PlusTen Slotte

Jacqueline de Savornin Lohman (1933-2018): een totale Heintje Davids

Niemand vertelde Jacqueline de Savornin Lohman hoe het moest. Ze was wars van regels, stond aan de wieg van D66 en koos op haar zevenstigste voor een carrière als cabaretier.

De Savornin Lohman in 2016. Beeld TEDx Talks
De Savornin Lohman in 2016.Beeld TEDx Talks

Jacqueline de Savornin Lohman trok haar eigen plan. Ze was de eerste studente in Leiden die een broek droeg. Was moeder, advocaat, onderzoeker, Eerste Kamerlid voor D66 en hoogleraar sociale hulpverlening in een tijd dat de meeste vrouwen bij die eerste functie bleven.

En toen ze op haar zeventigste koos voor een carrière als cabaretier, kon ze de titel 'oudste cabaretier van Nederland' op haar conto schrijven, al had ze een hekel aan die term.

85 was ze, toen ze zaterdag overleed. Ze voelde zich tot een maand voor haar dood nog fit, deed veel aan yoga en zag geen reden om van haar pensioen te genieten nadat ze met emeritaat was gegaan. 'Wat is dat genieten dan?' pareerde ze die vraag. Zij genoot juist van de schijnwerpers, het plezier van op het podium staan en het helpen van studenten die waren vastgelopen met hun scriptie, een uitdaging die ze ook op zich had genomen.

De levenslust en het optimisme die de geboren jonkvrouw De Savornin Lohman kenmerkten (al liet ze zich nooit voorstaan op haar adellijke komaf), waren niet vanzelfsprekend.

Als twaalfjarig meisje overleefde ze een Jappenkamp en verloor haar vader. Haar moeder keerde met de vier kinderen terug naar Nederland, waar niemand empathie of oog had voor hun kampervaringen in Indië. "Haar jeugd was hard, maar het maakte haar niet bitter," schetst zoon Bas Soetenhorst, Parooljournalist.

'Eén hap'
Een standaardmoeder was ze niet. Het huishouden deed ze erbij. Soetenhorst herinnert zich dat ze goed kon koken, maar vaak zo druk was met andere dingen dat het niet altijd goed ging. "Het eten was aangebrand doordat ze te lang aan de telefoon hing. Dan zei ze: 'Eén hap en je proeft het niet meer.'"

Als jurist en hoogleraar sociale hulpverlening was ze wars van regels, zegt Theo Schuyt, hoogleraar filantropische studies aan de VU en een goede vriend. Hij leerde De Savornin Lohman kennen nadat ze Doe Wel en Zie Om had geschreven, een boek waarin ze betoogt niet alleen recht te doen, maar ook een goed mens te zijn. Samen gaven ze college op elkaars universiteit, hij op de UvA, zij op de VU. Ze ruilden gewoon van collegezaal. "Dat kon helemaal niet, maar daarom deden we het juist."

In 1966 stond ze aan de wieg van D66. Naar eigen zeggen 'om de christelijke partijen en hun moralistische politiek te laten ontploffen.' Eén van die christelijke partijen, de CHU, was nog door haar overgrootvader opgericht.

Van 1991 tot 1995 zat ze voor de partij in de Eerste Kamer. "Ze was opvallend anders. En ze liet je altijd nadenken. Ze zei op het eind 'ik ben nooit een echte politica geweest, maar ik vond het wel erg zinvol," vertelt Ankie Broekers-Knol, nu voorzitter van de Eerste Kamer, die haar sinds de jaren zeventig kent.

'Blessing in disguise'
Keerpunt in haar leven was de scheiding van haar man Rob Soetenhorst, hoofdredacteur van de Haagsche Courant, met wie ze drie kinderen had. Hij verliet haar begin jaren negentig. Niet lang erna ging ze van Oegstgeest naar Amsterdam. "Ze had er veel verdriet van, maar het gaf haar ook vrijheid. Ik heb het wel eens een 'blessing in disguise' genoemd," zegt zoon Bas. In haar cabaretprogramma's maakte ze grappen over stellen die lang bij elkaar blijven. Ze zei vaak: "We leven te lang om slechts één relatie te hebben."

Zeventig was ze toen ze begon met cabaret, aangemoedigd door haar zangleraar Jan Kortie, die haar een 'bemoedigende, jeugdige spirit' noemt. Een optreden in De Wereld Draait Door leverde tientallen verzoeken op, waarna ze ruim tien jaar door het hele land shows gaf. Ze hield senioren een spiegel voor, stak de draak met over kwalen klagende bejaarden en had een hilarische scène waarin ze in een vloeiende beweging met een hulpstuk probeert steunkousen aan te trekken. Jaren geleden zei ze al dat ze ging stoppen, maar dat deed ze nooit. "Een totale Heintje Davids," aldus Bas.

Afgelopen september trad ze nog op tijdens haar 85ste verjaardag, in het voormalige Parooltheater bij de Nes. Ze wist nog niet dat ze ziek was, en dat het haar afscheidsvoorstelling zou worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden