Plus

Je pakt vlucht na vlucht, maar dan begint je geweten te knagen

Standplaats New York. Het vele reizen vindt correspondent Karlijn van Houwelingen (30) het leukste aan haar werk. Maar de laatste tijd begint het geweten te knagen: vliegschaamte.

Beeld Kristel Steenbergen

Er is iets geks gebeurd. Het werd me duidelijk toen ik in een Japans café in Brooklyn noedelsoep bestelde. De traditionele met vlees, of toch met groenten? Ik had zin in kip en sojasaus. Dus bestelde ik kip en sojasaus. Maar er roerde zich iets in me dat ik niet eerder had gevoeld. Vlees, zou je dat nou wel doen?

Ik kwam terug uit Amsterdam en was meteen doorgevlogen naar San Diego - na acht uur vanaf Schiphol nog eens zes uur naar het zuidelijkste puntje van de Amerikaanse westkust. Een paar dagen later nam ik een vlucht van weer zes uur terug, naar huis in New York. Bijna 20.000 kilometer in vliegtuigen - een half rondje om de aarde - goed voor 1220 kilo CO2.

Hup, de atmosfeer in. Om daar als een ­dekentje om de aarde warmte vast te houden die voor stijgende zeespiegels en extreme droogte zorgt. Met als ­gevolg ondergelopen of tot as verbrande huizen. Die 1220 kilo was volgens Stichting Milieu Centraal ongeveer evenveel CO2 als de hoeveelheid die een gemiddelde Nederlander in anderhalve maand uitstoot.

Als ik die vier vluchten wilde compenseren, zou ik ruim tweeënhalf jaar geen vlees mogen eten. Moest ik dan niet meteen vanavond beginnen? Toen de serveerster haar rondje langs de tafel had afgemaakt, had ik me bedacht. Of ze van die kip toch ramen met groente kon maken.

Backpacken in Nepal
Het leukste aan mijn werk als Amerikacorrespondent is dat ik veel reis. Vanuit mijn standplaats New York trek ik zoveel mogelijk rond, om een goed beeld te kunnen schetsen van dit immense land vol tegenstrijdigheden. Maar al dat reizen heeft een keerzijde, en niet alleen dat ik af en toe m'n eigen bed en ontbijttafel mis.

Vorig jaar stootte ik met 28 vluchten in totaal 4.784 kilo CO2 uit. Dat heb ik berekend met de calculator van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO), onderdeel van de VN. Het is een lage schatting - online berekeningen van uitstoot lopen nogal uiteen en activistische groepen komen met hun cijfers vaak hoger uit. In elk geval is de CO2 die ik in een jaar produceerde met alleen mijn vlieggedrag al de helft van wat een gemiddelde Nederlander per jaar veroorzaakt met gewoon leven. Ik voel me daar tegenwoordig schuldig over.

En met mij de millennials die volwassen zijn geworden in een wereld zonder grenzen, waarin reizen een statussymbool is. Op Instagram val je pas op als je foto's gemaakt zijn in verre oorden. Hoeveel landen je hebt bezocht, hoort zeker op je Tinderprofiel. We studeren in Hong Kong, of toch op z'n minst in Helsinki. We backpacken in Nepal, vertrekken een weekje naar New York, bezoeken vrienden in Stockholm, hoppen een weekend naar Madrid.

Maar er begint iets te schuiven. Als ik vrienden die veel reizen - als inkoper van de Hema of eventmanager voor een multinational - vraag of ze weleens last hebben van het schuldgevoel dat mij overviel achter mijn dampende kommetje ramen, komen ze met excuses. Ja, die vakantie naar Costa Rica boven op de zakenreizen schaadde de planeet, maar verder gaan ze altijd op de fiets, hoor.

Ja, ze zijn zich bewust van de vervuiling, maar ze recyclen echt al hun plastic. De eventmanager verzamelt in haar vrije tijd zelfs aangespoelde troep op het strand. En op haar lijstje goede voornemens staat heus, heus, heus om vaker met de trein te reizen.

Flygskam, noemen ze het in Zweden - vliegschaamte. Het woord is in dat land ontstaan, aangewakkerd door Björn Ferry, olympisch kampioen biatlon. Hij reist als wintersportanalist van de Zweedse tv heel Europa door, maar neemt altijd de trein. Zijn vliegboycot heeft een beweginkje in gang gezet bij Zweden, die bovengemiddeld veel vliegen, zo'n zeven keer meer dan de gemiddelde Europeaan. Nu zijn Interrailtickets er razend populair.

Koken met kliekjes
Natuurlijk, vliegschaamte is een luxekwaal. Ik heb vrienden die al blij zijn als ze deze maand hun torenhoge New Yorkse huur weer bij elkaar hebben gefreelancet. Als ze al eens reizen om hun familie te zien, zijn ze verguld als ze een betaalbaar ticket vinden. Dat vliegen met een overstap het milieu extra belast, het zal ze wat. In veel delen van de wereld is ook dat al luxe; slechts 18 procent van de wereldbevolking heeft ooit in een vliegtuig gezeten, schat de sector.

Wie ben ik om al die mensen die nog nooit hebben gevlogen, die ervaring te ontzeggen? Een vliegreis betekent grenzen verleggen, culturen leren kennen, nieuwe ervaringen opdoen, nieuwe mensen ontmoeten. Het is aan veelvliegers, zoals ik, om ons beschaamd te voelen.

Vliegen wordt voorlopig niet schoner. Elektrische passagiersvliegtuigen zijn nog verre toekomst. De luchtvaartsector groeit alleen maar, nu meer mensen dankzij economische groei het geld hebben om te reizen - China wordt rap de grootste luchtvaartmarkt. Over vijftien jaar is het aantal passagiers verdubbeld ten opzichte van 2016, voorspelt de vereniging van luchtvaartmaatschappijen IATA.

Er zijn afspraken gemaakt over klimaatneutrale groei, maar die gaan pas in 2020 in. Om te kunnen overschakelen op biobrandstof is bovendien zoveel (landbouw)grond ­nodig, dat milieuorganisaties vrezen voor ontbossing, landroof en voedselonzekerheid. Als een ware verslaafde probeer ik mijn vliegpatroon goed te praten.

Beeld Kristel Steenbergen

Ik vlieg dan wel veel, maar ik heb geen ­auto, geen kinderen, en ik gooi zelden eten weg. Maar als je vervolgens voor een bruiloft op en neer vliegt van New York naar Amsterdam, is al die moeite om te koken met kliekjes vrij zinloos, heb ik ontdekt. Geen voedsel verspillen, scheelt volgens Stichting ­Milieu Centraal jaarlijks 210 kilo CO2; met heen en weer vliegen naar het vaderland stoot ik 665 kilo uit.

Om al mijn vliegkilometers uit één jaar, 2018, te compenseren, zou ik ruim tien jaar geen vlees moeten eten. Zelfs als ik geen dierlijke producten meer gebruik, zou het bijna zes jaar kosten. Het minste wat ik kan doen, is mezelf transformeren tot vegetariër.

Een halfslachtige dan - het moet wel leuk blijven. Als ik in Nederland ben, mag ik van mezelf best een keer draadjesvlees of bitterballen. Aan andermans eettafel eet ik wat de pot schaft, en ik eet af en toe vis. Maar verder blijf ik ­zoveel mogelijk weg van dode dieren op een bord.

Nu mijn reizen nog. Zelf kan ik niet om vliegen heen - de Verenigde Staten zijn te groot, het nieuws is te snel en het Amerikaanse spoorwegnetwerk te krakkemikkig om over land naar reportagebestemmingen te kunnen reizen. Als het mogelijk is ga ik met trein, bus of auto, maar toen ik ­vorig jaar de trein van Chicago naar San Francisco nam, deed ik twee dagen over een afstand die je in een vliegtuig in vier uur aflegt. Het was prachtig, in een trein die dwars door de Rocky Mountains tuft. Maar efficiënt is anders.

Voorpret en onthaasting
Nu hoeven vakanties natuurlijk niet efficiënt te zijn. Lekker traag naar de eindbestemming reizen zorgt voor meer voorpret en meer onthaasting, merkte ik in die trein naar San Francisco. De nachttrein is ook nog eens een verrassend vat vol verhalen. Voor je het weet zit je in de restauratiewagon aan het ontbijt met een amishfamilie, terwijl een berglandschap in morgenrood aan je voorbijtrekt.

Niet of minder vliegen zou weleens de gemakkelijkste, minst pijnlijke manier kunnen zijn om iets voor de aarde te betekenen. Tante Annie mag wat mij betreft gerust voor een weekje zon naar Antalya vliegen, en het is echt niet verboden om van je zuurgespaarde centen een mooie vliegreis met het gezin te maken.

Björn Ferry, de atleet die de Zweden opzadelde met vliegschaamte, zei het eens zo: 'Het beste voor het klimaat is waarschijnlijk dat je jezelf ophangt, maar dat kan niet de juiste weg zijn.' Maar je hoeft niet per se elk jaar naar Zuid-Amerika of Azië. Die jaloezieopwekkende reizigers op Instagram doen dat ook niet - ik ken een 'reisblogger' die bijna 20.000 volgers heeft verzameld en ik weet dat ze zelden reist.

Bovendien: natuur en avontuur zijn in Europa evengoed voorradig. Daar kun je prima op wielen naartoe. Een volledige vliegboycot zou het voor mij onmogelijk maken mijn werk te doen. Ik kan bomen laten planten ter compensatie, maar volgens de experts is het altijd beter geen CO2 uit te stoten, want opslag in bomen is tijdelijk. Dus kom ik toch uit bij dat vleesarme dieet. Dag, draadjesvlees.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden