Recensie

Irrational Man is een verkenning van goed en kwaad, schuld en boete (****)

Met zijn 45ste film Irrational Man slaat Woody Allen geen nieuwe wegen in - waarom zou hij ook? - maar komen thema's uit eerdere films langs, mét een originele draai.

Hoofdrolspelers Joaquin Phoenix en Emma Stone in Irrational Man. Beeld Sabrina Lantos
Hoofdrolspelers Joaquin Phoenix en Emma Stone in Irrational Man.Beeld Sabrina Lantos

'Veel filosofie is verbale masturbatie,' zegt filosofiedocent Abe Lucas (Joaquin Phoenix) tegen zijn studenten op een universiteit in New England. De veertiger twijfelt aan zijn vak, want wat schiet de wereld op met het nadenken en gepraat van filosofen? Kun je niet beter een daad stellen? Wie heeft er iets aan de studie die hij aan het schrijven is over Heidegger en het fascisme?

Abes gepeins leidt tot een writer's block en een existentiële crisis, die zich uit in alcoholisme en depressies. Zijn gekweldheid maakt hem aantrekkelijk voor student Jill (Emma Stone). Zij ziet een briljante man die met zichzelf in de knoop zit en die zij denkt te kunnen redden. Abes collega Rita (Parker Posey), die vastzit in een sleurhuwelijk, valt ook voor Abe en sleept hem het bed in. Een succes is het niet, want de filosofiedocent is in alle opzichten impotent. Hij leeft op als hij zijn ideeën over geen woorden maar daden omzet in actie. Is de wereld zonder sommige mensen niet beter af?

Moreel sausje
Met zijn 45ste film slaat Woody Allen geen nieuwe wegen in - waarom zou hij ook? - maar komen thema's uit eerdere films langs. De intellectueel die zoekt naar een zinvol leven, de kloof tussen filosofische theorieën en het dagelijks leven, de relatie van een oudere man met een jongere vrouw: we kennen het van Allen. Maar de 79-jarige filmmaker weet er een originele draai aan te geven. Ook fijn: Joaquin Phoenix, Emma Stone en Parker Posey zijn uitstekend op dreef.

Boven alles is Irrational Man een op het werk van Dostojevski geïnspireerde verkenning van goed en kwaad, schuld en boete. Net als in Crimes and Misdemeanors en Match Point wordt er een misdaad gepleegd, waarover de dader zich niet schuldig voelt. Het menselijke vermogen om misdaden te rationaliseren en met een moreel sausje te overgieten, wordt overtuigend uitgewerkt.

De film, die van komedie in filosofisch getint drama verandert, toont de mens als een irrationeel wezen dat denkt dat hij zich door zijn ratio laat leiden, maar dat lijdt aan zelfbegoocheling en morele zelfoverschatting. Een aanrader voor iedereen die meent te weten wat goed is voor de mensheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden