Plus PS

Jouw schuld, dus dokken maar: de claimcultuur rukt op in Nederland

Brandwonden na een omgegooid bekertje hete koffie? Jackpot! Uitstekende reden voor een schadeclaim. Zo extreem als in de VS is het nog niet, maar ook Nederlanders vechten hun geschillen vaker juridisch uit, vooral als het om letsel gaat.

Beeld Vijselaar en Sixma

Absurde waarschuwingen in handleidingen voor huishoudelijke apparatuur of de tekst 'pas op, hete koffie' op het dekseltje van de Starbucks: de Verenigde Staten staan erom bekend dat daar álles juridisch moet worden afgedicht om schadeclaims te voorkomen.

Ook in Nederland sluipt de claimcultuur de rechtszaal binnen. Vooral als het om letsel gaat.

Sinds wanneer kent de VS zo'n claimcultuur?
Het bekendste voorbeeld uit het Amerikaanse aansprakelijkheidsrecht is waarschijnlijk de miljoenenzaak Liebeck versus McDonald's uit 1994. De 79-jarige Stella Liebeck kreeg een stevige schadevergoeding van de fastfoodketen nadat ze zelf een bekertje hete koffie over haar schoot had gemorst.

De feiten zijn door de jaren heen wat aangedikt, niet in de laatste plaats door een persiflage in de komische serie Seinfeld. Wat warme koffie over jezelf kieperen zou genoeg zijn voor een riante jackpot.

In werkelijkheid verbleef Liebeck acht dagen in het ziekenhuis en was ze in totaal twee jaar zoet met de behandeling van haar derdegraads brandwonden.

Ze klaagde McDonald's aan voor 'slechts' 20.000 dollar aan medische kosten. Pas toen dat werd weggewuifd, werd het menens.

Na een uitvoerig proces besloot een jury haar een slordige 2,7 miljoen toe te kennen. Een bedrag dat de fastfoodketen overigens aanvocht en de rechter uiteindelijk terugbracht naar 600.000 dollar.

Is het in de VS niet wat uit de hand gelopen?
De VS spant wel de kroon, zegt Rogier Witlox van letselschadespecialist MisterClaim. "Daar zijn per hoofd van de bevolking ongeveer vier keer zoveel advocaten, die met één zo'n zaak binnen kunnen zijn. Wat ook meespeelt: de VS kent geen sociaal vangnet, burgers kunnen nergens op terugvallen. Niks te verliezen hebben betekent dan vaak: go for it."

Je zou kunnen zeggen dat dit het Angelsaksische model is, want ook in Engeland wordt fors geclaimd. Letsel wordt daar royaler gecompenseerd dan in een 'zuinig' land als Nederland.

Witlox: "In 25 jaar heb ik in Nederland nog nooit een zaak van boven het miljoen gezien, in euro's noch in guldens. Wel gaat de hoogte van het smartengeld omhoog. Dat was in de ergste gevallen maximaal 100.000 euro, bijvoorbeeld bij een totale dwarslaesie. Dat loopt nu langzaam op en kleinere zaken lopen daarmee in de pas. Maar het is nog steeds geen vetpot."

Waait de claimcultuur over naar Nederland?
Wat die astronomische bedragen betreft zal dat niet gauw gebeuren. Dat komt mede door een toeslag die het Amerikaanse model uniek maakt: 'punitive damages' ofwel privaatrechtelijke boetes.

Dat zijn bedragen die bij wijze van straf voor de aansprakelijke persoon worden opgelegd boven op de schadevergoeding. Die staan vaak totaal niet in verhouding tot de daadwerkelijke schade en worden toegekend door een jury, wat bedragen verder opdrijft.

Met meerekening van bijkomende smart kan 20.000 dollar voor medisch leed dus ineens 2,7 miljoen dollar worden. Dat gaan we hier niet meemaken.

Wat wel?
Nederlanders vechten een geschil wel vaker juridisch uit. We zijn steeds hoger opgeleid en ons bewuster van de ­mogelijkheden om verhaal te halen. Achmea, de grootste rechtsbijstandsverzekeraar van Nederland, kreeg in 2016 bijna 170.000 hulpverzoeken, zo'n 3000 meer dan een jaar eerder.

Ook internet leidt tot meer claimbewustheid. Via sociale media weten gedupeerden elkaar sneller te vinden. Een goed voorbeeld is de massazaak tegen de Staatsloterij ­afgelopen jaar, waarbij Stichting Loterij onder meer via ­Facebook gedupeerden bijeen wist te brengen.

Sowieso zijn zulke massaclaims in opkomst. Dat waren er in 2006 nog maar zo'n zes per jaar, maar dat is inmiddels opgelopen tot ruim vijftig in 2016.

Wat claimen we zoal in Nederland?
We bakkeleien met elkaar over spullen die we hebben gekocht of verkocht. Als we daar niet onderling uitkomen, schakelen we juridische bijstand in. Achmea zag ­deze claims stijgen van 7878 gevallen in 2012 naar 9381 in 2016. Dat gaat over een matras dat niet meer mag worden geruild, maar ook over een verkeerd geplaatste keuken.

Ook in het onderwijs ziet Achmea dat partijen elkaar ­vaker in de haren vliegen (van 557 zaken in 2012 naar 784 in 2016). Curieus voorbeeld is het echtpaar dat afgelopen zomer naar de rechter stapte met de eis dat hun dochter van ­zeven bij haar vriendinnen in de klas werd geplaatst. Op straffe van een dwangsom van 1000 euro per dag.

En wat als je door toedoen van een ander letsel oploopt?
Als iets van de claimcultuur uit Amerika is overgewaaid, is het wel de letselschadeadvocaat. Na de Bijlmerramp deelden Amerikaanse letseladvocaten op de plek des onheils al visitekaartjes uit. En ook bij een ramp als de brand in ­Volendam waren twee bureaus er als de kippen bij om zich juridisch over de slachtoffers te ontfermen.

Daar keken we toen nog van op. Inmiddels is het niet meer dan normaal dat slachtoffers bij grootschalige calamiteiten hun belangen door advocaten laten behartigen. Een recent voorbeeld is de massaclaim tegen Malaysia Airlines vanwege de ramp met de MH17, waarbij 298 inzittenden omkwamen. Een team van Nederlandse advocaten staat de nabestaanden van de 182 Nederlandse slachtoffers bij.

Op individueel vlak spelen claims na bijvoorbeeld een ongeval, ziekte door werk, mishandeling, zedendelict of een verkeerd uitgevoerde operatie.

Hoe vaak komt dat voor?
Het Verbond van Verzekeraars becijfert het aantal letselclaims in het afgelopen jaar op ongeveer 65.000. Inmiddels zijn er in Nederland zo'n 500 letselschadeadvocaten die hun diensten aanbieden. Zij vragen gemiddeld 225 à 300 euro per uur.

Is dat niet wat veel?
Het Verbond van Verzekeraars vindt die tarieven inderdaad 'aan de hoge kant'. Ter vergelijking: een advocaat ­familierecht heeft een tarief van circa 100 euro. Gevolg is dat ook de kosten van letselschadeclaims stijgen. De 'buitengerechtelijke kosten' vormen inmiddels 20 procent van de totale letselschadelast van 1,2 miljard euro per jaar. In vijf jaar tijd zijn die kosten gestegen van gemiddeld 7636 tot 9019 euro per zaak.

Kun je in Nederland ook smartengeld claimen?
Nederland kent geen 'punitive damages', maar je kunt bij een ongeval wel meer dan enkel de ziekenhuisrekening claimen. In Nederland kun je bij letselschade ook een vergoeding voor de immateriële schade claimen.

In de meeste zaken gaat het om medische fouten of ongevallen op het werk en in het verkeer. Zo betaalde het UMC Utrecht in november 2015 een schadevergoeding van 350.000 euro aan een 55-jarige patiënt voor een medische fout rond de diagnose van haar baarmoederhalskanker.

Hoe pak je dat eigenlijk aan, letsel claimen?
De eerste stap is het verzamelen van informatie. Ga je claimen, dan geldt namelijk: 'wie eist, bewijst.' Artikel 150 uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering stelt dat de eisende partij moet bewijzen wat er is gebeurd én dat er als gevolg daarvan schade is geleden.

Daar heb je de nodige juridische en medische kennis voor nodig, dus je kunt het beste de hulp inschakelen van een letselschadeadvocaat of -jurist. Dat kan vanuit een rechtsbijstandverzekering, maar ook op basis van no cure, no pay.

Na een eerste gesprek zal de aanpak worden bepaald. Hoe lang je in een proces verwikkeld bent, is van tevoren niet vast te stellen. Dat is afhankelijk van de medische situatie, de ontwikkeling en mogelijke eindtoestand van het letsel en de opstelling van de tegenpartij. Ook spelen de gevolgen van de lichamelijke beperking en de mate van schuld van de veroorzaker een belangrijke rol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden