Plus

Jeugdbende Banne aangepakt: 'Bij ons is gejuich opgegaan'

Tientallen jongeren terroriseerden Banne Buiksloot in Noord. Door een flink aantal ingrepen is de rust na ruim een jaar teruggekeerd. Officier van justitie Gerdine Dankers blikt terug.

Officier van justitie Gerdine Dankers blikt terug op aanpak jeugdbende Banne. Beeld Rogier van t Slot

Luidruchtige hangjongeren maakten begin 2016 de dienst uit op straat en gooiden de ramen in van bewoners die zich keerden tegen het getreiter. Wie klaagde in de media, kreeg dezelfde behandeling.

Woninginbraken, drugshandel, bedreigingen, mishandelingen: in wisselende samenstellingen zorgden tientallen jongens en jonge mannen voor een rotsfeer in Banne Buik­sloot in Noord - toch al een kwetsbare wijk.

Het epicentrum van de overlast lag aanvankelijk in de Klipperstraat en verplaatste zich nadat camera's waren opgehangen naar de omgeving van verzorgingshuis Eduard Douwes Dekker in de Schoenerstraat.

De groep waaierde uit. 'Banne Cité' schreven de jongens op de muren, verwijzend naar de Parijse banlieues. Dit was hún wijk. Het jongerenwerk had geen vat meer op de groep. Voor politie, justitie, stadsdeel Noord en een trits instanties was duidelijk dat het een zaak van de lange adem zou worden.

Eerste observatie
Officier van justitie Gerdine Dankers leidde de maandenlange operatie die de rust terugbracht - al ging dat niet eenvoudig. "In februari 2016 hadden we een eerste jongen onder observatie, die we langer wilden volgen. Maar hij kwam met een vuurwapen een woning uitlopen, dus we móesten direct ingrijpen."

Het Openbaar Ministerie en de recherche beraamden hun strategie. "We wilden af van de korte klappen na elk misdrijf, maar ín de groep komen. Wie zijn deze jongens? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Dat kost tijd. We kozen om de drugshandel te onderzoeken waarmee de groep geld leek te verdienen."

Het voordeel van zo'n drugsonderzoek is dat de recherche de tijd heeft, omdat onmiddellijk ingrijpen niet noodzakelijk is. "Zo'n onderzoek kost wel veel capaciteit. Uiteindelijk hadden we een dossier van meer dan duizend pagina's."

Groepsscan
"We hebben een groepsscan gemaakt, een nieuw middel. Het onderbuikgevoel van de wijkagenten werd gecombineerd met de informatie uit de politiesystemen. Op basis van puur die systemen leek het helemaal niet zo'n bijzondere groep. De hoofdrolspelers hadden geen strafblad voor zware criminaliteit, bijvoorbeeld. Maar we wisten dat de werkelijkheid ernstiger was."

Tijdens het onderzoek valt op dat veel ouders weigeren in te grijpen. Vanwege de schaamtecultuur, waarin gezichtsverlies koste wat kost moet worden vermeden, wenden de ouders hun hoofd af, terwijl zonneklaar is dat hun zoons afglijden richting serieuze criminaliteit.

In totaal bestond de probleemgroep uit 44 jongens en jonge mannen. Het onderzoeksteam kreeg zo'n tien zwaardere jongens in beeld van wie er drie leiders leken.

De zwaarste criminelen bleken te slim om vaak te worden gepakt en bleven uit zicht. Vijf of zes jongens stonden in de Top 600 van gewelddadige jonge criminelen.

Rising Stars
Zo'n tien anderen beschouwde het onderzoeksteam als 'rising stars'. Ze waren al wel met de politie in aanraking geweest en bij de groep gezien, maar leken nog niet groot gegroeid.

Elke zaak die van hen binnenkwam, hoe licht ook, werd toebedeeld aan dezelfde officier van justitie, die de achtergronden en de context kende. Behandelde de rechtbank een strafzaak, dan moesten de ouders daar bij zijn zodat ze met de misstappen van hun zoon werden geconfronteerd. Van de rest van de jongens bracht het stadsdeel in kaart of zij en hun ouders de juiste zorg kregen.

In het najaar van 2016 drongen de instanties door tot de groep. Toen werden ook samenscholingsverboden en gebiedsverboden opgelegd waardoor jongens niet meer bij het Eduard Douwes Dekkerhuis mochten komen. "De rust werd hersteld, maar dat was natuurlijk een tijdelijke maatregel. Ons onderzoek moest door om de rotte appels duurzaam van straat te halen."

Aanhouding kopstukken
In december volgden de eerste aanhoudingen van de vermoede kopstukken van de groep. Twee van de leiders kwamen voor een bedenkelijke reeks misdrijven vast te zitten, drie anderen werden voor drugshandel vervolgd. Zij verkochten hun drugs aan verslaafden in de buurt.

"De eerste jongens gingen vanuit gevangenschap gewoon door. Terwijl ze voor het eerst in hun leven zo lang vast zaten, bedreigden ze doodleuk degenen die aangifte hadden gedaan. De keiharde straatcultuur viel op. Een jongen die uit de groep wilde stappen en met de politie had gepraat, werd ernstig bedreigd."

Die licht verstandelijk beperkte jongen, die zijn leven wilde beteren, zette door. "Hij is wakker geworden door onze aanpak. Wij zijn trots dat hij vasthield aan zijn verklaringen. We hebben hem in zijn eigen zaak met mildheid beloond en stellen hem nu in staat op een veilige plek de weg naar een beter leven te vervolgen."

Omdat de jongens niet onder de indruk waren en hun ouders niet meewerkten aan het onderzoek, werd met woningcorporatie Rochdale een extra strategie gehanteerd.

Burgemeester Eberhard van der Laan sloot de woning van twee in drugs handelende broers voor drie maanden, Rochdale ontbond ondertussen het huur­contract. "Onze gedachte was dat buurtbewoners waren verhuisd uit angst voor de groep. Het is rechtvaardig als juist de veroorzakers van problemen moeten verhuizen." Het afpakken van de huizen raakte de jongens wél hard.

Gedwongen verhuisd
Na de eerste aankondiging over de naderende sluiting belde een van de ongeruste verdachten voor het eerst zijn 'regisseur' van de Top 400 voor jongens die tot zware criminaliteit dreigen af te glijden. Wat kon hij doen om de huisuitzetting te voorkomen? Een ander zei in een afgeluisterd telefoongesprek maar te stoppen met criminaliteit. Twee hoofdverdachten en hun gezinnen zijn gedwongen verhuisd.

Nu is het alweer een tijdje rustig in de buurt. "Bij ons is gejuich opgegaan. Naast de forse celstraffen blijken ook de huisuitzettingen en gebiedsverboden te helpen. Nu houden we in de gaten dat bewoners overlast en misdrijven blijven melden."

De combinatie van ingrepen werkt, is wat Dankers betreft bewezen. "Elke buurt kent een eigen problematiek. Soms is repressie nodig, soms meer zorg. We hebben sterk rekening gehouden met de schaamtecultuur. Door een dure jas af te pakken of woningen te sluiten, ráák je die jongens. Ze schamen zich dood voor hun familie en hun ouders kunnen niet langer doen alsof er niets aan de hand is."

Lees ook: Criminelen in Banne Buiksloot: intimidatie, terreur en roof vanuit ouderlijk huis

Het bankje is terug op straat

Stadsdeelvoorzitter Coby van Berkum weet nog precies wanneer ze besloot burgemeester Eberhard van der Laan te bellen voor dringend overleg over De Banne. "Ik kwam bij een bejaard stel vandaan dat door jongens was mishandeld, maar dat geen aangifte durfde te doen. Toen dacht ik: dit kan zo niet."

Samen met de Stopera - een gespecialiseerde ambtenaar werd in Noord gedetacheerd - en een reeks hulp­organisaties werd gewerkt aan herstel. Politie, justitie en stadhuis richtten zich op de harde kern, het stadsdeel ging aan de slag met de anderen.

Van Berkum: "We hebben die jongens bij elkaar gezet, om hun verhalen te horen. Er is niet altijd sprake van zware problematiek, soms gaat het om alledaagse dingen. Zo vertelde een jongen dat hij geen vriendjes mee naar huis neemt, omdat zijn moeder en zussen daar zonder hoofddoek lopen." Ook met ouders is uitvoerig gepraat. "Als je gezinnen wilt helpen, moet je weten wat er speelt."

Door alle ingrepen hebben ze nieuw perspectief gekregen, meent Van Berkum. Sommige jongens hebben een vakantiebaantje in het Eduard Douwes Dekkerhuis, dat zo leed onder de straatterreur. "Met de bewoners en de jongens hebben we het bankje voor de deur teruggeplaatst. Dat was voor mij een bijzonder moment: als stadsdeelvoorzitter heb ik dat bankje weg laten halen, omdat het te gevaarlijk was. Dat het terug is, betekent dat de wijk in een goede flow zit."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden