Plus

Jop Ubbens verlaat Christie's Amsterdam: 'Ik hou van bizarriteiten'

Een bod van een miljoen? Gewoon doen alsof het heel normaal is. Na dertig jaar legt directeur Jop Ubbens (57) van Christie's Amsterdam de veilinghamer neer.

Jop Ubbens Beeld Renate Beense

Hoe ruikt succes in de veilingzaal? "Naar natte jas," zegt Jop Ubbens, afzwaaiend directeur van veilinghuis Christie's in Amsterdam lachend. "We zetten vaak de ramen open."

Soms hangt het in de lucht: vandaag gaat er iets gebeuren. Een zinderende sfeer. Elektrisch.

Hoe ging dat vroeger, dertig jaar geleden toen hij als
stagiair het kantoor van Christie's binnenliep. Dan was er iemand overleden en kwamen de spullen binnen. Zilver, antiek, schilderijen. De specialisten beschreven het, de antiquairs en handelaren kochten het en dat was dat.

Mean sellingmachine
Nu heeft Christie's een afdeling intelligence. Een team dat ervoor zorgt dat de collega's in Milaan, Londen en New York hun klanten waarschuwen dat in Amsterdam net dat ene schilderij op de markt is. Soms, vooral in het duurdere segment, wordt onderhands verkocht.

Christie's, zegt Ubbens, is tegenwoordig een mean sellingmachine.
Wim Pijbes, destijds directeur van het Rijksmuseum, noemde hem 'een verleider'. Om zich vervolgens te be­klagen dat hij veel te veel had betaald voor een Afrikaans tafereeltje met twee vrouwen.

Hoe gaat dat? Ubbens neigt iets naar voren, zijn lichte, blauwe ogen doorboren de ruimte. "Het is niet van u, maar van díe meneer. You're going to lose it now - het gaat allemaal in het Engels bij ons, hè."

Dan wacht hij even.

"Je kijkt iemand nog eens goed aan, hangt een beetje over het rostrum en zegt: stay with me, sir. Come on, one more bid and it's yours."

Voor even is hij je vriendje.

Ubbens, met een tevreden glimlach om de mond: "En dan ga je weer naar die ander. Meneer, het is nu daar, hè. Wilt u het nog een keer proberen? One more bid. Dat is de kunst van de aristotelische retorica."

Voelt u zich weleens schuldig?
"Nee, nooit. Een katholiek zou me dat niet eens vragen."

Misschien denkt u: heb ik toch mooi de directeur van het Rijks te pakken?
"Ik denk: lekker voor de firma en goed voor de koper en verkoper."

In 2002 vestigde hij een wereldveilingrecord met de verkoop van een B.C. Koekkoek, de Nederlandse, negentiende-eeuwse, romantische landschapsschilder. Hoe moet hij het uitleggen? "Het is alsof je een wereldgoal maakt."

Een van zijn collega's had het schilderij letterlijk onder een bed in Schotland vandaan gehaald. "Het lag nog in zijn oude kist. Mooi gesigneerd en in perfecte staat. In een oude lijst, een beetje vies. Zo zien we het graag. Sinds 1862 was het niet op de markt geweest."

Een mooi werk, zegt hij. Een wintertafereel. "Hij was daar uitzonderlijk goed in. We hadden het geschat op 250.000 tot 350.000 euro. Een realistische, maar voorzichtige schatting met het doel meer te krijgen."

De nieuwe eigenaar mocht uiteindelijk een kleine anderhalf miljoen euro aftikken. En daarna moet je gewoon door met een schilderijtje van drieduizend euro. Ubbens: "Het schijnt dat toen het miljoen passeerde, ik een enorme lach op mijn gezicht kreeg. Maar je bent professional. Je moet doen alsof het allemaal heel gewoon is."

800 miljoen
Af en toe komt acteur Gijs Scholten van Aschat langs op kantoor. Geeft hij een uurtje training 'voor een fles wijn en een catalogus'. Hoe je je stem gebruikt en ademhaalt. Hoe je overhangt en pauzes neemt. Hoe je kunt variëren met je handen, met je mimiek, met je stem.

"Als het spannend wordt," zegt Ubbens, terwijl hij de hoogte in gaat, 'praten vrouwen over hun stem heen'. "Hoe hoger het bedrag, hoe hoger het wordt. Bijna schreeuwen van de spanning."

Ach, iedereen heeft zo zijn eigen stijl. De beste? Wie zal het zeggen? Hij kent ze wel: de aanstellers met hun overdreven maniertjes.

Het grote misverstand, zegt Ubbens, is dat iemand die een belangrijke veiling doet, ook meteen de beste veilingmeester is. "Maar als je drie uur lang impressionisten verkoopt en 800 miljoen dollar ophaalt, ben je dan een ster?"

Iedereen kan bij wijze van spreken een Picasso verkopen. Ubbens: "Een veilingmeester is pas goed als hij voor alle categorieën enthousiasme kan opbrengen. Wij hebben hier twee jonge vrouwen, die wij hebben getraind: Benthe Tupker en Sophie Bremers. Absolute toptalenten, technisch fantastisch en ze zien er goed uit."

Is dat belangrijk?
"Dat denk ik wel."

Moet je ijdel zijn om te veilen?
"Je moet er graag willen staan. Je moet durven. Het schiet niet op als je eerst vijf whisky moet drinken voordat je het podium op gaat."

Hij denkt nog vaak terug aan zijn voorlichter Maarten van Gijn, die vier jaar geleden omkwam bij een fietsongeluk in de Alpen. Bij diens begrafenis memoreerde hij de 'Wet van Maarten': de pers is slechts geïnteresseerd als kunst te maken heeft met Oranjalia, met vips, glamour, records, seks en erotiek.

"En poep," zegt Ubbens. Toen Christie's in 2010 de cloacamachine van de Belg Wim Delvoye in de aanbieding had, verscheen een persbericht met de kop 'Dure drol onder de hamer bij Christie's.'

"We hebben erg veel gelachen," zegt hij.

Vindt u het niet jammer dat het bij veilen altijd over geld gaat en niet over kunst?
"Toen ik begon was het kunst en geld en nu is het geld en kunst. Dat wil ik wel onderschrijven, maar kunst blijft een product en dat wordt hier nooit vergeten."

Ondertussen lijkt de gekte geen grenzen te kennen.
"Dat weet ik niet. Als je een Rothko koopt, koop je kunstgeschiedenis op hoog niveau. Maar ik vind het heel fijn dat we in Amsterdam op de internationale middenmarkt zitten: tussen de duizend en een miljoen euro. Wij zijn er voor de fijnproevers."

Jop Ubbens Beeld Renate Beense

Opeens: "Johannes Tavenraat, kent u die? Waanzinnig. Hertjes in het bos, maar dan heel raar. En helemaal niet duur."

Ubbens houdt van de negentiende eeuw, van de romantiek. Van kunst die gaat over nachtmerries, over de dood. Over kleine mensen in de overweldigende natuur.

De Gouden Eeuw? "Ik vind de oude meesters prachtig, maar het onderzoek naar de zeventiende eeuw is volkomen uitgekauwd. Ik hou van bizarriteiten. Mijn leitmotiv: waar kleine meesters groot in zijn."

Praat u weleens met uw klanten?
"Heel veel."

Wat zijn dat voor mensen?
"Nieuw geld, oud geld, mensen die sparen om een keer drieduizend euro aan kunst uit te kunnen geven. Mensen die willen genieten. We hebben daar een mooie term voor bedacht: hedonistisch rendement. Ik vind het ontzettend interessant om te horen waarom iemand die zijn geld verdient met uitlaatpijpen een kunstverzameling aanlegt."

Ubbens, die de kunst met de paplepel kreeg ingegoten in het keurige academische gezin waarin hij opgroeide: "Ik vind dat bewonderenswaardig. Ik heb daar respect voor. Dat mensen gebiologeerd raken door iets wat ze niet van huis uit hebben meegekregen."

Grappig vindt hij: "Als mensen eenmaal een schilderij hebben gekocht, laten ze het daar bijna nooit bij. Staat op een gegeven moment op de zolder een stapeltje tegen de muur en hebben ze een zomer- en een winteropstelling."

Terug naar de basis
Vandaag is Ubbens' laatste dag bij Christie's. Daarna is hij vrij man. Voor het eerst in dertig jaar. Hij wil weer terug naar de basis: kunst. In 2013 heeft hij, gedwongen door de top van het bedrijf in Londen, de helft van zijn personeel moeten ontslaan.

"Dat heeft mij enorm geraakt," zegt hij. "Het was niet nodig. We maakten winst, het bedrijf liep goed. Het heeft gewerkt als een katalysator. Ik was te ver afgedreven van mijn liefde voor de kunst. Ik moest mij te veel bezighouden met beleid."

Ubbens Art heet zijn nieuwe bedrijf. Voor adviezen, collectieopbouw en private sales op het gebied van de negentiende- en twintigste-eeuwse schilderkunst. Zit hij straks voor zijn klanten weer in de veilingzaal.

Bent u een goede koper?
"Dat denk ik wel. Ik weet wanneer ik moet stoppen. Ik zal me door de veilingmeester niet gek laten maken."

Christie's Lates

In navolging van Christie's Londenbegint Christie's Amsterdam onder leiding van nieuwe directeur Arno Verkade met Christie's Lates. Het veilinghuis zal bepaalde woensdagavonden open zijn tussen 18.00 en 20.30 uur.

Specialisten geven presentaties, bezoekers kunnen objecten bekijken die in de weken daarna worden geveild en ze kijken achter de schermen. Doel is nieuwe kopers te trekken en meer jonge mensen binnen te krijgen.

Er zijn op die avonden ook ondernemers uit onder meer de culinaire en de modewereld. De eerste Christie's Late Food for thought is 19 oktober rond de veiling Post-War & Contemporary Art.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden