PlusAchtergrond

Jung Chang wil de politieke ‘waarheid’ van China boven tafel krijgen

Jung Chang schreef met Dochters van China de biografie van drie zussen, getrouwd met mannen die de politiek bepaalden in het China van de twintigste eeuw. Over leven in een geprivilegeerde cocon.

De Soong-zussen (in het zwart) bezoeken de nationalistische soldaten in 1937.   Beeld Universal Images Group via Getty
De Soong-zussen (in het zwart) bezoeken de nationalistische soldaten in 1937.Beeld Universal Images Group via Getty

Het bekendste ­moderne Chinese sprookje gaat over de zusjes Soong uit Sjanghai, geboren eind negentiende eeuw. Ze trouwden alle drie met mannen die de politiek bepaalden en bevonden zich in het middelpunt van de macht in het twintigste-eeuwse China: ‘Rode Zus’ Ching-ling trouwde met Sun Yat-sen; pionier van de republikeinse revolutie die in 1911 de monarchie omverwierp. Kleine zus May-ling trouwde met zijn nationalistische opvolger Chiang Kai-shek. En grote zus Ei-ling trouwde met H.H. Kung; premier en minister van Financiën onder Chiang Kai-shek.

De Chinese Jung Chang (1952), nu woonachtig in Groot-Brittannië, schreef een biografie over de drie zussen: Dochters van China. In Nederland is ze vooral bekend van haar autobiografische bestseller Wilde Zwanen (1992). Door middel van haar politieke biografieën probeert ze de politieke ‘waarheid’ van China boven tafel te krijgen. Al haar boeken zijn verboden in China.

U schreef al eerder een kleine biografie over mevrouw Sun Yat-sen (Ching-ling Soong); een onderwerp dat u toentertijd niet zo wist te bekoren?

“In 1984 – ik was nog geen schrijver – kreeg ik de gelegenheid om een korte biografie over mevrouw Sun te schrijven. De opdrachtgever was toentertijd een vriend van me, later mijn man (historicus Jon Halliday, red). We waren verliefd. Die opdracht was een mooi excuus om bij hem in de buurt te zijn. Ik deed minimale research, las wat boeken en interviewde een paar mensen die mevrouw Sun van dichtbij hadden meegemaakt. Die bronnen kwamen later goed van pas. Toen ik me nog een keer over het onderwerp boog, waren ze allemaal overleden.”

U was er niet op uit om indruk te maken op uw geliefde door een fantastische biografie te schrijven?

Lacht: “Nee, daar was ik totaal niet mee bezig.”

Waarom vond u het onderwerp ruim dertig jaar later wel interessant?

“Nadat ik de biografieën Mao en De Keizerin had geschreven, ging ik op zoek naar een andere politieke grondlegger. Sun Yat-sen, die de bijnaam ‘Vader van China’ had, was de eerste republikein van China. Hij was degene die een brug sloeg tussen keizerin Cixi en Mao. Tijdens mijn research kwam ik erachter dat hij niet zo interessant was: weer een man op zoek naar macht. Ik had geen zin om – bij wijze van spreken – een andere ‘mini-Maobiografie’ te schrijven. Zijn vrouw en haar zussen, die bleken pas echt interessant.”

Bij de zussen bestond er bijna geen onderscheid tussen hun persoonlijke en politieke leven. Ze waren de eerste hoogopgeleide vrouwen in China en wisten later in hun leven ook politieke invloed uit te oefenen. Beziet u de zussen met een feministische blik?

“Ik heb gewoon het verhaal gevolgd zoals dat vanuit de documenten aan mij werd geopenbaard. Ik denk dat de zussen zover gingen als de tijdsgeest toestond. China was net in het verweer gekomen tegen voetbinding (de voeten van jonge meisjes werden uit esthetische overwegingen misvormd om klein te blijven, red). Dat vrouwen zich in de politiek mengden, was ontzettend vooruitstrevend. Een feministische lezing van hun levens komt bij mij eerder intuïtief tot stand: de zussen beschouwden zichzelf nooit als afhankelijk van hun mannen en gedroegen zich ook niet zo.”

Ze gedroegen zich soms wel ronduit onder­geschikt en naïef. Neem Ching-ling die Sun mateloos bewonderde en op een voetstuk plaatste. Toen het presidentiële paleis in 1922 door tegenstanders werd aangevallen, liet hij haar achter om zelf op de vlucht te slaan. Hij was bereid haar te offeren. Zij zou tegen hem gezegd hebben: ‘China kan het zonder mij stellen, maar niet zonder jou.’

“Dat klopt. Ze overleefde de vlucht uit het huis ternauwernood en verloor ook nog haar kind, waarna ze voor altijd onvruchtbaar was. Na zijn verraad was ze enorm gedesillusioneerd en ­eiste compensatie van hem door van haar een onafhankelijk politiek figuur te maken. En dat werd ze.” Chang bladert door de biografie. “Kijk! Na Suns dood werd er een foto gemaakt van een congres van de Nationalistische Partij: daar staat ze, recht in het midden, als enige vrouw tussen de mannen. Mao staat nota bene ergens achterin.”

Ching-ling adopteerde later twee dochters van haar voormalige lijfwacht en minnaar. De oudste beweerde dat Ching-ling veel minder politiek zou zijn geweest als ze zelf kinderen had gekregen. Wat denkt u?

“De intensiteit waarmee ze het moederschap miste, maakte ook dat ze haar geadopteerde kinderen zo intens liefhad; een liefde die bij natuurlijk moederschap waarschijnlijk minder intens was geweest. Toch was ze ook een erg politiek persoon. Haar adoptiekinderen namen haar zo in beslag dat ze haar ogen kon sluiten voor het geweld en de terreur onder Mao’s regime. Ze verkeerde in een staat van ontkenning; een benadering die ze deelde met miljoenen Chinezen.”

Ching-ling was een fervent communist, terwijl haar oudste zus Ei-ling en haar jongste zus May-ling republikeins waren en niets van het communisme moesten hebben. Hoe verklaart u de hechte band tussen de zussen?

“Praktische overwegingen speelden een belangrijke rol. Rode zus Ching-ling had de andere twee zussen nodig om haar te beschermen toen ze het regime van Chiang Kai-shek openlijk bekritiseerde. En andersom hadden de andere twee haar nodig toen ze mevrouw Sun was. De politieke aspiraties waren nooit gescheiden van hun oprechte persoonlijke gevoelens.”

Kunt u sympathie voor de zussen opbrengen?

“Dat weet ik niet. Ik kan bepaalde eigenschappen bewonderen. Ching-ling was bijvoorbeeld erg moedig, ware het op een ouderwetse, zichzelf ondergeschikt makende manier. Ik denk dat ze onder andere omstandigheden heel anders was geweest. May-ling stond voortdurend op het punt om Chiang Kai-shek te verlaten. Toen Taiwan in nood kwam, omdat Mao Taiwan wilde binnenvallen, besloot ze echter naar Chiang Kai-shek in Taiwan terug te gaan, omdat Taiwan haar nodig had. Dat was mooi van haar. Tegelijkertijd gedroeg ze zich als een verwende prinses. Bij een medische ingreep was de operatiekamer zo gevuld met haar bedienden dat de chirurg er ternauwernood bij kon. De zussen waren in zekere zin allemaal beschadigde individuen. Ze kenden het echte, arme en harde leven in China niet. Daar werden ze door hun positie niet mee geconfronteerd. De zussen verbleven altijd in hun geprivilegieerde cocon. Ze waren interessant omdat ze zo excentriek waren.”

Hoe frustrerend is het voor u dat uw boeken uitgerekend in China verboden zijn?

“Over de hele wereld wonen Chinezen, dus ze worden wel gelezen door Chinezen. Ook in Taiwan zijn mijn boeken verkrijgbaar. Maar het is en blijft zeer frustrerend. Erger vind ik het nog dat ik maar vijftien dagen per jaar China in mag om mijn moeder te bezoeken – een regeling die de Britse overheid voor mij heeft getroffen.”

Wat vindt uw moeder, aan wie u het boek opdroeg, van uw boeken?

“Ze leest ze allemaal. Daarna geeft ze ze aan anderen, buren en vrienden om te lezen. Ze zegt er nooit iets over tegen mij, maar ik hoor van anderen dat ze trots op me is.”

Jung Chang (Sichuan, 1952) kreeg internationale bekendheid door Wilde Zwanen (1992). Hierin beschrijft ze de geschiedenis van China en de Culturele Revolutie aan de hand van de levens van haar grootmoeder, haar moeder en haarzelf. Ze verkocht meer dan 15 miljoen exemplaren, in 40 talen.  Beeld Getty Images
Jung Chang (Sichuan, 1952) kreeg internationale bekendheid door Wilde Zwanen (1992). Hierin beschrijft ze de geschiedenis van China en de Culturele Revolutie aan de hand van de levens van haar grootmoeder, haar moeder en haarzelf. Ze verkocht meer dan 15 miljoen exemplaren, in 40 talen.Beeld Getty Images
De Soong-zussen (in het zwart) bezoeken de nationalistische soldaten in 1937.   Beeld
De Soong-zussen (in het zwart) bezoeken de nationalistische soldaten in 1937.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden