Plus

Jannet Vaessen: 'Erken dat iedereen in hokjes denkt'

Erken nou eens dat iedereen onbewuste vooroordelen heeft en in hokjes denkt, zegt Jannet Vaessen (47), schrijfster van Iedereen Inc. En dat is niet erg. 'Als je er maar vraagtekens bij blijft zetten.'

Jannet Vaessen: 'We noemen onszelf tolerant, maar we moeten verder willen gaan dan elkaar verdragen' Beeld Daniel Cohen

Met de wind nog in haar blonde haren en haar mascara nog net niet uitgelopen, komt Jannet Vaessen, directeur van vrouwennetwerk Women Inc., het restaurant van filmmuseum Eye binnen. Dezelfde plek waar ze een jaar aan het tafeltje bovenin, vlak bij een stopcontact, heeft zitten werken aan haar boek Iedereen Inc.

Of ze het niet erg vond dat ze verwaaid op de foto kwam, had de fotograaf gevraagd. "Sommige vrouwen hebben daar namelijk moeite mee, omdat het niet past in een bepaald plaatje."

Daar heb je het meteen: een hokje. Maar dat is helemaal niet erg, zegt ze. Dat is ook de boodschap in haar boek dat donderdag uitkomt. "Iedereen denkt in hokjes. Als we het maar erkennen, want dat is de belangrijkste stap naar meer sociale gelijkheid."

"Het is bijna utopisch: iedereen inclusief en iedereen ingesloten. Dat zou fantastisch zijn. Tegelijk zag ik in de tien jaar dat ik bezig was met onderzoek naar de positie van vrouwen dat de mechanismen van in- en uitsluiting voor iedereen gelden. Je bent een man of een vrouw, je bent te jong of te oud, je hebt een bepaalde kleur of je bent hoog- of laagopgeleid."

"Als niet íedereen zich realiseert hoe je zelf met de mechanismen te maken hebt en hoe je daar invloed op hebt, kom je niet vooruit. We staan op een kantelpunt. Of het gaat de verkeerde kant op en de onvrede groeit of we verdiepen ons in de werking van sociale ongelijkheid."

Heeft u dat ideaalbeeld altijd gehad?
"Ik had heel lang helemaal niets met onrecht of emancipatie en was zelfs allergisch voor de vrouwenbeweging. Als witte, hoogopgeleide vrouw merkte ik daar zelf ook weinig van en ik wilde ook niet in een slachtofferrol komen. Dat veranderde toen ik me op een gegeven moment voor werk in de cijfers ging verdiepen."

En nu ziet u sociale ongelijkheid overal?
"Ik zie het als ik de televisie aanzet, bij een talkshowhost bijvoorbeeld, die een vraag op een bepaalde manier stelt, maar ik zie het ook op het schoolplein, wanneer de datum van de klassenbarbecue valt op de eerste dag van de ramadan en een aantal niet mee kan doen. En ik zie ook dat mensen het altijd ontkennen. Er zit een totale overspannenheid op het onderwerp sociale ongelijkheid."

Er vanuit gaande dat we willen veranderen, hoe pakken we dat dan aan?
"Inclusiviteit is het sleutelwoord en dat kun je volgens mij bereiken als iedereen 'inclusiever' te werk zou gaan. Dat vergt drie stappen. 1. Je erkent: ja, ik heb onbewuste vooroordelen, 2. Je denkt na: wat zie ik niet? Wie sluit ik onbewust uit? En 3. Je concludeert: wil ik dat veranderen? En wie spreek ik daar - behalve mezelf - op aan?"

Dat laatste, daar maak je je meestal niet populair mee.
"Nee, dat komt ook doordat we de juiste woorden missen. We spreken meteen in termen als discriminatie en vooroordeel, woorden die een negatieve toon hebben. Daarom moeten we op zoek naar nieuwe. Ik denk bijvoorbeeld aan het Engelse woord bias, wat meer gaat over de onbewuste blinde vlekken in tegenstelling tot 'vooroordeel', dat al riekt naar bewuste uitsluiting. Tot iemand een beter woord weet, moeten we bias misschien even lenen."

"Hetzelfde geldt voor inclusiviteit, een woord dat nog niet voorkomt in ons woordenboek, maar dat wat mij betreft 'bewuste insluiting' betekent. Een moeilijk woord, maar duurzaamheid was ook ooit een moeilijk woord."

Er zijn drie type actievoerders, zegt u: de clasher, die de stenen in de vijver gooit; de connector, de verantwoordelijke professional die gematigd is en de incorporatetypes, die acties in hun dagelijks leven invoeren. In welke categorie valt u?
"Je hoeft echt niet allemaal de barricaden op om ergens
tegen in actie te komen, dat kan op veel verschillende manieren. Ik ben, denk ik, alle types een beetje en dat geldt waarschijnlijk voor de meesten. Het hangt ook samen met momenten in ieders leven."

"Nu, met het boek, ben ik een clasher, al zullen echte clashers dit nog veel te gematigd vinden. Op een ander moment ben ik meer incorporate - op het schoolplein, op straat met de buren. Ik ben ook nog een buitencategorie, iemand die de drie groepen met elkaar verbindt. Ze kunnen elkaar namelijk ontzettend irritant vinden."

U blikt geregeld terug. Hoe belangrijk is geschiedenis om diversiteit te begrijpen?
"Het zit in me om me voortdurend af te vragen waar iets vandaan komt, maar het is ook goed om te kunnen relativeren en te zien dat iets kan worden veranderd door acties van mensen. Je maakt uiteindelijk je eigen tijd. Dat vind ik mooi van geschiedenis."

Zegt u nog weleens iets incorrects?
"Ja, natuurlijk, de hele tijd. Daar maken we bij Women Inc. ook wel grappen over. En het is ook niet erg. We zijn allemaal biased en hebben net zo veel hokjes in ons hoofd als anderen, maar juist de diversiteit op onze afdeling helpt dan om elkaar daar vragen over te stellen. Het gaat er niet zozeer om of je die vooroordelen wel of niet mag hebben, maar dat je er vraagtekens bij blijft zetten."

Geeft u dat mee aan uw zoon (13) en dochter (16)?
"Het is eerder andersom. Ik zie in mijn kinderen de vaardigheden die volwassenen wel wat meer mogen opfrissen, zoals openheid, nieuwsgierigheid naar een ander en vanzelfsprekende verbondenheid."

"Volgens mij zijn kinderen zich veel minder bewust van verschillen. Die van mij groeien op in Amsterdam-West, waar veel verschillende mensen leven en ik denk dat die diversiteit daardoor al meer de norm is geworden. Dat is misschien anders wanneer je opgroeit in een chic dorpje bij Deventer."

"Daarnaast krijgen ze thuis ook best wel wat mee van mijn werk. Zo keken we een keer Expeditie Robinson, waar het tijdens een proef om fysieke kracht ging. Dan zeg ik meteen: 'Dat klopt ook niet.' Inmiddels zijn ze zo ver dat ze al vooraf zeggen: mam, nu alsjeblieft even níets zeggen over het verschil tussen mannen en vrouwen."

In 2017 is het honderd jaar geleden dat het vrouwen- en algemeen kiesrecht werd ingevoerd. Wat moet er volgens u nodig op de agenda?
"Ik ben heel erg trots op wat er al is bereikt, maar ik heb ook gezien hoeveel inspanning het kost om iets te veranderen. Ik zie nog steeds dat we in Nederland op bepaalde vlakken achterblijven en ik weet wat het kost om zaken te doorbreken."

"Na al die jaren werken aan de vrouwenzaak kan ik concluderen dat, als we geen bias-check toevoegen aan het spectrum, we kunnen blijven hollen en actievoeren, zonder dat echt iets verandert. En dan zou het mooi zijn als we een minister van Inclusiviteit krijgen."

Een minister van Inclusiviteit?
"Waarom niet? Nu heeft een minister diversiteit als onderdeel van zijn of haar portefeuille. Met een aparte minister kun je over al die verschillende vakgebieden heen kijken. Die persoon kan zich afvragen: is ons land inclusief? En daarop aansturen."

"Ik zie dat wel voor me: elke vrijdag iemand in dat Torentje die vragen stelt over uitsluiting en het diversiteitsbeleid, zodat het ongemak bij dit onderwerp nu eens wordt doorbroken. We noemen onszelf tolerant, maar we moeten verder willen gaan dan elkaar verdragen. Inclusiviteit, bewuste insluiting, is de volgende stap."

Jannet Vaessen: Iedereen Inc., uitgever Prometheus, €19,99.

Jannet Vaessen

- geboren in 1969 in Kampala, Oeganda
- groeide op in Eindhoven en Castricum
- studeerde geschiedenis aan de UvA
- directeur van Women Inc.
- nevenfuncties: World Connectors en De Amsterdamsche Kring
- woont met man, zoon en dochter in Amsterdam-West

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden