Plus

Jongeren en ouderen in gesprek over kunst

Leerlingen van het Damstede Lyceum in Noord die zichzelf de Kunstkoeriers noemen gaan met ouderen in gesprek over kunst. Langzaam verdwijnen de onderlinge vooroordelen. 'Hij ziet een oude man, maar zo voel ik me niet.'

Scholier Luca Luinge die graag luistert naar de verhalen van haar partner Miep Meijer-Verkleij Beeld Dingena Mol

In de benedenruimte van Odensehuis Het Schouw in Zuid, een inloophuis voor ouderen met beginnende ­dementie, is het doorgaans vrij rustig. Ouderen lopen zo nu en dan binnen voor een bak koffie, een potje kaarten of ­gewoon voor de gezelligheid. Vandaag heeft de benedenruimte meer weg van een kippenhok.

Verspreid over de ­tafels zitten ­veertien vwo 5-leerlingen van het Damstede Lyceum in Noord samen met evenveel ­ouderen te knutselen. Het heeft wat weg van een basisschoolklasje - de leeftijd buiten beschouwing gelaten.

In de hoek onder de kapstok ligt een stapel jassen op de vloer en daarop lege koerierstassen. In die tassen vervoeren de leerlingen elke vrijdagmiddag zelfgemaakte kunstwerken naar het inloophuis. Nu liggen de werken uitgespreid op tafel tussen het knutselmateriaal. Van een in linoleum gekerfd portret tot schilderijen, tekeningen en andere eenvoudige kunstwerkjes, gemaakt tijdens eerdere bijeenkomsten.

Aan elke tafel zit een duo: een leerling en oudere die ­tijdens de eerste bijeenkomst, vier weken geleden, aan ­elkaar zijn gekoppeld. Het doel is om elkaar beter te leren kennen door samen te knutselen en over kunst te praten.

Samen naar het Rijks
De leerlingen noemen zichzelf de Kunstkoeriers. Die naam komt uit de koker van hun kunstdocent Wilma van Wijnen (56), die het project bedacht en opzette. Ze liet zich inspireren door de voedselbezorgers die met Deliveroo- en Uberkratten door de stad fietsen.

Ze dacht: wat als mijn leerlingen nu met tassen vol kunst naar ouderen fietsen? "Veel ouderen zijn geïnteresseerd in kunst," zegt Van ­Wijnen, "maar vinden het lastig om uit zichzelf musea te bezoeken. Bovendien is het een buitenkansje om twee ­generaties met elkaar in contact te brengen. Het is niet vanzelfsprekend dat zij elkaar in het dagelijks leven ontmoeten."

Met het project - onderdeel van het eindexamenvak kunst - hoopt ze haar leerlingen aan te sporen hun opgedane kunstkennis toe te passen buiten de muren van het klaslokaal. Ze gaan in gesprek met ouderen en gaven hen twee weken geleden zelfs een rondleiding door het Rijksmuseum. "Ouderen zijn tot steeds latere leeftijd op zichzelf aangewezen. De eenzaamheid groeit onder die groep. Veel projectdeelnemers zijn eenzaam. Ik hoop dat mijn leerlingen dat sociale isolement voor even kunnen doorbreken."

Het kunstproject bestaat uit zes middagen, elke week krijgen de duo's een opdracht. Vandaag gaan ze aan de slag met de professionele portretfoto's die vorige week van ze zijn gemaakt. Wat de duo's de afgelopen weken over elkaar te weten zijn gekomen, moeten ze nu verwerken in een portret.

Vaak alleen
Een aantal duo's heeft de tafels tegen elkaar geschoven, waardoor ze nu met z'n zessen aan een tafel zitten. "Wel zo ­gezellig," zegt Frida Manalla (72) terwijl ze figuurtjes uit een tijdschrift knipt. Vervolgens spuit ze met glitterverf de silhouetten op een vel wit papier. Emmelie Klooster (16) kijkt toe. "Heel mooi, Frida. Niet helemaal conform de ­opdracht, maar wat geeft het."

Tegenover haar aan tafel zit Luca Luinge (16). Ze zit al een tijdje zonder haar partner Miep Meijer-Verkleij (91), want die loopt continu rond om knutselmateriaal van ­andere ­tafels te lenen. Na een minuut of tien heeft ze voldoende bij elkaar gesprokkeld en gaat ze aan de slag met het zwart-witportret van Luca.

"Ik wil haar opvrolijken, ik kan niet tegen al die grauwe grijstinten. Felle kleuren maken het veel vrolijker." Ze vist een rood-roze potlood uit het doosje naast haar en aait met het potlood heel zachtjes over de ­papieren wangen van Luca. "Ik ben voorzichtig, want mijn hand doet vaak niet wat mijn hoofd wil."

Tweede van rechts is Miep Meijer-Verkleij. In Odensehuis Het Schouw in Amsterdam Noord komen 14 leerlingen van de kunstklas van het Damstede Lyceum samen met 14 ouderen. Samen maken ze kunst. Beeld Dingena Mol

Manalla heeft haar witte papier vol figuurtjes opzij geschoven en laat kinderfoto's aan Klooster zien waarop ze poseert voor haar ouderlijk huis in Ethiopië, waar ze ­opgroeide. Ze vertelt Klooster over haar jeugd.

"Ik vind het heel leuk om met haar over mijn leven te ­praten, of over de kunstwerken die we hier maken. Dat ­samenzijn maakt dit project voor mij zo leuk. Ik ben vaak alleen, dat vind ik maar niks. Twee weken geleden gingen we met de hele groep naar het Rijksmuseum. Daar was ik in mijn hoofd wel drie dagen mee bezig. Eerst een dag ernaar uitkijken, een dag daar zijn, en als laatste een dag nagenieten."

Goede gesprekspartner
Luca Luinge snijdt intussen met een stanleymesje het hoofd van Meijer-Verkleij uit. Die uitsnedes gaat ze later op een gekleurde achtergrond plakken ('Omdat Miep zo van kleur houdt'). Terwijl Miep Meijer-Verkleij tegen de vrouwen aan tafel uitweidt over kunstenaar David ­Hockney en zijn werk, vertelt Luinge dat ze voorafgaand aan het project twijfelde of het wel leuk was om met ouderen over kunst te praten. "Maar gelukkig is Miep een heel leuke en goede gesprekspartner. Ze is gek op kunst, maar we praten eigenlijk over alles."

Miep Meijer-Verkleij. Beeld Dingena Mol

Aan de andere kant van de ruimte gooit Jan Kuchler (70) het over een andere boeg. Voor hem ligt de portretfoto van Idriss Monteiro (17). Kuchler kiest voor een filosofische ­benadering: hij trekt een lijn van het hoofd naar de witte kantlijn.

Daarin noteert hij: 'Het verstand: zijn de hersenen van Idriss gevoelig voor wat anderen doen?' Dan een lijn vanaf de mond: 'Zegt hij wat hij denkt, of reageert hij op wat anderen zeggen?' Er volgen nog meer lijnen, en dus meer hersenspinsels.

Kuchler studeert filosofie aan de Volksuniversiteit - ­hij rondde eerder al de studie psychologie af, waaraan hij op zijn zestigste begon. ­Tijdens dit project probeert hij de kunstopdrachten een filosofische draai te geven. "Gelukkig is Idriss ook geïnteresseerd in filosofie." Monteiro heeft een krant meegenomen. Hij plakt Kuchlers portretfoto over een foto in de krant, en gaat daarna de kop en het stuk omvormen naar tekst die kenmerkend is voor Kucher. "Het wordt een soort krantenartikel, dus."

Kuchler en Monteiro hebben hun kunstwerk bijna ­afgerond. Enkele andere duo's zijn al klaar, hun ­bewerkte portret prijkt op het prikbord tegen de muur.

Aan de tafel van Ina de Jong (64) en Mette Noldes (16) loopt het nog niet zo'n vaart. De Jong krabbelt in haar notitieboekje. Ze ­noteert dingen die Noldes over zichzelf vertelt, zodat ze het nog eens kan teruglezen als ze iets vergeet. Naast haar notitieboekje ligt de portretfoto van Noldes. "Ze heeft ­zulke sprekende ogen. Die wil ik uitlichten."

Beeld Dingena Mol

Noldes knipt een foto uit van Het melkmeisje van Johannes ­Vermeer. "Die plak ik dan boven op haar schouder." De Jong vindt het prachtig. "Maar eigenlijk heb ik niet echt iets met kunst."

De Jong en Noldes voeren vooral gesprekken met elkaar. "We hebben een fijne klik, ze kan heel goed luisteren," zegt De Jong. "Ik ben eenzaam en zit in een moeilijke periode. Ik kamp met wat privéproblemen. Het raakt me heel erg dat Mette mijn problemen ziet en begrijpt. Dat vind ik knap van zo'n jong meisje." Noldes: "Ik probeer een luisterend oor te zijn."

Vooroordelen
De Jong leert natuurlijk ook dingen over Noldes. Dat ze familie belangrijk vindt. Discipline heeft. Hard traint voor haar sport - ze handbalt. "Maar hoe zit het nu qua vriendje? Ik hoorde net iemand zeggen dat je die koerierstas ­liever niet draagt, omdat jongens dan niet naar je kijken." Noldes lacht verlegen. "Nee, er is nog niemand, hoor."

Beeld Dingena Mol

Kuchler passeert de tafel, hij gaat zijn afgemaakte portret ophangen aan het prikbord. "Het leuke van dit project is dat het vooroordelen over elkaar wegneemt," zegt hij. "In het Rijksmuseum vroeg Idriss of ik wilde zitten. Begrijpelijk; hij ziet me als oude man. Maar zo voel ik me niet. Ik zei ook: 'Sodemieter op, man. Weet je wel dat ik naar de sportschool ga? Ik druk honderd kilo weg.' Dat had hij niet verwacht. Door met elkaar op te trekken, kantelt het beeld dat je van elkaar hebt."

Het werk van Gerard Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol
Carla met haar foto. Beeld Dingena Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.