Plus

Is de democratie in crisis of juist springlevend?

Een waslijst aan politieke partijen dingt straks naar de gunst van de kiezers. De democratie in crisis? 'Alleen de zittende politieke klasse is in paniek.'

De tevredenheid over ons democratische bestel is sinds de jaren zeventig gestegen van 55 procent naar 75 procent. Beeld Ted Struwer

Mooie leus: 'Wanneer je niet stemt omdat je er niet meer in gelooft, zit je bij ons goed'. Slechts één punt heeft de Amsterdamse advocaat Peter Plasman op het programma van zijn partij Niet Stemmers staan: 'In het parlement zullen wij nooit stemmen.'

Het feest der democratie.

Voor een partij die claimt de grootste van Nederland te zijn, hadden de Niet Stemmers overigens nog heel wat moeite de benodigde steunverklaringen te vinden. In vier van de twintig kiesdistricten lukte het helemaal niet, waardoor de partij leuke extraatjes misloopt, zoals zendtijd op nationale televisie. De niet-stemmers, eindelijk in de gelegenheid zichzelf massaal zichtbaar te maken, zouden zomaar eens niet kunnen gaan stemmen.

Doemdenken
Is er ook wel zo veel reden tot somberheid? Onlangs zette de Amsterdamse politicoloog Tom van de Meer het allemaal op een rijtje. 'De gedachte dat de democratie in crisis verkeert, bestaat al zo lang als de democratie zelf,' schrijft hij in zijn boek Niet de kiezer is gek. 'Maar dat democratisch crisisdenken is niet reëel. Ondanks al het doemdenken is de Nederlandse democratie een van de beste van de wereld.'

De cijfers: volgens onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau noemde in 2008 93 procent van de Nederlanders de democratie de beste vorm van regeren en vond in 2012 95 procent het belangrijk in een land te wonen dat democratisch wordt bestuurd.

De tevredenheid over ons democratische bestel is sinds de jaren zeventig gestegen van 55 procent naar 75 procent. De opkomst bij verkiezingen is al vijftien jaar stabiel, ondanks het ergerniswekkend hoge tempo waarin tussen 2002 en 2012 verkiezingen werden gehouden. Driekwart van de kiezers gaat stemmen voor de Tweede Kamer, een percentage dat alleen wordt overtroffen door landen waar nog een opkomstplicht is.

Jongeren warm maken
Van de ruim 500.000 Nederlandse expats hebben zich er 70.000 geregistreerd om aan de verkiezingen mee te doen. Dat lijkt niet veel, maar is wel een record. Ook de Stembus, waarmee de populaire BNN-presentator Tim Hofman de 850.000 jongeren die voor het eerst mogen stemmen warm probeert te maken voor de stembusstrijd, wijst eerder op betrokkenheid dan op gebrek aan belangstelling.

De democratie leeft, niet in de laatste plaats door de opkomst van populistische partijen als de PVV en het lawaai waarmee de machtsovername door Donald Trump in Amerika gepaard gaat. De verkiezingen gaan weer ergens over.

"Het publieke debat is groter en intensiever," zegt de Leidse hoogleraar staatsrecht Wim Voermans. "En minder keurig. Maar is dat erg? Democratie hoort messy te zijn."

Eervolle ambt
Dit jaar is het precies honderd jaar geleden dat in Nederland het actief kiesrecht voor alle mannen boven de 25 jaar werd ingevoerd - de vrouwen volgden in 1919. Inmiddels wordt er in de hoofden van politieke vernieuwers heel wat afgeëxperimenteerd. Voorlopig hoogtepuntje: de reductie van het eervolle ambt van volksvertegenwoordig tot een op afstand bestuurbaar stemkastje (GeenPeil).

Meer dan tachtig politieke partijen lieten zich dit jaar registreren voor de Kamerverkiezingen van 15 maart, soms met een roerend gevoel voor kansloosheid. Rechtdoor van No Surrendervoorman Henk Kuipers, die besloot de handdoek in de ring te gooien na een politie-inval in het clubhuis van de motorclub in Emmen. De financiers hadden er geen zin meer in.

Of de politieke partij NXD, in 2012 goed voor het laagterecord van 68 stemmen. Zij haakten dit jaar helaas voor de beginstreep al af.
De Kleptocratenpartij ('We gaan ertegenin!'), Daadkrachtig Nederland ('Eerst de mens, dan de rest') en de Ware Volkspartij ('Een wereld van verschil'), ze haalden het niet. Trots op Nederland (zonder Rita Verdonk) vertikte het meer dan 11,25 euro borg te betalen.

Naoorlogse records
Vrijdagmiddag maakte de Kiesraad, na telling van de benodigde steunverklaringen en betaling van 11.250 euro borg, bekend dat 28 partijen wél mogen meedoen (waarvan zestien in alle twintig districten), een evenaring van de naoorlogse records uit 1971 en 1981. De lijst past straks nog net op het traditionele stembiljet, al zal die wel moeten worden uitgerekt tot de maximale breedte van een meter.

Hoezo geen belangstelling? De verwachtingen over het aantal te behalen zetels zijn genoeg om minstens drie parlementen mee te vullen. En het mooie is: straks aan de start beginnen alle politieke partijen gewoon met nul zetels.

Vrijdagmiddag maakte de Kiesraad bekend dat 28 partijen wél mogen meedoen. Beeld anp

Sommige nieuwkomers en afsplitsingen mogen zich al verheugen in - een soms buitensporige hoeveelheid - aandacht. Denk van de afvallige PvdA'ers Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk, Nieuwe Wegen van de al even afvallige sociaaldemocraat Jacques Monasch. Artikel 1 van de afvallige Denker Sylvana Simons. Het nieuwe trio voormalige vrienden op rechts: Jan Roos van VNL, Jan Dijkgraaf van GeenPeil en Thierry Baudet van het Forum voor Democratie.

Fragmentatie
Anderen moeten zich nog bewijzen in de slag om de broodnodige publiciteit. De Partij voor Mens en Spirit, in 2008 opgericht door astrologe Lea Manders. Hero Brinkman, de voormalige PVV'er die het deze keer maar weer eens probeert met de Ondernemers Partij. Jezus Leeft, 'voor een maatschappij gebaseerd op liefde en gerechtigheid', die het straks in zeven kiesdistricten mag proberen.

'Samen voor verandering' (De Burger Beweging), 'alle macht aan de burger' (StemNL), 'bepaal je eigen toekomst' (Libertarische Partij). Je kunt het zo gek niet verzinnen of er is straks een leus voor.

"Voor de bestuurbaarheid van het land belooft al die fragmentatie niet veel goeds," zegt de Groningse politicoloog Kees Aarts. "Maar vanuit het oogpunt van democratische representatie is dit natuurlijk heel goed nieuws."

Bezwaren?
Voermans: "De zittende politieke klasse is in paniek. Die is in stervensnood en roept dat Nederland ten onder gaat, dat het vertrouwen in de democratie verdwenen is en dat het land onbestuurbaar wordt. Maar het vertrouwen is helemaal niet weg. De democratie toont juist zijn kracht door zich te vernieuwen."

Wie doen er mee aan de verkiezingen?

1.VVD
2.PvdA
3. PVV
4.SP
5. CDA
6. D66
7. ChristenUnie
8. GroenLinks
9. SGP
10.Partij voor de Dieren
11. 50Plus
12. Ondernemerspartij
13. Voor Nederland (VNL)
14. Denk
15. Nieuwe Wegen
16. Forum voor Democratie
17. De Burger Beweging
18. Vrijzinnige Partij
19. GeenPeil
20. Piratenpartij
21. Artikel 1
22. Niet Stemmers
23.Libertarische Partij
24. Lokaal in de Kamer
25. Jezus Leeft
26. StemNL
27. MenS en Spirit/Basisinkomen Partij/V-R
28. Vrije Democratische Partij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden