Plus

Is nieuwbouwproject Oostpoort het paradijs op aarde?

Nirvana, Eldorado, Arcadië zijn straatnamen in Oostpoort, de 'binnenstedelijke Vinex-locatie' rond de oude Oostergasfabriek. De architectuur doet haar best speels en afwisselend te zijn, maar oogt nogal braaf.

Het Land van Cocagneplein in de wijk Oostpoort; sociale woningbouw met ronde balkonsBeeld Rink Hof

Siermetselwerk is terug van weggeweest. Dat is fijn voor de ambachtslieden en voor de passanten die zich op hun wandeling door de stad niet hoeven te vervelen. Strijklicht? Dat krijgt ook weer eens een kans.

Afleiding genoeg, althans in de Oostpoort waarvan nu de derde fase op het punt staat te worden afgerond. De architecten hebben zich laten inspireren door de industriële baksteenarchitectuur uit het eind van de negentiende eeuw met bijbehorende ornamenten.

Omgekieperd
Pilasters met kroonvormige kapitelen, verspringende metselverbanden, speklagen, bogen en puntdaken: een hele bouwdoos is omgekieperd in dit stukje tussen de spoorlijn naar Hilversum en de Linnaeusstraat.

Leidend principe was de oorspronkelijke bebouwing van de Oostergasfabriek, waarvan het Sportfondsenbad Oost het bekendst is. Dat zwembad in het voormalige retortenhuis is sinds 2014 ingeklemd door een winkelcentrum. Een retort destilleert het gas uit steenkool, maar dat terzijde. Over het winkelcentrum stuurde Het Parool begin 2015 onrustbarende berichten de wereld in. Lege winkels, goedkope formules en een middelmatig aanbod hielden de bezoekers weg.

Nog steeds hoef je voor iets bijzonders niet naar Oostpoort, helaas, want het door Soeters en Van Eldonk bedachte stratenpatroon is intiem en verrassend.

Het had een stukje boektiekstad kunnen worden en dat is het niet. De bovengelegen appartementen doen met hun uitstekende ronde balkonnetjes al gedateerd aan, alsof het een erfenisje van de sociale woningbouw uit de jaren tachtig is. Dan helpt het ook niet erg dat de straten Nirvana en Land van Cocagne heten. Wie bij de gemeente en in welk bui heeft bedacht dat hier het paradijs op aarde zou moeten worden geschapen?

Amsterdamse School
Het is even lachen als een achterom de Hof van Eden heet en het verlengde daarvan de Tuin van Hera. Gaan we voorbij aan de naamgeving, dan moet gezegd dat er in plandeel Oostpoort Oost best aardige nieuwbouw is neergezet, waarbij het siermetselwerk de rode draad is. De Amsterdamse School is niet alleen hier, maar ook elders in de stad volop terug van weggeweest. Alleen niet zo hermetisch en somber als een eeuw geleden, want ramen reiken tot de grond en ­vides springen open in de interieurs. De plasticiteit in de gevels blijkt daartegen opgewassen.

Oostpoort is een zogeheten binnenstedelijke Vinex-locatie, bedoeld om binnen de bebouwde kom te voldoen aan de woningbehoefte. Aan de huisvesting van ouderen is speciale zorg besteed - er is onder meer een complex voor Chinese senioren. Maar de wijk had allang klaar moeten zijn. Sanering van de vervuilde grond en de crisis in het bouw hebben de voltooiing vertraagd.

Op de eerste foto-impressies zijn de oorspronkelijke ambities te zien: een monumentaal rond blok zou het hart vormen op de plek waar nu het Paradijsplein bijna gereed is. Daar is niks ronds meer te zien, maar een ­Dudokachtige school- en peuteropvang en een rij kadewoningen met verhoogde binnentuinen, omdat de auto ook ergens opgeborgen moet worden.

Overigens strijkt hier op het Paradijsplein binnenkort Baut neer met een pop-up­restaurant. Dat kan de wijk wel gebruiken.

Sjoerd Soeters tekende zelf aan de kadewoningen, net als Mulleners & Mulleners, bekend om hun herinterpretatie van de oud-Hollandse stijl.

Ambities
Wat de rij woningen sympathiek maakt is de schaal en maat die passen bij de Ringvaart en de Oranje Vrijstaatkade. Uniek voor Amsterdam is de verhoogde voortuin waardoor het privédomein wordt afgescheiden van de kade.

Het is sowieso knap dat achter het volgepropte winkelcentrum iets van een Arcadië is ontstaan, logisch dat die naam ook in het stratenplan terugkeert. Een lanenstructuur is ook al een bijzonderheid - die sluit aan bij de groene doorgangswegen in de Watergraafsmeer. Zo is een bijna natuurlijke overgang geschapen tussen de lager gelegen polder en het Muiderpoortstation, tussen de Indische- en Transvaalbuurt.

En toch en toch en toch. Hoe goed de ambities ook zijn af te lezen aan Oostpoort, hoeveel aandacht er ook is besteed aan de openbare ruimte met perken, het ademt wel erg Vinex. Schitterend, de getrapte laagbouw van Scala Architecten in een straat met de naam Eldorado, maar die had evengoed kunnen staan in Vathorst Amersfoort.

Een hoogstedelijk milieu moest het terrein van de Oostergasfabriek worden, terwijl het in plandeel Oost vooral doet denken aan een slaapwijk met een monocultuur van gezinnen. Het oogt daarom alles bij elkaar wat braaf, hoe de architectuur ook haar best doet speels en afwisselend te zijn. En misschien is het industriële karakter van de voormalige zuiveringshallen wat al te letterlijk nagebootst.

Jaap Huisman recenseert voor Het Parool regelmatig nieuwe architectuurBeeld Het Parool
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden