Jules Schelvis (93) vertelt in een uitverkochte Westerkerk over zijn ervaring in Sobibor

Begeleid door muziek van Bach vertelt de 93-jarige Jules Schelvis vanavond in de Westerkerk zijn verhaal over vernietigingskamp Sobibor.

Beeld Dingena Mol

Jules Schelvis heeft een pittige week voor de boeg - zeker voor iemand van 93 jaar met een bewogen leven achter de rug. De man die internationaal faam verwierf met het vastleggen van de geschiedenis van het Poolse vernietigingskamp Sobibor, die hij aan den lijve ondervond, woont geheel zelfstandig in een flat in Amstelveen. 'Mijn dochter woont hier vlakbij. Ik moet haar elke dag even bellen, om te laten weten dat alles in orde is.'

Schelvis loopt gebogen en oogt broos. Maar hij is geenszins gebroken. Afgelopen weekend legde hij in zijn appartement de laatste hand aan zijn optreden van vanavond in een uitverkochte Westerkerk, waar bijna achthonderd mensen - onder wie koning Willem-Alexander - komen luisteren naar zijn verhaal over Sobibor. Hij vertelt over zijn transport, in 1943, met ruim drieduizend andere Joodse Nederlanders, dat hij als enige overleefde. Het verhaal wordt afgewisseld met klassieke muziek van vooral Bach, uitgevoerd door het Nationaal Symfonisch Kamerorkest.

Berlijn
Het is niet bepaald de eerste keer dat hij hierover vertelt. 'Maar het verhaal is nooit af,' zegt hij als verklaring voor de laatste aanpassingen in zijn tekst. Morgen vertrekt Schelvis met het orkest naar Berlijn. Daarna volgt Lublin in Polen, waarvandaan de vernietigingskampen van de nazi's werden aangestuurd.

Via crowdfunding haalde hij de laatste maanden een ton op, waarmee hij zijn missie - bewustwording van het lot van de Joden in de Tweede Wereldoorlog - nog één keer kan uitvoeren. Het geld is voor de onkosten van het gezelschap, dat veertig musici en vijf technici telt.

En na de reis? 'Ik denk dat ik dan stop met het uitdragen van mijn boodschap. Ik ben de laatste tijd helemaal niet meer toegekomen aan andere dingen, zoals schilderen.' Schelvis' flat hangt vol met door hem geschilderde werken, vooral kopieën van Marc Chagall. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. In oktober is een extra herdenkingsconcert gepland, in Assen.

Boekdrukker
Schelvis belandde op 22-jarige leeftijd in Sobibor. Zijn vrouw en bijna haar hele familie werden er vergast en verbrand, net als ruim 170.000 andere Joden. Meer dan 30.000 van hen waren Nederlanders. Een schamele achttien Nederlandse Joden wisten te ontkomen. Schelvis ontsprong de dans doordat hij met een groepje mannen in een ander kamp werd ingezet als dwangarbeider. Het was het begin van een helletocht die hem langs een trits nazikampen bracht, tot hij in april 1945 door Franse troepen werd bevrijd, meer dood dan levend. Zijn redding lag deels besloten in zijn achtergrond als boekdrukker. In die hoedanigheid werd hij enige tijd tewerkgesteld bij een getto in Polen en genoot hij zekere voorrechten.

Zijn persoonlijke geschiedenis zette hij op papier in de eerste dagen na zijn bevrijding, toen hij herstelde in een Duits ziekenhuis. Na zijn terugkomst in Nederland was er vrijwel geen interesse voor zijn verhaal. In familiekring sprak hij ook vrijwel nooit over zijn verleden. Als de kinderen uit zijn tweede huwelijk ernaar vroegen, verwees hij ze naar zijn vrouw, die dertien jaar geleden overleed.

Veelgeprezen boek
Maar na zijn pensionering, in 1982, maakte Schelvis van de Holocaust zijn levenswerk. Hij zette zich aan een veelgeprezen boek: Vernietigingskamp Sobibor, waarin hij summier zijn eigen verhaal verwerkte. Hij was in Duitsland als medeaanklager betrokken bij rechtszaken tegen kampbeulen, kreeg in binnen- en buitenland tal van hoge onderscheidingen, hield lezingen en gidste in voormalige nazikampen.

Waardigheid is voor hem belangrijk. 'Ik ga er niet over, maar ik zou zoiets niet goedkeuren,' zegt hij over de vorige week uitgelekte plannen van de EO met een The Passionachtig spektakel op 4 mei Anne Frank te herdenken. 'Op zo'n dag vind ik zoiets niet gepast. Daar ergeren mensen zich aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden