Plus

Jonge Amsterdamse salafisten botsen met de oude garde

Een jonge generatie salafisten wint terrein in Amsterdamse moskeeën. Daarbij botsen ze met de oude garde salafisten. 'Bij andere moskeeën kan je de imam niet tegenspreken, die zit hoog op zijn troon.'

De Ummahmoskee aan het August Allebéplein, waar het bestuur zich via de rechter probeert te ontdoen van de imam. Beeld anp

Shalom. Zo heettte de shoarmatent die imam Mahmoud El Shershaby tot het voorjaar van 2014 met zijn broer runde bij de Albert Cuyp. De keuze voor het Hebreeuwse woord voor vrede is bijzonder voor een imam die ooit voorstelde Joden te benutten als brandhout voor de hel.

El Shershaby (1957) is een van de oude salafistische geestelijk leiders in Nederland. En hoewel een jongere generatie in opmars is, geldt hij met zijn buitenlandse en binnenlandse contacten nog altijd als een spin in het web, gespannen vanuit de El Tawheedmoskee in Oud-West, het belangrijkste salafistische centrum van Amsterdam. Een deel van de jongere garde salafisten wil niets van hem en de rest van de oudere leiders weten.

Waar El Shershaby vroeger niet terugdeinsde voor het doen van provocerende uitspraken in de media, opereert hij nu meer vanuit de luwte. Al in 2009 trok hij zich terug als bestuursvoorzitter van de drie islamitische As-Siddieqscholen, die herhaaldelijk in opspraak kwamen door antiwesterse en anti-Joodse uitingen en zwakke prestaties. In 2010 suggereerde de nieuwe bestuursvoorzitter dat alle banden met Shershaby waren verbroken.

Halalslagerij
Maar dat is niet het hele verhaal. El Shershaby is nog altijd voorzitter van een onderwijsstichting die is gevestigd op het adres van het bestuur van de As Siddieqscholen. En de huidige overkoepelende bestuursvoorzitter van de scholen, Samy Aldeghedy, is al meer dan twintig jaar de rechterhand van El Shershaby als medebestuurder van de El Tawheedmoskee. Zo houden de twee Egyptenaren vanuit de moskee, die met Saoedisch geld is gefinancierd, greep op de scholen.

Aldeghedy, tevens eigenaar van een halal slagerij, deelt op Facebook filmpjes van de beruchte imam Fawaz Jneid, in 2014 vanwege zijn radicale denkbeelden ontslagen bij de salafistische As Soennahmoskee in Den Haag.

Suhayb Salam Beeld anp

Een Nederlandse IS-strijder was tot 2014 organisator van kinderfeestjes in de Tawheedmoskee, berichtte De Telegraaf eerder dit jaar. Met 'haatimam' Fawaz runt Tawheedvoorzitter Shershaby een stichting die geldt als schakel met het salafistische centrum in Tilburg van Ahmad Salam. Met twee van zijn zoons is deze Syriër hoofdverdachte in een Fiod-onderzoek naar witwassen. Ahmads zoon Suhayb Salam was deze week in het nieuws met omstreden Koranlessen. Hij heeft in Utrecht een onderwijscentrum waarover de gemeente al langer zorgen heeft.

Onverdraagzaam

Op de Koranschool leert hij de kinderen onverdraagzaam te zijn jegens ongelovigen en het Westen. Het door Utrecht ingeschakelde Verwey-Jonker Instituut rapporteerde deze week dat de lessen professioneel zijn opgezet, met goed opgeleide docenten, maar dat leerlingen ook risico's lopen door het autoritaire, dogmatische onderwijs. Een deel van het lesmateriaal komt uit Saoedi-Arabië. Op de school geldt een verbod op dansen, luisteren naar muziek en deelname aan niet-islamitische feesten.

Met een andere onderwijstak van zijn imperium, het Instituut voor Opvoeding & Educatie, is Suhayb Salam volgens de website actief in drie Amsterdamse moskeeën: El Tawheed, Badr en Quba. Het betreft les in Arabisch, de islam en 'islamitische gezinskunde'. In oktober was Salam spreker op een jongerenconferentie in de Qubamoskee in Amsterdam-Noord.

Saoedische link

De Qubam oskee in Amsterdam-Noord is van origine Somalisch. Op het adres van de moskee in de Schaafstraat is ook het islamitisch opleidingsinstituut Dar Ul Qalam gevestigd. Dat heeft tevens een locatie in Tilburg, op het adres van de Moslim Wereld Liga. Dat geldt als de Nederlandse afdeling van de Muslim World League, waarmee Saoedi-Arabië zijn versie van de islam promoot, het wahabisme. Voorzitter van de Nederlandse afdeling is de Saoedi Jamal Momenah, tevens directeur bij de Grote Moskee in Brussel. Eerder dit jaar nodigde de Qubamoskee omstreden predikers uit voor een congres, ontdekte blogger en oud-journalist Carel Brendel.

"Het moskeebestuur zit klem tussen gewone moskeegangers die willen dat ze de imam dumpen, en tussen boze radicale jongeren."

Een ingewijde schetst een grimmig beeld van de Amsterdamse Al Ummahmoskee aan het August Allebéplein, een van de grootste gebedshuizen van Nederland. Volgens verschillende bronnen tracht een kleine, goed georganiseerde groep salafisten de macht te herwinnen. Vlak voor de zomervakantie werd een door hen gesteund bestuur vervangen. Bij het scheiden van de markt regelden de afzwaaiers een langdurig contract voor de imam.

Kwaad bloed
Het huidige bestuur wil van hem af en begint een juridische procedure om de imam via de rechter te ontslaan. De imam zou kwaad bloed hebben gezet door te hameren op verschillen tussen soennieten en sjiieten. Ook zou hij zich keren tegen het gebruik om na het avondgebed met een groep de Koran te reciteren.

De zuivere islam


Is salafisme een opstapje naar radicalisering? Salafisten streven naar 'de zuivere islam'. De AIVD en NCTB schreven vorig jaar in een rapport over een 'zorgelijke ontwikkeling'. 'Aspecten van het salafisme [kunnen] voor sommige aanhangers bijdragen aan radicalisering naar gewelddadig jihadisme,' aldus de diensten. Maar niet alle salafisten moeten geproblematiseerd worden. UvA-onderzoekster Ineke Roex zei in 2014 in het Nederlands Dagblad dat salafisten niets moeten hebben van radicale clubs die oproepen tot jihad in Syrië. "Ze zijn ideologisch onverdraagzaam, maar daarom nog niet gewelddadig of haatdragend jegens andersdenkenden." Volgens onderzoek voelt circa acht procent van de circa 900.000 moslims in Nederland zich aangetrokken tot deze stroming. Volgens Roex zijn verreweg de meesten tegen geweld in Nederland.

De spanningen kwamen vorige maand aan de oppervlakte door videobeelden waarop een broer van de imam een hoogbejaarde gebedsoproeper mishandelt. De broer was al eens betrokken bij een soortgelijk incident met een moskeebezoeker.

Volgens bronnen rond het moskeebestuur past het geweld in pogingen van een clubje salafistische jongeren om grip te krijgen op moskeeën. Volgens PvdA-Kamerlid Ahmed Marcouch woedt in meerdere moskeeën een machtsstrijd. "Moskeebesturen moeten zich bewuster zijn van het gevaar," zei hij onlangs.

Ingewijden in de Ummahmoskee wijzen naar een groepje salafisten dat ook betrokken zou zijn geweest bij een conflict in de Al Karamamoskee in Oost in 2014. Daar is de gematigde oude garde op een zijspoor gezet door salafistische jongeren. Zij hebben nauwe banden met de Malikmoskee in Nieuw-West.

In de kleine Malikmoskee treffen we op een woensdagavond imam Abdullah Aboe Moendhir. De Algerijn geldt als invloedrijk. Hij preekt ook in de Al Karamamoskee. Deze avond is hij vergezeld van drie bestuursleden van de moskee van eind twintig, begin dertig. Ze willen hun verhaal doen, al zijn ze argwanend. Met uitzondering van de imam willen ze niet met naam in de krant. "Bij salafisme denkt men direct aan terrorisme en IS," zegt een van hen. "Terwijl wij daar absoluut tegen zijn. Als ronselaars hier komen, sturen wij ze direct weg."

Ze hekelen traditionele salafistische centra als de Tawheedmoskee en de familie Salam, omdat zij zich bemoeien met de politiek. Dat hoort niet, vinden ze. "We zijn een eigen moskee begonnen omdat we niet werden gehoord. Bij andere moskeeën kan je de imam niet tegenspreken, die zit hoog op zijn troon."

Ze hekelen ook Ahmed Marcouch, die een verbod op salafisme bepleit. "Hij wil ons kleineren omdat wij de waarheid verkondigen.

"Dat er een machtsstrijd zou zijn in de Al Ummahmoskee, noemt imam Abie Moendhir onzin. "Je moet respect tonen voor ouderen. Maar het was een op zichzelf staand incident en geen ruzie om de macht. De ouderen in de moskee zeggen zelf: we hebben jongeren nodig. Zo is het ook gegaan bij de Al Karamamoskee. Ik heb alle notulen hier op de computer."

De politie ziet evenmin een religieus geschil. De spanningen in de Ummahmoskee hangen samen met jongeren die een plek opeisen met radicalere taal dan de eerste generatie gewend is, aldus de politie.

Khalid Kasem, advocaat van het moskeebestuur, zegt dat het conflicmet de imam het gevolg is van een optelsom van incidenten, deels in de arbeidsrechtelijke sfeer. "Het is niet aan mij om te zeggen of het om salafisme gaat. Duidelijk is wel dat het vorige bestuur, dat de imam benoemde, geen draagvlak had in de moskee. Het huidige bestuur heeft dat wel."

In de Malikmoskee vinden ze de ophef over de videobeelden hypocriet. "Op YouTube staat elke dag wel iets van een jongere die een oudere slaat," zegt een bestuurder. "In verpleeghuizen en kerken slaan ze ook mensen in elkaar, daar hoor je niks over. Maar iemand met een baard en de islam, in die context verkoopt het."

Paradijs
Ook in Osdorp zijn de salafisten actief. De Algerijnse imam spreekt regelmatig in de Al-Islaammoskee, die samenwerkt met stichting an-Nasieha. Die stichting biedt vertaald lesmateriaal aan voor kleine kinderen van het ministerie van Opvoeding en Onderwijs van Saoedi-Arabië.

Drie goed ingevoerde bronnen zien ook in de Al Ihsanemoskee in Geuzenveld salafistische invloeden. Het bestuur is niet bereikbaar voor commentaar. De Al Ihsane heeft drie miljoen euro ingezameld voor een nieuw gebouw. Op de website staan wervende teksten om te schenken: 'Een gunstige gelegenheid om dichter bij Allah te komen en een huis te verwerven in het Paradijs.'

Beeld Het Parool
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden