Plus Klapstoel

Jan Latten: 'Hokjesdenken is mijn hobby'

Jan Latten (1952) is hoofddemograaf bij het CBS en bijzonder hoogleraar sociale demografie aan de UvA. Hij onderzoekt, schrijft en praat veel over liefde en relaties. Woensdag is het Valentijnsdag.

Jan Latten Beeld Harmen de Jong

Eygelshoven
"Als ik aan mijn jeugd denk, denk ik aan buiten spelen, aan straten zonder auto's. Ik had een ijzeren trapauto, maar verder hadden mensen nauwelijks auto's. Het was een dorp, klein was al groot. Ik liep door een bos naar de kleuterschool. Een idyllisch verhaal. Op de middelbare school - Rolduc, een katholiek gymnasium - heb ik ook een prachtige tijd gehad. Ik weet dat er recent is gesproken over misbruik, maar daar heb ik in mijn jeugd niets van gemerkt."

Oostblok
"Mijn moeder kwam uit Tsjechoslowakije. Mijn ouders hadden elkaar in Duitsland ontmoet ­tijdens de Tweede Wereldoorlog, ze waren er ­tewerkgesteld. We gingen als het kon op bezoek bij mijn oma in Tsjechoslowakije. Als klein kind kende ik Limburg, maar ook het leven in het communistische Oostblok, achter het IJzeren Gordijn, waar een andere manier van leven, ­andere opvattingen, andere kleding waren. Voor mij was toen al duidelijk dat wat mensen in Limburg dachten dat vanzelfsprekend was, het helemaal niet was. Ik kon al vroeg relativeren, dat geeft vrijheid."

Cijferfetisjist
"Dat ben ik niet. Maar ik vind cijfers wel belangrijk. Cijfers kunnen een waarheid geven. Als de één zegt dat het koud is en de ander warm, dan kunnen cijfers iets van inzicht bieden."

"Ik was altijd goed in rekenen, telde alles op en af. Rekenen was eerst een sport, later kon ik met cijfers systematiseren en de werkelijkheid op een andere manier in beeld brengen. Cijfers brengen je los van de emotie, los van de eigen waarneming. Ze maken het mogelijk je eigen beleving te overstijgen. Natuurlijk kun je er de kanttekening bij plaatsen dat je alle charme weghaalt; de onttovering van de wereld. Maar je moet ook niet de ratio vergeten. Emoties figureren vaak in de kranten, terwijl ze niet altijd kloppen met de cijfers. Denk aan geluksgevoel. Singles zouden minder vaak gelukkig zijn dan stellen. Dat klopt wel, maar uitsluitend voor stellen die tevreden zijn met hun partner. Als dat niet zo is, ben je met een partner ongeluk­kiger dan de gemiddelde alleenstaande."

30.000 dagen
"Teleurstellend dat we zo kort leven. Vooral nu ik ouder word en volgens tabellen nog maar een paar duizend dagen heb. Soms noem ik in een lezing het aantal dagen dat mensen nog hebben in plaats van het aantal jaren. Ik probeer mensen een beetje wakker te schudden. Dan noem ik een nieuwe partner ook tweedehands of occasion. Het is een beetje schokkend misschien, maar het heeft ook een educatieve waarde. Zo logeren mensen in een vijfsterrenhotel, maar beseffen ze niet dat duizenden anderen daar voor hen sliepen met alle huismijt in de matras. Door dat soort dingen te benoemen kun je mensen ertoe brengen ervaringen te relativeren. Dwarsdenken noem ik dat."

Jan Modaal
"Ik voel me geen Jan Modaal, ben het ook niet, alleen al door dat dwarsdenken. Ik heb geen kinderen, hoewel een kwart van alle mannen in Nederland die ook niet heeft. Ik hoop dat ik ouder word dan gemiddeld. Iemand van mijn leeftijd wordt nu zo'n 85 jaar. Dan kan ik er nog wat bijtellen, omdat ik niet rook en een goede opleiding heb gehad. Bovendien zijn mijn ouders oud geworden. Jan Modaal zal diep in de veertig zijn, ik zit daar al boven. Mijn vader zegt: je hebt de meest boterhammen al op."

Liefde à la carte
"Een leerzaam boek dat ik maakte met Malou van Hintum in 2007. Hilarisch om te schrijven. Ik had in die tijd veel interviews over de statistiek van de liefde, maar dat soort informatie vervliegt allemaal. Het is al ruim tien jaar oud, maar qua inhoud nog steeds actueel. Ik gebruik de cijfers als basis en probeer ze tot leven te brengen. Het gaat over scheidingen en exen, het ik-tijdperk en dolende mannen. En over de groeiende groep hoogopgeleiden die elkaar als liefdespartner vinden."

"Wat ik opmerkelijk vind, is dat niemand zich opwindt over een speciale datingwebsite voor hoogopgeleiden. Als er een tram zou zijn die ­alleen toegankelijk was voor hoogopgeleiden, zou de wereld te klein zijn. We hebben het vaak over opleiding in de statistiek, terwijl emotionele intelligentie net zo belangrijk of belang­rijker is dan opleiding voor het slagen van een relatie. Maar opleiding kunnen we meten. Zo weten we bijvoorbeeld dat er meer hoogopgeleide vrouwen zijn dan mannen en dat zij meer moeite hebben een partner te vinden."

Verliefdheidsobesitas
"Een analogie van mij. Obesitas komt voor een deel door het grote aanbod van voedsel. Wie zich niet leert beheersen, wordt dik. Verliefd worden is iets biologisch, ook daar hoort bij dat je je af en toe beperkt. Er zijn zo veel leuke mensen op de wereld, je moet je beperken, anders wordt het een janboel, haha. De tijdsgeest is: ik heb geen vlinders meer in mijn buik dus ik maak het maar uit. Ik zeg dan: je kunt ontsporen als je niet in staat bent jezelf te beheersen."

Hokjesdenken
"Dat is mijn hobby! En in mijn werk noemen we het categorieën. Hokjesdenken is nodig. Het wordt nu als iets negatiefs gezien, het is zelfs helemaal uit, hè. Je mag zelfs niet meer in de hokjes 'man' en 'vrouw' denken, terwijl de hele statistiek daarop is gebaseerd. Dat wordt wat. Als we de hokjes niet hadden, wisten we bijvoorbeeld niet dat vrouwen langer leven dan mannen, terwijl dat belangrijk is voor de pensioenen en de zorg. We zijn een rationele samenleving, dan moet je de feiten kennen en mythes kunnen ontkrachten. Statistiek is de basis voor het debat."

Gemengd huwelijk
"Mijn moeder komt ook uit het buitenland. Maar als fenomeen spelen nu niet de huwelijken met Belgen of Tsjechen, maar met bruiden uit verre landen. We hebben analyses gemaakt van Turkse en Marokkaanse jongeren, bij wie we zien dat zij vooral op basis van religie hun partner kiezen. Dat zie je ook terug in het aantal gemengde huwelijken: 90 procent van de Turkse en Marokkaanse paren is getrouwd met iemand van dezelfde achtergrond. Zelfsegregatie kun je dat noemen. Is het erg? Wat de cijfers leren is dat kinderen van wie een van de ouders autochtoon is, het beter doen op school dan kinderen van wie beide ouders een Marokkaanse of Turkse achtergrond hebben."

De Ooievaer
"Wat leuk. De ooievaar is vorig jaar heel weinig gezien. We zagen het laagste aantal baby's sinds 1910, net onder de 170.000 en ook minder dan in de Tweede Wereldoorlog. We zijn met meer mensen, maar veel minder baby's. Ondanks de economische opleving krijgen mensen weinig kinderen, vooral twintigers niet meer. Met 1,6 kinderen komen we een half kind tekort om onszelf in stand te houden. Mijn eigen analyse is dat twintigers vaak in flexbanen zitten, wat betekent dat ze onzeker zijn over hun inkomen, en geen huis kunnen kopen. Niet de ideale omstandigheden om kinderen te krijgen. We zijn natuurlijk een immigratieland. Maar stel dat we dat niet zouden zijn, dan krijgen we Japanse toestanden. Dan is het over een paar decennia behoorlijk leeg."

"O, u bedoelt de Ooievaer! Dat is een mooi café in het eigentijdse stadhuis in Den Haag. Ik zit daar weleens. Dat grootstedelijke van de stad waar ik woon, vind ik prachtig."

Nageslacht
"Ik heb al veertig jaar een relatie met een man, in die tijd kreeg je geen kinderen. Ik had het wel gewild, maar het is er niet van gekomen. En nu ben ik te oud."

De Ware
"Die ene uit tienduizenden, die bestaat niet. Er zijn meerdere Waren, gelukkig maar. Want stel dat er maar één zou zijn, dan zou je die nooit vinden tussen de miljarden mensen. En als die Ware dood zou gaan, zou je nooit meer iemand anders vinden. Als u denkt dat thuis de enige ware is, heeft u het mis. Met als boodschap: wees blij met wat je hebt, koester het."

Pensionado
"Ik ben het bijna, maar er nog lang niet aan toe. Dus ik stop in juni na 37 jaar wel bij het CBS, maar ik blijf als 'ambassadeur' betrokken. Ik blijf ook actief bij de UvA en ga meer columns schrijven en lezingen geven. Ik houd van zenden - daarom twitter ik veel en doe ik graag interviews - ik ben blij als mensen willen luisteren naar wat ik denk."

Prinses Beatrix
"O! Ja, o ja. Ik heb haar een paar keer ontmoet, ook toen ze nog koningin was. Ik ben helemaal gecharmeerd van haar. Toen ik voor een tweede keer was uitgenodigd op een officiële bijeenkomst, mocht ik als tafelheer aanschuiven! We hebben zo leuk gepraat. Ze heeft humor, is hartelijk en altruïstisch en heeft zo veel meegemaakt."

Sjpassemig
"Is dat Limburgs? Een carnavalsvereniging denk ik. O, de carnavalsnaam voor Heerlen. Ja carnaval, dat doe ik niet meer. Ik zou het wel leuk willen vinden, maar ik ben het verleerd. Vroeger als kind was het vanzelfsprekend, ging je verkleed als cowboy of Chinees. Ik ben nooit meer speciaal teruggegaan voor carnaval."

Ruben Hein
"Zijn muziek ken ik niet. Muziek van nu houd ik niet bij, al ben ik helemaal in de muziek. Van filmmuziek uit de jaren vijftig tot opera en van accordeonmuziek tot Franse chansons. Maar ik heb geen tijd gehad om mezelf op alles bij te spijkeren. Ik ben in die zin een workaholic, dan concentreer je je op iets en houd je niet veel tijd over voor andere dingen. Als ik wel even tijd heb, ga ik fietsen of werken in de tuin."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden