt te blijven tot het Nederlands taalgebied."

Sfeer vangen
Voorhoeve is van professie docent Russisch, Engels en Nederlands en heeft dus weet van taal, maar de fijne kneepjes van het vertalersvak heeft hij achter de schrijftafel onder de knie moeten krijgen. Aanvankelijk, vertelt hij, ging hij als bewonderaar uiterst behoedzaam om met het origineel, maar gaandeweg kreeg hij steeds meer durf om met de tekst aan de slag te gaan. "Vanaf dat moment lukte het beter om de sfeer van het verhaal te vangen."

Als voorbeeld geeft de vertaler de fantasie van Kees dat juffrouw Mientje er voor Piet Snot bij stond. Voorhoeve: "Ja, wat doe je met een begrip als Piet Snot? Daar kon ik geen Engelse uitdrukking voor vinden. Uiteindelijk heb ik daar, met dank aan het Duits, piece of uncollected luggage van gemaakt."

Over de woorden waarmee de bovenmeester Kees naar huis stuurt, heeft Voorhoeve zich maanden het hoofd gebroken. "Ga maar, bij wijze van bemoedigend seintje. Alles wat je in het Engels zegt, is eigenlijk te veel. Ik heb het teruggebracht tot een hoofdknikje."

Verborgen humor
De vertaler aarzelde ook niet om de tekst hier en daar wat bij te snoeien. "Thijssen schreef het boek als feuilleton in een vakbondsblad. Het is bekend dat hij soms het verzoek van de redactie kreeg nog snel een paar alinea's extra te leveren. Je komt hier en daar in het boek passages tegen die duidelijk als vulling zijn gebruikt en het verhaal in mijn ogen geen goed doen. Ik heb een paar van die stukken helemaal geschrapt. Niet veel hoor: alles bij elkaar minder dan een procent van de tekst."

Geen misverstand: de minutieuze omgang met de tekst heeft de bewondering van de vertaler voor Thijssen alleen maar vergroot. "Er zit heel veel verborgen humor in het boek. Ik kwam geregeld grappige zaken tegen die ik eerder kennelijk over het hoofd had gezien. De meer dan gemiddeld slonzige kleermaker die zegt: '... Och, passen, passen, de mensen willen met alle geweld passen, maar 't is feitelijk onzin, jongeheer, als je zoo sekuur de maat neemt als ik.'"

Dat laatste maakte de arbeid tot een heidens en tegelijkertijd heerlijk karwei. Voorhoeve zag er zelfs tegen op het af te ronden.

Zuigende klei
Veel minder op zijn gemak voelde de vertaler zich in de wereld van de uitgeverijen. Omdat de reguliere uitgevers geen belangstelling hadden voor de vertaling, kwam hij terecht bij een Rotterdamse onderneming die boeken in kleine oplagen drukt - op kosten van de schrijver. Een ervaring die Voorhoeve sterk deed denken aan wadlopen in zuigende klei.

"Heel moeizaam," zegt hij. "Ik heb nooit iemand ontmoet van het bedrijf, alles ging per mail. Dat bleek alsnog een worsteling te zijn. Op vragen die ik stelde over de aflevering van het manuscript, kwamen antwoorden terug die daar niets mee te maken hadden. Op een gegeven moment had ik door dat ik niet meer dan één vraag per mail moest stellen. Dan was de kans het grootst dat ik antwoord kreeg."

Het voordeel van 'print on demand', was dat Voorhoeve alle belangrijke beslissingen in eigen hand had. Zoals de keuze voor de cover die een straatbeeld laat zien van de Jordaan op het einde van de 19de eeuw. "Een van de laatste uitgaven van het boek had een beeld uit de film op de flap, het moment waarop Kees en Rosa elkaar voor het eerst zoenen. Dat zal de verkoop mogelijk bevorderd hebben, maar in mijn ogen was hier sprake van een misdrijf tegen de mensheid. Het hele boek draait immers om de wereld zoals Kees die ziet."

Inmiddels heeft Voorhoeve de dozen met boeken thuis afgeleverd gekregen, met een door de uitgever vastgestelde verkoopprijs van 20,72 euro. Een vreemd bedrag, vindt de vertaler, maar het is niet toegestaan er iets anders van te maken. "Gelukkig zijn de boekwinkels enthousiast. In Amsterdam is het boek onverminderd populair. Als ik 'Kees de Jongen' zeg, gaan alle deuren open."

De omslag van de Engelse vertaling
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden