Plus

Justitieel systeem loopt vast op Luciano Dijkman

Jeugdstraffen zijn vooral gericht op terugkeer in de maatschappij. Verlof is daarbij cruciaal. Maar als de jongere steeds vlucht, loopt het spaak, ervaart officier van justitie Saskia de Klerk.

Beeld Sjoukje Bierma

Zijn moeder was volgens de specialisten alcoholist en had tijdens de zwangerschap flink doorgedronken. Zijn vader was nooit in beeld. Sinds zijn zevende is hij een zorgenkind van hulpverleners. In groep 7 van de basisschool weigert hij nog naar school te gaan. Vanaf zijn twaalfde pleegt hij misdrijven die naar mate de tijd vordert steeds ernstiger worden. Bij herhaling wordt hij voor delicten opgepakt en veroordeeld, maar telkens weet hij te ontsnappen.

De inmiddels 19-jarige Luciano Dijkman staat nu als vuurwapengevaarlijk te boek en werd gedurende zijn laatste vlucht op de nationale opsporingslijst geplaatst: een paardenmiddel voor de zwaarste categorie voortvluchtigen. De lijst wordt ook gepubliceerd op internet. Hoewel hij anderhalve week geleden weer is gepakt, zullen zijn naam en foto waarschijnlijk nooit meer van internet verdwijnen (zie kader).

Officier van justitie Saskia de Klerk is één van de aanklagers die Dijkman op het rechte pad proberen te krijgen, maar ze ziet dat het binnen het jeugdrecht voor jongens zoals hij niet lukt.

"Hij is al van jongs af in beeld bij de hulpverlening. Eerst ambulant, onder toezicht gesteld en begeleid door een gezinsvoogd. Daarna is hij vanaf 2010 door civiele rechters in inrichtingen geplaatst. Het lastige is: welke aanpak we ook proberen, het wordt geen succes. Niets lijkt aan te sluiten op zijn persoon en problematiek."

Na een overval en een poging daartoe, kreeg Dijkman een PIJ-maatregel (plaatsing in een jeugdinrichting, 'jeugd-tbs' in de volksmond). Hij kreeg die maatregel voorwaardelijk opgelegd, dus hij werd thuis behandeld.

Zo was hij zes weken vrij met een enkelband om, toen hij wéér twee winkeliers probeerde te overvallen. Bij de laatste overval schoot hij gericht en bedreigde hij terrasbezoekers met een vuurwapen.

Klaar voor terugkeer
"Het is heel droevig te zien dat we dit allemaal niet hebben kunnen voorkomen," zegt De Klerk. "Zo'n PIJ is bedoeld om zo'n jongen zódanig te behandelen dat hij weer klaar is voor terugkeer in de maatschappij, maar deze jongen wil niets liever dan wég uit die inrichting. Daardoor wordt elke behandeling voortijdig onderbroken."

Dat gedetineerden vluchten, komt vaker voor, maar zo hardnekkig als Dijkman kende De Klerk ze nog niet. "Hij is nog nooit níet weggelopen uit een instelling, of hij daar nou zat via een civiele maatregel of door het strafrecht. Door dat vluchten gaat steeds kostbare tijd verloren en moeten behandelingen weer van voor af aan beginnen zodra hij is gepakt."

Tijdens zijn laatste vlucht heeft Dijkman mogelijk misdrijven gepleegd, maar voorlopig is hij alleen aangeklaagd voor heling, na een autokraak een dag voor zijn arrestatie anderhalve week geleden. Voor die kwestie zal hij - voor het eerst - als volwassene worden vervolgd. De Klerk: "Het is geen vergrijp waarmee je hem substantieel meer straf kunt opleggen dan hem terugplaatsen in het regime waarin hij zat. Dus zal de inrichting alweer snel zoeken naar mogelijkheden hem - ik denk - dubbel begeleid verlof te verlenen."

Alleen tbs zou een echt zwaardere ingreep zijn. De Klerk: "Zijn PIJ-maatregel is nu één keer met een jaar verlengd en kan maximaal zeven jaar duren. Als de deskundigen aan het eind vinden dat de behandeling niet klaar is waardoor hij opnieuw in de fout dreigt te gaan, kan de rechtbank zijn straf omzetten in tbs. Maar dat is nooit eerder gebeurd in Nederland."

Ultieme maatregel
Al met al hebben alle instanties de vicieuze cirkel tot nu toe niet kunnen doorbreken. Dijkman is ondanks alle inspanningen steeds zwaardere misdrijven gaan plegen en met het voortschrijden van de tijd glipt hij uit de handen van de jeugdzorg.

De Klerk: "We zijn nooit toegekomen aan echte resocialisatie, waarin iemand laat merken dat hij klaar is voor een goede dagbesteding en laat zien dat hij echt wat wil en kan. Je gunt iemand toch meer mogelijkheden om uit dit rotleven te komen, maar die hebben we niet nu de huidige PIJ de ultieme maatregel is."

Dijkmans advocaat stelt dat zijn cliënt lang niet zo uitzonderlijk is als justitie doet voorkomen. De Klerk: "Dit soort jongens zie je echt niet vaak. Zó ongrijpbaar. Dat telkens weglopen waardoor op die leeftijd al geen enkele behandeling kan worden afgemaakt, zie ik niet veel. Het mooie van jeugdrecht is juist dat je ook bijvoorbeeld overvallers met enige regelmaat ziet verbeteren door behandeling. Ik had graag gezien dat het ook bij deze jongen was gelukt, maar we hebben de kans niet gekregen."

Dan blijft de vraag: wat nu? "We zoeken nog steeds, maar het wordt wel lastiger. Misschien was onze kleinschalige voorziening in West wat geweest voor zijn type. Dat is een plek waar jongens wel vastzitten, maar waar ze voor toekomstige misstappen worden behoed, onder goede begeleiding en in contact met hun omgeving, zoals hun moeder en school. Maar ja, nu hij negentien is, is dat voor deze jongen absoluut nicht mehr in Frage."

Luciano Dijkman heeft via zijn advocaat, Chrissy Stroobach, laten weten niet te willen reageren op dit artikel.

'Lijst is laatste redmiddel'

Door zijn plaatsing op de nationale opsporingslijst zal Luciano Dijkman (19) naar alle waarschijnlijkheid voor altijd met naam, foto en de kwalificaties 'onberekenbaar en vuurwapengevaarlijk' op internet te vinden zijn.

Dat die informatie na zijn laatste arrestatie alweer uit de formele kanalen is verwijderd zal daar weinig aan veranderen. Iemand op de opsporingslijst zetten is dan ook mede daarom niet een lichtvaardig genomen besluit.

Terughoudend
Diederik Greive, hoofdofficier van justitie en hoofd opsporingsberichtgeving, licht de keuze toe. "Plaatsing op de nationale opsporingslijst is een opsporingsmiddel dat een forse inbreuk is op de privacy, zoals dat ook het geval is bij een doorzoeking van een woning of het kijken in een computer. We zijn daar uiteraard zo terughoudend mogelijk mee. Op dit moment staan vijftien criminelen op de nationale opsporingslijst."

De procedure die doorlopen wordt, lijkt sterk op die van de Britse most wanted-lijst. "De hoofdofficier van justitie van het parket waar het onderzoek tegen de verdachte loopt of van waaruit een veroordeelde is gevlucht, doet mij een verzoek tot plaatsing. Ik overleg uitvoerig met de officier van justitie die de zaak doet, om de voorzitter van het college van procureurs-generaal te kunnen adviseren."

Een paar criteria zijn bepalend, vertelt Greive. "De ernst van het misdrijf speelt een belangrijke rol. Meestal gaat het om geweldsmisdrijven, zedenmisdrijven of georganiseerde misdaad zoals zware drugszaken, liquidaties of overvallen."

Gevaar voor herhaling en gevaar voor burgers spelen volgens Greive een belangrijke rol. "Is het nodig de mensen te waarschuwen? Als iemand nog slechts verdachte is, toets ik ook de aanwijzingen waarop de verdenking steunt, want als we er naast zitten, hebben we iemand ten onrechte aan de schandpaal genageld."

Ook van groot belang is de vraag of alle andere middelen wel voldoende zijn uitgeput. Plaatsing op de opsporingslijst blijft een laatste redmiddel. "We gaan niet over één nacht ijs en vaak is al veel opsporing verricht. Dit is echt een zware procedure."

Leeftijdscriterium
Luciano Dijkman was alleen wel héél jong. Stel dat hij toch nog ooit gaat solliciteren, dan vindt zijn potentiële werk­gever zijn naam en foto onmiddellijk op internet.

Greive: "Leeftijd is zeker één van de criteria. Voor we een minderjarige op de lijst zetten, zullen we alle criteria nóg zwaarder wegen. Als we de gezochte persoon weer hebben, halen wij onze informatie meteen weg van onze kanalen, maar we kunnen niet voorkomen dat het al is gekopieerd en voor altijd rondzwerft op internet. We nemen het mee in onze afwegingen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden