Plus

Kanker: Betere behandeling door 'superscan'

Innovaties in de kankerbehandeling volgen elkaar in rap tempo op. Een van de nieuwste vondsten is de MRIdian, vers in het VUmc. De verwachtingen: kortere bestralingssessies en minder bijwerkingen.

De verwachtingen: kortere bestralingssessies en minder bijwerkingen. Beeld VUmc

Over de hele wereld staan er vijf: drie in Amerika, één in Seoel en nu ook een in Amsterdam. Het VUmc heeft daarmee de Europese primeur - dit tot grote opwinding van radiotherapeut-oncologen.

Het gaat allemaal om het super geavanceerde bestralingsapparaat MRIdian. Zoals de naam al doet vermoeden, werkt de machine met MRI-scans. Dat is een vooruitgang op de 'gewone' apparaten, zegt het VUmc, omdat de specialisten nu voor het eerst tijdens de bestraling van de kankerpatiënten de tumor goed kunnen zien. Uiteindelijk scheelt dat bestralingsschade aan gezond weefsel en bijwerkingen, hoopt radiotherapeut-oncoloog Frank Lagerwaard.

Minirevolutie
De verwachtingen zijn in elk geval hooggespannen. "Binnen de bestraling is de MRIdian een minirevolutie." Het apparaat wordt de komende tijd geïnstalleerd en zal in het voorjaar van 2016 de eerste patiënt bestralen. De superscan zal circa driehonderd mensen per jaar behandelen. Voor de helft van de patiënten, honderdvijftig per jaar, bestaat geen andere behandeling. De kunst is volgens Lagerwaard om patiënten te selecteren die het meest zijn gebaat bij een behandeling met de aanwinst.

Dat zijn vooral patiënten met tumoren in de borst en buik, in organen die veel bewegen. Het gaat om longkanker, blaaskanker, prostaatkanker en endeldarmkanker. "Bij sommige tumoren is het erg lastig ze zonder schade en bijwerkingen te bestralen. Alvleesklierkanker bijvoorbeeld. Dat kunnen we wel bestralen, maar alleen als we het heel voorzichtig doen, verspreid over een periode van zes tot zeven weken. Beetje bij beetje. En dan nog is het moeilijk." Dat verandert met de komst van het nieuwe apparaat, voorspelt Lagerwaard.

MRI-scanner
De huidige bestralingsapparatuur werkt met een CT-scanner. Nadeel hiervan is dat organen en tumoren daarop niet heel goed zichtbaar zijn. Tijdens de bestralingen is de tumor zelfs helemaal niet te zien.

De MRI geeft wel een helder beeld. Maar de CT-scanner vervangen door een MRI lijkt simpeler dan het is. Probleem met de MRI was altijd dat de magneten ervan storen op het bestralingsapparaat. Een groepje Amerikaanse natuurkundigen en radiotherapeut-oncologen hebben daar een list op bedacht en dat maakte de weg vrij voor dit nieuwe verbeterde bestralingsapparaat - mét alle voordelen van een MRI-scanner dus.

De plaatsing van de MRIdian in de kelder van het VUmc Beeld Anna Bruynzeel

Bestralingsplan
"Bij dit apparaat kun je precies zien wat je doet," zegt Lagerwaard. "Omdat je een betere beeldvorming hebt op een MRI-scan kun je heel snel een optimaal bestralingsplan maken. Elke dag weer. Dat maakt het voor ons een revolutie. Dit willen we al tijden."

Nu maken de specialisten vooraf een plan voor de hele serie bestralingen. "Dat plan moet voor al die dertig keer bestralen goed zijn. Daardoor neem je grotere veiligheidsgrenzen, waardoor je meer gezond weefsel bestraalt." Met het nieuwe apparaat kunnen ze gerichter stralen, maar ook belangrijk: elke dag kan snel worden beoordeeld of de bestraling exact volgens verwachting verloopt. Zo niet, dan wordt de aanpak aangepast.

Minder bijwerkingen
De verwachting is volgens Lagerwaard dat de bestralingsseries veel korter zijn. "Veel van deze tumoren kun je - als ze beperkt zijn - in vijf keer bestralen. Dat kan in twee weken gedaan zijn, in plaats van zes tot zeven weken die het nu in beslag neemt. Maar nog veel belangrijker, zo is de verwachting, dat de bijwerkingen veel minder zullen worden."

Het VUmc werkt met het AMC en antonie van Leeuwenhoek ook aan het opzetten van een protonencentrum. Patiënten kunnen met deze methode heel gericht worden bestraald. Is er niet een te grote overlap met de komst van de MRIdian? Lagerwaard vindt van niet. "Het zijn appels en peren. Protonenbestraling is een hele precieze bestraling. Bij dit apparaat gaat het vooral om de beeldvorming en het maken van een optimaal plan voor iedere patiënt, elke dag. Dat zijn twee verschillende dingen."

Kelder
Saillant detail is dat het apparaat in de kelder van het VUmc is geplaatst. Weliswaar in het gebouw met de poliklinieken en niet in het hoofdgebouw, waar in september de technische ruimte volliep met water vanwege een lek in een waterleiding. Het ziekenhuis werd lam gelegd en een groot deel werd voor twee weken gesloten. Of de afdeling radiotherapie niet nerveus wordt bij de gedachte dat dit vernuft een plek krijgt in de kelder? "Dat was zo'n exceptionele toestand. De oorzaak lag buiten het VUmc. Bovendien: al onze bestralingsapparaten staan om veiligheidsredenen in de kelder. Dat is in de meeste ziekenhuizen zo." Straling moet immers niet gaan zwerven door het ziekenhuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden