Plus

IS verliest terrein: wat betekent dat voor Nederland?

Islamitische Staat verliest steeds meer terrein in Irak en Syrië. Wat betekent dit voor de kans op aanslagen in Nederland? Veiligheidsdiensten spreken van een 'dubbel beeld'.

Symbolisch was het opblazen van de al-Nuri-moskee in Mosul door ISBeeld anp

Het kalifaat wankelt. Het gebied in Syrië en Irak waar IS de dienst uitmaakt wordt in rap tempo kleiner en de financiële middelen lijken op te drogen. Symbolisch was het opblazen van de al-Nuri-moskee in Mosul door IS, de plek waar in IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi het kalifaat uitriep. Het lijkt een kwestie van tijd voor de islamitische heilstaat niet meer bestaat.

Onduidelijk is wat dit betekent voor jihadisten in Nederland. Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) geeft de 'geweldsbereidheid' van jihadisten in Nederland een dubbel beeld.

Geen stappen
'Enerzijds tonen arrestaties en onderzoek aan dat er jihadisten in Nederland zijn die bereid zijn om geweld toe te passen,' staat in de recentste rapportage. 'Anderzijds valt op dat ondanks de uitgesproken overtuiging dat aanslagen legitiem en zelfs noodzakelijk zijn, de meerderheid van de Nederlandse jihadisten tot op heden geen stappen onderneemt om zelf tot geweld over te gaan.'

Maar, zo waarschuwt de NCTV, het ineenstorten van het kalifaat en de terugkeer van geharde jihadstrijders 'kan deze dynamiek veranderen'.

Het risico op een terroristische aanslag in Nederland is onverminderd groot, staat in het gisteren verschenen Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. Wie de periodieke rapportage leest, vraagt zich af hoe het kan dat Nederland de laatste jaren verschoond is gebleven van aanslagen zoals die in Engeland, Frankrijk, Duitsland en België plaatsvonden.

Wat weerhoudt jihadisten?
Volgens de NCTV kent Nederland op dit moment minstens 'enkele honderden' jihadisten en zo'n vijftig teruggekeerde Syriëgangers. Een onbekend aantal van hen is bereid om geweld te toe passen. Wat heeft hen daar tot op heden, los van het op tijd ingrijpen door veiligheidsdiensten, van weerhouden?

"Lang niet iedereen met radicale opvattingen gaat over tot het plegen van aanslagen," zegt Jelle van Buuren, terrorisme-expert aan de Universiteit Leiden. "Vaak wordt aangenomen dat radicalisering altijd de opmaat is voor geweld, maar dat klopt niet. Net als blowen in verreweg de meeste gevallen niet leidt tot heroïneverslaving."

Het gaat om meer elementen, zegt Van Buuren: "Of mensen uiteindelijk overgaan tot geweld hangt samen met een combinatie van factoren: psychische gesteldheid, groepsdruk en maar ook copycatgedrag: een aanslag met een voertuig kan andere extremisten om ideeën brengen."

Drie typen aanslagplegers
Ruwweg zijn er drie typen aanslagplegers. Allereerst extremisten die zich laten inspireren door jihadistische propaganda, maar geen link hebben met IS. Dan aanslagplegers die 'gecoacht' worden vanuit het kalifaat.

En als derde terroristen die georganiseerd zijn door de externe aanslageneenheid van IS. Aanslagen die een zekere vorm van coördinatie en organisatie vergen, zoals die op concertzaal Bataclan in Parijs, worden veelal gepleegd door die laatste categorie.

De slagkracht van de organisatie in Europa wordt kleiner door het terugdringen van IS in Syrië en Irak, verwacht de NCTV. IS krijgt het moeilijker om complexe aanslagen in het Westen uit te voeren. Het is steeds lastiger voor jihadisten om vanuit het kalifaat terug te keren. Uitreizigers zijn er de laatste jaren sowieso nauwelijks meer: vorig jaar gingen vijf geradicaliseerde Nederlandse moslims naar het Midden-Oosten, dit jaar een.

Meer of minder motivatie?
"Het uitroepen van het kalifaat was vanuit pr-oogpunt een briljante zet," zegt Van Buuren. "Voor geradicaliseerde moslims werd het een utopische plek, die het mogelijk maakte om hun radicale ideeën om te zetten in concrete actie."

"Als het kalifaat ophoudt te bestaan kan dit de magie voor extremisten verkleinen, maar het kan ze ook extra motiveren."

Ook de NCTV durft niet te zeggen wat de krimp van het kalifaat doet met de veiligheidssituatie in Nederland. Maar de stelligste zin uit de rapportage stelt niet gerust: 'De aanslagen in het Westen houden aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden