Plus

Is er nog hoop voor het Buikslotermeerplein?

Nu de gemeente hoge ambities van winkelcentrum Buikslotermeerplein van tafel heeft geveegd, vrezen winkeliers voor de ondergang. Ze zijn er nog niet aan toe om de weg der geleidelijkheid te bewandelen.

Beeld Maarten Boswijk

Op de ambitieuze impressies staat een volledig vernieuwd winkelcentrum te glimmen. Het is bijna niet te geloven dat het hier gaat om de toekomst van het al jaren met leegstand en teruglopende bestedingen worstelende winkelcentrum Boven 't Y. Het glas en het groen zijn wel even wat anders dan het beton waar het winkelhart van Noord om bekend staat - het beton van het lege marktplein, het beton van het speeltoestel dat al sinds 1970 voor de Hema staat, het beton van het lekke parkeerdek, dat door het winkelende publiek Oost-Duits wordt genoemd.

De tekeningen pronken met 24.000 vierkante meter extra winkelruimte op twee etages en daarbovenop nog een daktuin. Hippe nieuwe horecaformules (Kip en 't Y!) zijn alvast ingetekend op het winkelcentrum, dat in de volksmond altijd het Buikslotermeerplein is blijven heten. De winkeliers willen laten zien dat een metamorfose mogelijk is.

Ze mikken op de nieuwe Noorderlingen, hoogopgeleide gezinnen in het stadsdeel waar de komende jaren tienduizenden woningen worden gebouwd. "Voor zestig procent hoge inkomens. Die kopen niet op het Buikslotermeerplein," zegt voorzitter Fred Schulp van de vereniging van winkeleigenaren. Hij wijst op de plannen: "Hier wel."

Inzaaien van gras
Een 'schaalsprong' zien de winkeliers als hun laatste kans. De deels overkapte winkelgalerij moet plaatsmaken voor nieuwe, uitgestrekte winkelpanden, aantrekkelijk voor internationale ketens. "Zara en consorten komen niet voor een gerenoveerd centrum," zegt Schulp. De plannen zijn opgesteld door een over de hele wereld actieve uitbater van winkelcentra. De winkeliers mogen de naam van de ontwikkelaar niet noemen, maar uit gemeenteraadsstukken is bekend dat het gaat om Unibail-Rodamco-Westfield (URW). "In alle landen in Europa hebben ze een winkelcentrum in de hoofdstad. Alleen in Nederland niet," zegt centrummanager Arnold Liefveld.

Deze maand bleek alle plannenmakerij voor niets geweest. Het stadsbestuur wil er niet aan. De winkeliers zijn zwaar teleurgesteld in wethouder Marieke van Doorninck (Ruimtelijke Ordening). Ze spreken van een grote draai. Nog maar een jaar geleden wilde het vorige stadsbestuur een onderzoek naar een winkelcentrum dat klanten uit de hele regio kan trekken. De winkeliers vermoeden dat het nieuwe stadsbestuur de voorkeur geeft aan extra woningen. Rond het nieuwe winkelcentrum was ruimte voor 1300 appartementen in woontorens. Nu kan dat gemakkelijk het dubbele worden.

Wethouder Van Doorninck onderstreept dat de plannen met veel onzekerheid omgeven waren. Het klopt wel dat er nu meer ruimte komt voor woningen, zegt een woordvoerder, maar belangrijker is dat het Buikslotermeerplein de weg omhoog kan vinden door het opknappen van de omgeving.

De Noord/Zuidlijn en de bouw van een bioscoop met twaalf zalen bieden nieuwe perspectieven. Daarnaast komt nog een beeldbepalend gebouw met culturele voorzieningen. Wat er verder komt rond het Buikslotermeerplein is voor de stad ook nog een zoektocht. Wel belooft de wethouder een snelle verbetering van de aantrekkelijkheid en de levendigheid van het gebied, bijvoorbeeld door kunstenaars in leegstaande winkels en het inzaaien van gras waar kinderen kunnen spelen.

Waar de klappen vallen
"We gaan aan de slag." Volgens Van Doorninck was het risico te groot dat het plein nog jaren zou wachten op duidelijkheid. Zo ging het vaker met plannen voor dit gebied. Grote winkelbeleggers als ING, Syntrus-Achmea en Prowinko-Kroonenberg hebben de laatste tien jaar pogingen gedaan. Steeds weer beten ze hun tanden stuk op de pandeigenaren.

Het vastgoed is verdeeld over 68 partijen, een erfenis uit de hoogtijdagen van het centrum toen de winkeliers hun zaak na twintig jaar huren voor een zacht prijsje konden kopen. Het URW-plan kreeg wél de steun van alle eigenaren. Juist daarom baalt Schulp dat het van tafel is geveegd. "Eindelijk hadden we alle neuzen dezelfde kant op."

Een kleine wandeling over het Buikslotermeerplein is genoeg om te zien dat het winkelcentrum er weinig florissant voorstaat. Vorig jaar stond 10,6 procent leeg. Veel gaten zijn opgevuld door onbestemde kledingwinkels met een eeuwige opruiming. Tot voor kort was er zelfs een outlet van de Wibra. Ook in de nieuwe vleugel die tien jaar geleden openging, zijn nu gaten gevallen. Bruna is dicht, Xenos volgt en de als grote trekker binnengehaalde Mediamarkt heeft een verdieping ingeleverd.

Met V&D ging in 2016 een andere grote trekker failliet. Ook al is het warenhuispand weer helemaal opgevuld, het typeert het winkelkerkhof dat het Buikslotermeerplein was. Noem een bekende winkelketen die de afgelopen jaren in de problemen is gekomen door de crisis of de concurrentie van webwinkels, en het Buikslotermeerplein had wel een filiaal. Van Kijkshop tot Schoenenreus en van Dixons tot Free Record Shop en Halfords - het middensegment dat het Buikslotermeerplein tot voorbij de millenniumwisseling een goed met de auto bereikbare koopmachine maakte, is nu de hoek waar de klappen vallen.

Met NZ-lijn naar centrum
Het is dit winkelcentrum aan te zien dat het bijna een halve eeuw oud is. In een enquête van het gemeentelijk onderzoeksbureau OIS scoort alleen het Lambertus Zijlplein in Nieuw-West een slechter cijfer. Vooral de sfeeren de horeca staan laag op de ranglijst. Een ander cijfer van OIS spreekt boekdelen: los van de dagelijkse boodschappen doen Noorderlingen nog maar de helft van hun aankopen in hun eigen stadsdeel. In 2008 was dat nog twee derde.

Webwinkels rukken op en de Noord/Zuidlijn blijkt twee kanten op te rijden: de binnenstad is niet ver weg meer.Is het dan wel reëel om een volledig vernieuwd winkelcentrum te bouwen? Is het echt denkbaar dat de hele regio weer naar het Buikslotermeerplein komt, zoals in de jaren tachtig en negentig? Schulp en Liefveld vinden van wel. Ze verwijzen naar de rapporten die in opdracht van de gemeente zijn gemaakt.

Onderzoeksbureau Wyne noemt de schaalsprong 'goed te motiveren', gezien de groei van de bevolking en het toerisme. Als het Buikslotermeerplein blijft zoals het nu is, dan onderscheidt het zich nauwelijks van andere winkelcentra, zeggen de onderzoekers van Strabo. En dat is zonde, want de locatie in het groeiende Noord is uitstekend. Allebei waarschuwen ze dat de kans op verder afglijden groot is, als nu niet wordt ingegrepen.

De onderzoekers komen ook met redenen om te geloven in een nieuwe start voor deze locatie, waar voldoende ruimte is. Na het aanpakken van Rokin en Damrak zijn er in de binnenstad geen mogelijkheden meer om grote winkelpanden te maken. Het toerisme groeit door.

Op het Buikslotermeerplein zien ze de bussen met toeristen al komen. "In het centrum loop je straks voetje voor voetje," zegt Schulp. Het nieuwe winkelcentrum kan helpen met het spreiden van de drukte, betogen ze.

"Dat snapt de stad ook niet. Regeren is vooruitzien," zegt Liefveld. "Deze plannen zijn pas in 2029 klaar."

Bodemprijs
Een andere uitweg zien de winkeliers ook niet. Ze vrezen dat nog meer gaten gaan vallen door leegstand. Hun schrikbeeld: uiteindelijk zakt het winkelcentrum door zijn hoeven, waardoor de gemeente het stuk dat het verst verwijderd is van de metro voor een bodemprijs kan opkopen om hier woningen te bouwen.

De huuropbrengsten lopen al jaren terug. In 2008 liepen ze nog uiteen van 400 tot 900 euro per vierkante meter. Daar was vorig jaar, toen het Buikslotermeerplein als enige winkelcentrum in Amsterdam de winkelhuren zag dalen, nog hooguit 450 euro van over.

Samen investeren in een opknapbeurt zit er daarom niet meer in voor een groot deel van de 68 eigenaren. Centrummanager Liefveld, zelf ook eigenaar van een winkel: "Als het plan komt voor een grootschalige renovatie zeg ik: gaat niet door. Als URW mijn pand overneemt, kan het wel door."

Beeld Artist Impression

Onderzoeksbureau Wyne noemt de schaalsprong 'goed te motiveren', gezien de groei van de bevolking en het toerisme. Als het Buikslotermeerplein blijft zoals het nu is, dan onderscheidt het zich nauwelijks van andere winkelcentra, zeggen de onderzoekers van Strabo. En dat is zonde, want de locatie in het groeiende Noord is uitstekend. Allebei waarschuwen ze dat de kans op verder afglijden groot is, als nu niet wordt ingegrepen.

De onderzoekers komen ook met redenen om te geloven in een nieuwe start voor deze locatie, waar voldoende ruimte is. Na het aanpakken van Rokin en Damrak zijn er in de binnenstad geen mogelijkheden meer om grote winkelpanden te maken. Het toerisme groeit door.

Op het Buikslotermeerplein zien ze de bussen met toeristen al komen. "In het centrum loop je straks voetje voor voetje," zegt Schulp. Het nieuwe winkelcentrum kan helpen met het spreiden van de drukte, betogen ze.

"Dat snapt de stad ook niet. Regeren is vooruitzien," zegt Liefveld. "Deze plannen zijn pas in 2029 klaar."

Bodemprijs
Een andere uitweg zien de winkeliers ook niet. Ze vrezen dat nog meer gaten gaan vallen door leegstand. Hun schrikbeeld: uiteindelijk zakt het winkelcentrum door zijn hoeven, waardoor de gemeente het stuk dat het verst verwijderd is van de metro voor een bodemprijs kan opkopen om hier woningen te bouwen.

De huuropbrengsten lopen al jaren terug. In 2008 liepen ze nog uiteen van 400 tot 900 euro per vierkante meter. Daar was vorig jaar, toen het Buikslotermeerplein als enige winkelcentrum in Amsterdam de winkelhuren zag dalen, nog hooguit 450 euro van over.

Samen investeren in een opknapbeurt zit er daarom niet meer in voor een groot deel van de 68 eigenaren. Centrummanager Liefveld, zelf ook eigenaar van een winkel: "Als het plan komt voor een grootschalige renovatie zeg ik: gaat niet door. Als URW mijn pand overneemt, kan het wel door."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.