Plus Ten Slotte

Jorge Zorreguieta (1928-2017): Junta bleef hem aankleven

Jorge Zorreguieta, de vader van koningin Máxima, was in Nederland omstreden door zijn rol in de junta. In Argentinië keken velen anders tegen hem aan. Dinsdag overleed hij na een slepende ziekte.

Jorge Zorreguieta (rechts) in 1979 als minister van Landbouw met dictator Jorge Videla Beeld Reuters

'Jorge Zorreguieta, overtuigd promotor van de plattelandssector en vader van een koningin.' De kop boven de necrologie vandaag in La Nación, de krant voor vooral hogeropgeleide Argentijnen, weerspiegelt de botsing van twee wereldbeelden die plaatsvond toen bekend werd dat Willem-Alexander een nieuwe vriendin had, wier vader als minister had gediend onder de militaire junta die tussen 1976 en 1983 een bloedig spoor trok door het land.

Waar La Nación benadrukt dat Zorreguieta verantwoordelijk was voor een enorme groei van de graan- en vleesexport, staan in de Nederlandse necrologieën zijn rol als handlanger van de junta centraal.

In Nederland begon in 1999 een emotionele discussie over de vraag of zo iemand wel aanwezig kon zijn bij het huwelijk van de kroonprins. PvdA-premier Wim Kok stond onder grote druk van zijn achterban in deze politiek explosieve kwestie. Achter de schermen schakelde hij minister van Staat Max van der Stoel in, die Zorreguieta uiteindelijk zover kreeg weg te blijven bij de huwelijksvoltrekking.

In de tussentijd had een door Kok ingeschakelde ­Latijns-Amerikadeskundige vastgesteld dat Zorreguieta geweten moest hebben van de verdwijningen van duizenden linkse activisten die nimmer terugkeerden, al bleef hijzelf beweren dat pas na het herstel van de democratie te hebben gehoord.

Zorreguieta's vrienden in het Argentijnse ­zakenleven en de politiek volgden de Nederlandse perikelen met verbazing en boosheid. Wie waren die mensen wel om ons zo de maat te nemen?

Geweldsspiraal
Ed Craanen, oud-ambassadeur van Nederland in Buenos Aires, refereert eraan in zijn dit voorjaar verschenen boek Ooit hadden we een vaderland. Hij beschrijft daarin de achtergronden van de coup waarmee Jorge Videla aan de macht kwam. Op dat moment zat Argentinië in een geweldsspiraal met gemiddeld vijf politieke moorden per dag. Aanjagers waren de ­militairen, maar ook extreemlinkse guerrillabewegingen die steeds meer slagkracht ontwikkelden.

In dat dolgedraaide klimaat was het in de ogen van veel Argentijnen logisch dat het leger ingreep, om te voorkomen dat het land zou afglijden naar een tweede Cuba of, nog veel erger, Cambodja.

Na het herstel van de democratie begin jaren tachtig gingen zowel voor- als tegenstanders van de dictatuur zo veel mogelijk over tot de orde van de dag. Geen van beide kampen deed aan zelfonderzoek, bijna niemand maakte excuses voor alle gruwelijkheden of nam er afstand van.

Dat gold ook voor de vele Argentijnse politici en zakenlieden die hand- en spandiensten hadden verricht voor de junta. In hun ogen eiste Nederland iets buitenissigs van Zorreguieta, toen het hem vroeg rekenschap af te leggen voor zijn verleden.

Toen de Argentijnen vernamen dat Zorreguieta op last van premier Kok ook al niet aanwezig mocht zijn bij de jaarlijkse Koninginnedagviering op de ambassade in ­Buenos Aires, dreigden ze met een boycot.

In veel Argentijnse ogen waren anderen veel belangrijkere medewerkers geweest van de junta en was Zorreguieta maar een kleine vis, die zich alleen had bezig gehouden met zijn vak­gebied en geen bloed aan zijn handen had.

Zeven kinderen
Jorge Horacio Zorreguieta werd op 18 januari 1928 in Buenos Aires geboren. Hij was een nakomeling van geëmigreerde Spaanse Basken die tot de hogere middenklasse behoorden. Een groot deel van zijn leven woonde hij in Recoleta, dat geldt als de mooiste buurt van Buenos Aires.

Máxima's vader begon zijn maatschappelijke carrière als douanebeambte. Hij trouwde met Marta López Gil, met wie hij drie kinderen kreeg. In 1965 strandde het huwelijk en enkele jaren later hertrouwde hij met de 16 jaar jongere María del Carmen Cerruti. Zij kregen vier kinderen. De oudste was Máxima (1971).

In de jaren zestig vervulde Zorreguieta verschillende leidinggevende functies in de landbouwsector en vertegenwoordigde hij vooral de grote economische belangen van grootgrondbezitters. Na de militaire coup in 1976 werd hij staatssecretaris van Landbouw en vanaf 1979 was hij op hetzelfde departement minister.

Zorreguieta vorig najaar bij een toespraak van Máxima in Buenos Aires Beeld Getty Images

Toen in 1981 dictator Videla opstapte en de leiding van de junta werd overgenomen door Roberto Viola, trad ook Zorreguieta uit de regering. Hij werd voorzitter van de belangen­organisatie van Argentijnse suikerproducenten. Daarna bleef hij in die sector actief als ­lobbyist en vertegenwoordiger.

Bij het grote ­publiek in Argentinië was hij ­relatief onbekend. Dat bleef zo totdat Máxima in 1999 een relatie aanknoopte met de toe­komstige koning Willem-Alexander. De relatie was nog maar nauwelijks bekend geworden of het graafwerk naar hem begon.

'Ik heb te goeder trouw gehandeld en mijn ­leven en dat van mijn gezin gewaagd om een specifieke taak op het gebied van landbouw te vervullen, die geen enkel verband had met de onderdrukking die in die tijd plaatsvond,' schreef de oud-bewindsman in een verklaring die werd vrijgegeven toen bekend werd dat hij niet aanwezig zou zijn bij het huwelijk van zijn dochter.

Adiós nonino
Algemeen wordt aangenomen dat Máxima in gedachten bij haar vader was toen bij de huwelijksplechtigheid in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, op 2 februari 2002, ze een paar tranen wegpinkte op de klanken van de bandoneon van Carel Kraayenhof. Op haar verzoek speelde hij het nummer Adiós nonino (Dag vadertje) van de Argentijnse componist Ástor Piazzolla.

Begrafenis in besloten kring

'Met groot verdriet' maakten koningin Máxima en koning Willem-Alexander via een persoonlijke verklaring officieel het overlijden bekend van Jorge Zorreguieta op 89-jarige leeftijd. De vader van de koningin overleed in de kliniek Fundaleu in Buenos Aires. Het koningspaar zal met de drie dochters de besloten begrafenis bijwonen. Koningin Máxima was sinds het weekeinde aan de zijde van haar vader, die al lange tijd ziek was.

Premier Mark Rutte bracht woensdagochtend namens het ­kabinet zijn medeleven over aan het paar. "Ik wens hun en hun dochters en overige leden van de familie alle kracht en sterkte toe in deze moeilijke tijd." (ANP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden