Profiel

Jan Paternotte (D66): Van politicusje spelen nu rijp voor het echte werk?

D66 heeft een historische overwinning behaald en is de grootste partij in Amsterdam geworden. Wie is lijsttrekker Jan Paternotte?

Jan Paternotte. Beeld Rink Hof

Begin 2009 gaat Jan Paternotte in New York door het leven als 'premier Paternotte'. Die bijnaam krijgt hij tijdens zijn stage bij de Amerika-correspondent van RTL Nieuws, Erik Mouthaan. 'Hij wilde steeds in discussie over standpunten van Amerikaanse politici en wat je daarvan moet vinden,' herinnert Mouthaan zich.

Aanstormend talent
Het is een gewilde stageplek, op het RTL-kantoor in New York. Te midden van tientallen sollicitanten komt Paternotte bovendrijven vanwege zijn passie voor en kennis van de Amerikaanse politiek. Mouthaan: 'Hij kan alle presidenten van voor naar achter noemen, inclusief jaartallen.' Van meet af aan is er ook enige aarzeling bij Mouthaan. 'Mijn zorg was of hij wel journalist genoeg was. Ik heb geen zin om politici op te leiden.'

Op dat moment heeft Paternotte met spraakmakende acties al een staat van dienst opgebouwd bij de Jonge Democraten, de jongerenorganisatie van D66. In Amsterdam ondersteunt hij als 'duo-raadslid' D66. Hij heeft in die jaren nog geen stemrecht in de gemeenteraad, maar mag wel het woord voeren op commissievergaderingen met wethouders. Dat alles levert hem in de partij het stempel op van aanstormend talent.

Na vier maanden stage beseft Mouthaan dat Paternottes hart meer bij de politiek dan de journalistiek ligt. 'Dan wilde hij weten wat ik vond van de opstelling van de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, terwijl ik alleen maar dacht: heb je die quote in beeld?'

Viola Holt
Dat Jan Paternotte (30) voor de politiek heeft gekozen, komt voor niemand uit zijn omgeving als een verrassing. Zijn ouders zijn maatschappelijk geïnteresseerd, maar niet politiek actief. Met enige verbazing ziet zijn moeder hoe hij als jongetje van amper tien jaar met een kladblok op schoot voor de tv de verkiezingsuitslagen volgt en ijverig de zetelverschuivingen noteert.

Hij verslindt boeken, vooral over (Amerikaanse) geschiedenis. De kennis daarover spreidt hij ten toon op het schoolplein. 'In de pauze speelden we quizzen na,' zegt zijn schoolvriend Jasper de Haan. 'Hij speelde quizmaster en bedacht de vragen, wij moesten antwoorden.'

De Haan en Paternotte zitten in groep 8 als ze meedoen aan Quatro, een kinderquiz van de NCRV. Presentator Jochem van Gelder maakt grappen over de zware encyclopedieën die Paternotte in zijn rugzak heeft meegetroond en tot vlak voor de uitzending doorploegt. Paternotte voert het woord, is de afspraak met De Haan. Zolang het over geschiedenis en aanverwante onderwerpen gaat, loopt dat prima. De Haan: 'Maar bij een foto van Viola Holt moest ik hem influisteren wie het was. 'Viola Volt,' zei hij vervolgens.'

Coyote
Als student zal Paternotte nogmaals het quizpad betreden. Bij Lotto Weekend Miljonairs past hij op het moment dat hij 64.000 euro heeft verdiend. Daar heeft hij wel spijt van als presentator Robert ten Brink vertelt wat de vraag was waarmee hij het bedrag had kunnen verdubbelen: welk dier wordt ook prairiewolf genoemd? Dat is de coyote, weet Paternotte.

Als kind is hij al snel zelfstandig. Dat hangt ook samen met zijn thuissituatie: er gaat veel aandacht uit naar zijn acht jaar oudere, gehandicapte broer Thijs, die sinds 2002 bij een sociale werkplaats in Utrecht werkt.

'Jan was zo makkelijk als kind,' vertelt zijn moeder Arga Paternotte. 'Hij rolde door het gymnasium. Het enige wat wel eens lastig was, was dat hij altijd doorging met discussiëren. Dan zei ik: hou nou eens op! Zei hij weer: ja, maar mam....'

Bliksemcarrière
Op de middelbare school zit hij in de leerlingenraad en is hij 'jargonbrigadier' namens de Nationale Jeugdraad, die politici op de vingers tikt wegens te ingewikkeld taalgebruik. Al als tiener kiest hij voor D66. Arga Paternotte: 'Ik weet nog dat de partij wegzakte in de peilingen en dat mensen zeiden: Nou Jan, je moet misschien op zoek naar een andere partij. Toen zei hij: Het is de enige partij waar ik me bij thuis voel.'

Bij de Jonge Democraten (JD) maakt hij een bliksemcarrière. Hij is voorzitter van de JD-afdeling in Utrecht. Tijdens zijn studie politicologie in Amsterdam belandt hij in het landelijk bestuur van de JD, in 2004 wordt hij voorzitter. Al zijn vrije tijd stopt hij in de jongerenorganisatie. En meer dan dat. Zijn studie staat lange tijd op een laag pitje.

Hij is twintig jaar oud als hij in ingezonden stukken en interviews in kranten pleit voor een hogere pensioenleeftijd, de Sociaal-Economische Raad wegzet als 'een ondemocratisch orgaan van grijze mannen' en premier Jan Peter Balkenende 'een politiek onbenul' noemt.

Kleine caravan
Hij heeft ook een standpunt over werklozen. 'Het lijkt mij wel wat dat werklozen werk moeten doen dat nuttig is voor de samenleving. Mensen moeten in de eerste plaats werken. Passend werk komt pas op de tweede plaats,' zegt hij in 2004.

'Je hebt twee stromingen in politieke jongerenorganisaties,' aldus vriend en partijgenoot Reinout de Vries. 'De ene zegt: we oefenen voor later, de ander zegt: we zijn een politieke organisatie die iets wil bereiken. Jan hoort bij de tweede stroming.'

In het voorjaar van 2005 staat Paternotte aan de basis van een campagne van de JD rond het referendum voor de Europese Grondwet. Met de Golf van zijn moeder en een kleine caravan stalkt hij Geert Wilders en diens nee-campagne. Overal waar de PVV-leider opduikt, verschijnen JD'ers met flyers waarop ze een lans breken voor de Europese Grondwet.

Beste raadslid
Zelfs buitenlandse media berichten erover. Het leidt tot een telefoontje en lunch met Alexander Pechtold, die dan net in het kabinet-Balkenende II zit. Pechtold baart in die periode opzien met kritiek op de mores op het Binnenhof. In de media neemt Paternotte het voor hem op. Hij noemt hem verfrissend en prijst de keuze voor onderwijs in plaats van bestuurlijke vernieuwing als speerpunt.

Het zijn moeilijke jaren die de partij doormaakt. In de peilingen komen de nul zetels in zicht. Paternotte is onverstoorbaar. 'Hij bleef kansen zien,' aldus Reinout de Vries, 'zelfs toen de zaak hopeloos leek.'

In 2010 breekt een ongelukkige periode aan, al wint hij op het Festival van de lokale democratie de verkiezing van 'Beste raadslid van Nederland'. Als campagneleider is hij nauw betrokken bij de teloorgang van Ageeth Telleman, D66-lijsttrekker bij de raadsverkiezingen in Amsterdam. Zij opent frontaal de aanval op de almachtige PvdA: het is tijd voor 'glasnost en perestrojka aan de Amstel', om de verdorven bestuurscultuur in de stad te doorbreken.

Politicusje spelen
Achteraf concludeert een partijcommissie van D66 dat er geen 'heldere motivatie dan wel een degelijke strategie' achter de aanval zit. De verwachting dat de VVD wel even mee zou doen , 'getuigt van een hoge mate van naïviteit'.

Telleman struikelt door de campagne en PvdA-leider Lodewijk Asscher spreekt over 'de ondraaglijke leegte' bij D66. De partijcommissie signaleert achteraf 'een overpolitisering van gebeurtenissen' door D66'ers. Toenmalige afdelingsvoorzitter Teun Gauthier herkent dat beeld. 'Paternotte zat in een clubje jonge jongens dat politicusje speelde.'

In de collegeonderhandelingen die volgen, staat de PvdA wantrouwend tegenover Paternotte als blijkt dat hij op een mogelijk verkiesbare plek staat voor de Tweede Kamer en vermoed wordt dat hij nog maar even in Amsterdam zal zijn.

Professioneler
Tijdens de onderhandelingen keert Telleman zich nogmaals keihard tegen de PvdA en Asscher. Het is een publiek geheim dat de aanval is georkestreerd door Pechtold vanuit Den Haag. Het resultaat is dat de PvdA en GroenLinks uitwijken naar de VVD als coalitiepartner. D66 heeft het nakijken en blijft nog eens vier jaar in de oppositie.

Telleman treedt al snel terug als fractievoorzitter. Vanwege een ietwat tegenvallende verkiezingsuitslag bij de Kamerverkiezingen blijft Paternotte toch in de gemeenteraad. In het najaar van 2011 neemt hij het stokje als fractieleider over. Dat komt de rust ten goede. Eindelijk kan D66 vanuit de oppositie een beetje een vuist maken. 'Hij is professioneler geworden, vergeleken met de campagne van 2010,' aldus Teun Gautier. 'De fractie heeft hij goed geleid.'

Raadslidmaatschap
In 2012 rondt hij eindelijk zijn studie af en gaat hij aan de slag bij adviesbureau &Maes. Ook daar is de politiek nooit ver weg. Hij is actief als gespreksleider, als adviseur van de publieke sector. Tussen de bedrijven door trouwt hij in Las Vegas met Lise-Lotte Kerkhof, dan nog raadslid voor D66 in Leiden. De vraag waar het stel gaat samenwonen, geeft aanleiding tot discussie; één van de twee moet het raadslidmaatschap opgeven. Paternotte trekt aan het langste eind.

Nu hij lijsttrekker is, valt hij de PvdA weer aan. Wel een stuk voorzichtiger dan in 2010, om eventuele collegeonderhandelingen niet te belasten. De deur naar het wethouderschap staat op een kier. 'Het is niet het plan,' zegt hij. Dat klinkt toch anders dan een duidelijke weigering.



CV: Jan Paternotte
Jan Paternotte werd geboren op 26 februari 1984 in Den Bosch. Hij groeide op in Hurwenen, Maarssen en Groenekan. Zijn vader was groepsdirecteur P&O van Douwe Egberts/Sara Lee, zijn moeder stond aan de basis van oudervereniging Balans.
Op zijn achttiende deed hij eindexamen op het Christelijk Gymnasium in Utrecht. Datzelfde jaar verhuisde hij naar Amsterdam, waar hij een studie politicologie begon.

Die studie rondde hij nooit af. Wel haalde hij een bachelor Internationale betrekkingen en een master European union law. In 2010 werd hij gekozen tot Beste raadslid van Nederland. Sinds 2011 is hij fractievoorzitter van D66 in de gemeenteraad van Amsterdam, en bij de raadsverkiezingen van 19 maart is hij lijsttrekker. In 2010 werd hij net niet gekozen in de Tweede Kamer voor D66. In 2004 en 2005 was hij voorzitter van de Jonge Democraten, de D66-jongeren.


Dit artikel stond op 1 maart 2014 in Het Parool.

Jan Paternotte

Jan Paternotte werd geboren op 26 februari 1984 in Den Bosch. Hij groeide op in Hurwenen, Maarssen en Groenekan. Zijn vader was groepsdirecteur P&O van Sara Lee/Douwe Egberts, zijn moeder stond aan de basis van oudervereniging Balans. Op zijn achttiende deed hij eindexamen op het Christelijk Gymnasium in Utrecht.

Datzelfde jaar verhuisde hij naar Amsterdam, waar hij een studie politicologie begon. Die studie rondde hij nooit af. Wel haalde hij een bachelor Internationale betrekkingen en een master European union law.

In 2010 werd hij gekozen tot Beste raadslid van Nederland. Sinds 2011 is hij fractievoorzitter van D66 in de gemeenteraad van Amsterdam, en bij de raadsverkiezingen van 19 maart is hij lijsttrekker. In 2010 werd hij net niet gekozen in de Tweede Kamer voor D66. In 2004 en 2005 was hij voorzitter van de Jonge Democraten, de D66-jongeren.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden