Column

Je zegt niet meer: 'Kolerebende!' maar: 'Het is een dystopie'

Theodor HolmanBeeld Wolff

Op het ogenblik zijn in Amerika twee boeken razend populair. Het zijn 1984, van George Orwell (uit 1949) en The Handmaid's Tale (merkwaardig genoeg uit 1984) van Margaret Atwood.

Van beide boeken zijn films gemaakt, van The Handmaid's Tale is nu zelfs een succesvolle televisieserie, maar die kunnen we hier in Nederland niet zien, (tenzij je hem illegaal download, wat ik u adviseer).

Beide boeken beschrijven een dystopie, het omgekeerde van een utopie. In een dys­topie zie je vaak dat de machthebbers vermoeden dat zij de utopische maatschappijvorm hebben. Dat blijkt nooit zo te zijn.

Dat de boeken en de televisieseries opeens enthousiasme wekken, schijnt te maken te hebben met Trump in Amerika. Althans, dat lees ik her en der.

Dystopieën wekken angst op, dat schijnt bevredigend te zijn om te zien. In boeken en films worden dystopieën hoopgevend vernietigd of met de hoofdrolspelers loopt het slecht af, wat ook een opluchting kan zijn.

Dystopieën worden op het ogenblik gebruikt als een vorm van schelden op niveau. Je zegt niet meer: 'Het is een kolerebende!' maar: 'Het is een dystopie.'

Amerika: een dystopie. Europa: een dys­topie!

Waar dystopieën in de mode zijn, raken utopieën eveneens populair. Utopieën zijn visies die zich gedragen als olifanten in de kamer en zich razendsnel veranderen in dystopieën.

In Engeland bijvoorbeeld wordt Karl Marx weer door de jeugd gelezen, alsof het utopische communisme niet verantwoordelijk is voor tientallen miljoenen doden. Ook het utopische fascisme schijnt z'n laarzen weer te hebben opgepoetst.

Femke Halsema, zag ik bij Buitenhof, heeft eveneens een boekje geschreven met haar utopische gedachten.

De mensheid leert niets van dystopieën en verzint utopieën die uiteindelijk een verbeelding van een hel blijken te zijn.

Dat komt omdat utopieën niet zonder dat verderfelijke idealisme kunnen. Hoe meedogenlozer de verzonnen regels worden toegepast, hoe dichterbij de zogenaamde utopie benaderd wordt.

Dat is de reden waarom religies en andere 'ismen' vol zitten met wetten en strenge regels. Verbreek een wet en de utopie stort in elkaar. Omdat elke wet wel eens overtreden wordt, valt elke utopie uiteen. Zo is ook zeker dat elke dystopie het uiteindelijk niet zal redden.

Utopieën en dystopieën zijn een tweeling met ieder een andere naam. Je kunt ze nauwelijks uit elkaar houden. Soms denk ik dat ze Kaïn en Abel heten. Ze moorden elkaar met genoegen uit.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden