Plus

Joods Historisch wil fotografe Maria Austria weer op het netvlies

Met een overzicht van het werk van Maria Austria, probeert het Joods Historisch Museum de fotografe te behoeden voor de vergetelheid. Austria (1915-1975) hoort bij de belangrijkste Nederlandse fotografen van vorige eeuw.

Maria Austria met haar camera, 1946 Beeld Henk Jonker

Het moet een surrealistische ervaring zijn geweest. De Amsterdams-Joodse fotograaf Maria Austria die in 1954 het achterhuis met de camera uitvoerig documenteert en dan in de kamer van Anne Frank een uit een tijdschrift geknipte foto aan de wand ziet hangen. Een foto die zij had gemaakt. Ze maakte er een foto van.

Die foto is te zien op de overzichtstentoonstelling Maria Austria, Leven voor de Fotografie in het Joods Historisch Museum. Maria Austria, in 1915 in Karlsbad geboren als Marie Oestreicher, behoort met Emmy Andriesse (1914-1952) en Eva Besnyö (1910-2003) tot de grote drie Nederlandse fotografes van de twintigste eeuw.

Toch is Maria Austria, aldus fotoconservator Bernadette van Woerkom, 'een beetje tussen de coulissen verdwenen'. In Dutch Eyes, het standaardwerk over de Nederlandse fotografie, wordt ze maar een keer genoemd. Ook al waren in het Joods Historisch Museum al twee keer exposities over haar werk te zien.

Amsterdams straatbeeld in 1950 Beeld Maria Austria/MAI

In 1989 werd haar theaterfotografie, ze werd beschouwd als de beste en invloedrijkste theaterfotograaf van Nederland, tentoongesteld, en in 2001 was een deel van haar documentairefotografie te zien, met onder meer wederopbouwfoto's .

Maria Austria, Leven voor de Fotografie voegt ­alles samen, met portretten en straatfotografie waar ze ook beroemd om was. Dat moet haar naamsbekendheid verder doen toenemen. Voor een belangrijke aanvulling met onbekende ­foto's zorgde uitgever en vormgever Martien Frijns. Hij schreef het boek Maria Austria, Fotografe, dat bij zijn uitgeverij AFdH verscheen. Dat boek was de basis voor deze expositie.

Talent
Net als het boek is de tentoonstelling chronologisch opgebouwd, zodat de bezoeker een fotografische biografie voorgeschoteld krijgt. En zo zien we dat Maria Austria in Wenen een opleiding op een fotovakschool volgde, meteen zien we al haar talent, dat ze in 1937 het nazisme ontvluchtte, in Nederland de naam Maria Austria aannam, al snel naam maakte, en vervolgens in de oorlog in het verzet ging, om na de oorlog tot aan haar dood als een bezetene, en continu te fotograferen met haar Rolleiflex en Leica.

Van Woerkom bespeurt, zoals zij het noemt, een 'Joodse rode draad' in het werk van Maria Austria. Meteen na de oorlog fotografeerde ze Joden die uit Westerbork waren teruggekeerd en in Apeldoorn een opvangplek voor Roemeens-Joodse oorlogswezen kregen.

En ze was erbij toen in 1957 in Nederland voor het eerst iets cultureels uit de nieuwe, jonge staat Israël was te zien: folkloristisch danstheater. En het fotografisch documenteren van het Achterhuis niet te vergeten. Werk dat belangrijk was voor de transformatie naar het museum, eind jaren vijftig.

Zwijgen
Van haar verzetsperiode is weinig bekend. Maria Austria heeft nooit over de oorlog gesproken. Ze overleed te vroeg om het breken van het zwijgen over die jaren mee te maken. Ze was getraumatiseerd door de oorlog, was veel familieleden verloren, en is als een gek gaan werken. Ze leefde niet bepaald gezond, rookte als een ketter en sliep weinig. Haar werk stond op de eerste plaats, ze leefde voor de fotografie.

Maria Austria tussen twee mannequins, 1958 Beeld Maria Austria/MAI

Maar wat leverde dat een mooi werk op! Vooral te zien op de wand die de periode 1945-1963 bestrijkt. Een enorm gevarieerde beeldenstroom die haar specialismen goed laat zien. Nog weinig theaterfotografie, daarmee maakte ze pas later furore.

Wel veel portretten, straat- en reportagefotografie over verwoest Nederland en de wederopbouw. Ze was erg gericht op de minderheden in de maatschappij (mooie beelden uit het heropvoedingsgesticht Veenhuizen). En ze was vanaf 1947 huisfotograaf van het Holland Festival, en daarmee bijna de enige die het culturele leven in Nederland vastlegde.

Handtekening
Maria Austria zag goed wat er aan de hand was. En in haar fotografie met een duidelijk eigen handschrift wordt ook niets geïdealiseerd of opgeklopt, het is niet heroïsch, maar heel erg op de mensen gefocust. Bernadette van Woerkom hoopt heel erg dat men Maria Austria door deze tentoonstelling weer op het netvlies krijgt. Als een van de belangrijkste Nederlandse fotografen van de vorige eeuw.

Maria Austria, Leven voor de Fotografie: tot en met 2 september te zien in het Joods Historisch Museum.

Boek

Martien Frijns (1960) raakte in de ban van Maria Austria toen hij voor zijn uitgeverij AFdH een boek maakte met de kampgedichten van Felix Oestreicher, de vader van een nicht van Maria Austria. Frijns werkte drie jaar aan het bijna 800 pagina's dikke Maria Austria, fotografe (AFdH, €34,50). Hij omschrijft zijn monnikenwerk als 'een biografie in foto's'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden