Je weet nooit of het klopt wat je voelt

Theodor Holman
Theodor Holman Beeld Wolff
Theodor HolmanBeeld Wolff

Empathie wordt wel gedefinieerd als 'invoelend vermogen'. De kunde om je zogenaamd in iemand te verplaatsen. Evolutionair bood dat een groot voordeel; als je kon vermoeden wat je vijand van plan was, kon je van hem winnen.

Dat invoelend vermogen, die empathie, heeft een nadeel. Je weet nooit of het klopt wat je voelt.

Je ziet bijvoorbeeld een plaatje van allemaal mensen op een boot. Als het onderschrift luidt: 'Vluchtelingen zoeken veilig heenkomen', dan kan je empathisch vermogen je doen besluiten om deze vluchtelingen bescherming te bieden.

Als het onderschrift zou luiden: 'Invasie begonnen. Eerste gewa­pende troepen aan land gezet', kan het zijn dat je empathisch vermogen zwijgt.

Empathie kan waardevol zijn maar het is een begrip met een vraagteken; bij alles wat je voelt, zou je je moeten afvragen of je invoelend vermogen wel klopt. Het is een richtsnoer dat niet per definitie de goede richting aangeeft.

Persoonlijk vind ik empathie een slechte raadgever. Empathie is tegenwoordig door­geschoten. Mensen die lijden aan het Doorgeschoten Empathie Syndroom denken met hun buik waar geen hersens zitten; hun hersens menen dat hun gevoel hun verstand is. Zij verplaatsen zich zo graag in de ander dat ze die ander willen wezen en dus nooit zichzelf zijn.

Aan de andere kant: juist ­omdat je je gevoelens moet toetsen, steeds maar weer, kan empathie je verstand scherpen.

Een terroristische aanslag is verderfelijk, maar dat de aanslag van Claus Philipp Maria Schenk Graaf von Stauffenberg op Hitler mislukte, betreur ik.

Een Syriër in Nederland die op het Journaal ziet dat zijn stad kapotgeschoten is, zal daar meer door worden geraakt dan ik, maar al word ik er minder door geraakt, ik voel wel de onmacht en de wens om daar iets aan te doen. Ik kan zijn verdriet tot op zekere hoogte ­navoelen. Maar het kan best zijn dat het 't verstandigste is om daar even niets te ondernemen.

Als je je in iets niet kunt in­leven, kun je er volgens mij niet over spreken. Hoe moet ik omschrijven wat ik niet voel? Wanneer je je niet kunt in­leven in bijvoorbeeld slacht­offers van een ramp, dan doe je er goed aan erover te zwijgen.

Onverschilligheid - 'het raakt me niet' - als argument in een discussie die de meesten van ons wel raakt, is een slecht argument.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden