Plus

Irene Hemelaar: 'Wat afwijkt, moet van zich laten horen'

'Lief lachen? Serieus!? Ga je tegen mij zeggen dat ik lief moet lachen!?' Irene Hemelaar (47) is weg bij Amsterdam Gay Pride en wil nu voorzitter worden van de FNV.

Irene Hemelaar Beeld Jitske Schols
Irene HemelaarBeeld Jitske Schols

Op zeker moment heeft ze het gewoon besloten: ik ga niet meer aan de kant voor mannen als ik op straat loop. Je zou het vermakelijk kunnen noemen. Of niet. "Je botst aan een stuk door," zegt Irene Hemelaar. "Mannen verwachten dat je een stap opzij doet. Niet omdat ze zichzelf meer vinden dan vrouwen, maar omdat dat de structuur is waar we in zitten."

De structuur.

Hemelaar: "Politiewoordvoerder Ellie Lust zegt: vrouwen ontwikkelen een gladde jas. Ze laten alles van zich afglijden. Op het moment dat je als meisje tietjes krijgt, ben je prooi. Dan word je nageroepen: 'Neuken, neuken, neuken.' Pas als je erover praat, realiseer je je hoe raar dat is."

Aangifte
Ze zegt: "Die keer dat die man in mijn borsten kneep, terwijl ik hand in hand met mijn vriendin over straat liep, was ook wel raar. 'Hé, dikke tieten!' Pèèèp! En dan gewoon weer doorlopen."

Word je dan boos? "Ja, word je dan boos? Dit is hoe het is. Vind ik het stom? Ja, ik vind het stom. Belachelijk. Maar helpt het om kwaad te worden?"

Eén keer heeft ze aangifte gedaan, lang geleden. "Toen de pakjesbezorger van de PTT me in mijn kut greep. Vol met de hand, terwijl ik in de deuropening met dat pakje in mijn armen stond. Ik heb er nooit meer iets van gehoord. Het was niet te bewijzen, want we waren met zijn tweetjes. Ik heb zijn werkgever gebeld. Ook nooit meer wat van gehoord."

Grab them by the pussy. Je kunt er tegenwoordig zomaar president van Amerika mee worden.

Hemelaar: "Dat maakt in elk geval zichtbaar hoe gewoon het wordt gevonden."

Interseks
Vorige week nam ze afscheid als directeur emancipatie van de stichting Amsterdam Gay Pride en kreeg ze uit handen van burgemeester Eberhard van der Laan de Frans Banninck Cocqpenning vanwege haar strijd voor lhbti's en vrouwen in het algemeen.

Vooral op de toevoeging 'i' is ze trots: interseks - geen jongetje en geen meisje. Een groep van 80.000 mensen in Nederland die op de een of andere manier tussen de geslachten in hangen. Een kind waarvan niet te zien is of het jongetje of meisje is. Een man met XX-chromosoom, een vrouw met XY-chromosoom.

Hemelaar: "Er hangt een enorme schaamte omheen. Kinderen worden vaak al op superjonge leeftijd geopereerd, terwijl ze helemaal goed zijn zoals ze zijn. Ouders wordt aangeraden het geheim te houden: vertel het maar niet aan je kind, want dan krijgt het nooit een relatie of wordt het gezien als een freak. Ze horen: je bent de enige, terwijl onze maatschappij gewoon moet leren dat er meer is dan alleen maar mannen en vrouwen."

Ze noemt zichzelf een slashy, een allesvreter: ze schrijft en leidt debatten, organiseert meezingavondjes in het 'heterovriendelijke' café Saarein, brengt met het duo Wilde Orchidee Nederlandstalige liedjes voor ouderen en zingt met het duo Van Hest tot Hemelaar het betere smartlappenrepertoire. Ze geeft trainingen aan het vakbondskader, maar net zo makkelijk flirtworkshops voor vrouwen. En straks wil ze voorzitter worden van de FNV. In maart valt de beslissing.

Mensenrechten
Een jaar geleden mocht ze als vrouwenvertegenwoordiger van Nederland nog de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toespreken. Zat ze daar. Schuin achter zich de delegatie uit Saoedi-Arabië, twee stoelen verderop die uit Nigeria. Ook aanwezig: de mannen uit Jemen.

"Niet dat ik dacht dat me iets zou overkomen," zegt ze. "Maar in 76 landen staat er een lijf- of gevangenisstraf op homoseksualiteit en in zeven van die landen krijg je er de doodstraf voor."

Ze hield een persoonlijk verhaal over 'landen waar tradities, religies, waarden, gewoonten en cultuur boven mensenrechten worden gesteld'. In het bekakste Engels dat ze heeft geleerd hield ze haar toehoorders voor: "Zo'n leven wens je je dierbaren toch niet toe? Beste delegatieleden, dat doen jullie toch niet? Toch? Je kind, je broer of zus, je vriend zo'n leven toewensen. Of jezelf?"

Hemelaar: "Best brutaal, al zeg ik het zelf. Ik sprak de mensen aan op hun eigen vermeende homoseksualiteit."

Je moet wat als er voor jou al tachtig diplomaten inspiratieloos hun verhaal hebben afgedraaid. "Na afloop keerde ik me om naar de mensen van onze post bij de VN met zo'n gebaar van: yeah, kicken. Keek ik zo die meneer uit Saoedi-Arabië in de ogen. Dus ik werp hem een stralende glimlach en een knipoog toe. Ik kreeg een glimlach terug van een boer die kiespijn heeft. Maar ook een knipoog.

Singles Pride
Hemelaar woont sinds kort samen met haar ex in Osdorp. Ze hebben beloofd voor elkaar te zorgen. Twee happy singles met een samenlevingsovereenkomst. "De banken weigeren hypotheken te verstrekken aan vrienden," zegt Hemelaar. "Het mooie van de emancipatie is dat niemand aan ons heeft gevraagd wat onze status is."

'Ik sprak de mensen aan op hun eigen vermeende homoseksualiteit' Beeld Jitske Schols
'Ik sprak de mensen aan op hun eigen vermeende homoseksualiteit'Beeld Jitske Schols

Ze hebben het er samen weleens over gehad: een Singles Pride. "Het zijn er twee miljoen, inclusief onze premier. Single wordt in onze maatschappij gezien als een fase waar je doorheen moet om weer verkering te krijgen. Maar waarom? Als één van ons ooit weer een relatie krijgt, mag die relatie hopen dat hij of zij zelf voor een pensioen heeft gespaard."

Haar vriendin Mireille wilde graag kinderen, maar door een medische fout liep het mis. "Het kindje is op 13 december 2009 geboren," zegt ze. "Het heeft nooit mogen leven. Het is Mireilles grote verdriet en daardoor ook dat van mij. Maar zelf heb ik nooit de ambitie gehad om kinderen te baren."

Ze is blij met het leven dat ze leidt.

Utopie
"Mijn vader belde me in tranen op toen ik op mijn negentiende aan mijn moeder had verteld dat ik verliefd was op een vrouw," zegt ze. "Hij zei: je bent nog altijd mijn troelepetoel. Hij was bang dat ik dacht dat hij er moeite mee zou hebben. Dat vond ik zo overdreven en stom. Wat een drama, die man."

Haar vier oudere broers stonden te juichen. Geen man was goed genoeg voor het zusje. Dan liever een leuk schoonzusje.

Vijftien jaar geleden dacht iedereen: homoseksualiteit is compleet geaccepteerd. "De vrouwenemancipatie was ook geregeld. Alles was geregeld. Dat bleek natuurlijk een utopie te zien. Zolang de maatschappij is gebouwd rondom de witte, heteroseksuele man moet alles wat afwijkt zichtbaar willen zijn en van zich laten horen."

Als je er niet bovenop zit, glij je langzaam terug. "Toen nog niets geregeld was voor lhbti's was het makkelijker om te accepteren dat ze er waren. Dan is gelijkheid een ­geste, een gift. Op het moment dat lhbti's hun rechten gaan opeisen, wordt het opeens een stuk minder gezellig. Dat geldt trouwens ook voor vrouwen. Het geldt voor iedereen die afwijkt van de norm."

Het heeft, zegt ze, weinig met culturele afkomst te maken. "Zit je op de fiets. Kan het - hoor mij eens - gewoon een witte meneer zijn die tegen je roept: 'Hé, lach eens lief.' Echt serieus! Ga je tegen mij zeggen dat ik lief moet lachen!?"

Vind je het vreemd als het me verbaast dat je voorzitter van de FNV wil worden?
"Ja, waarom?"

Bij de vakbond staan de mondhoeken altijd naar beneden.
"Daar is dan ook alle reden voor. De ongelijkheid in Nederland wordt groter. Het is makkelijker om positief te zijn als je rechts bent en je alleen maar zorgen hoeft te maken over hoe je kunt vermeerderen wat je al hebt."

In het functieprofiel van de FNV staat toch dat je een saaie man van middelbare leeftijd moet zijn.
"Dat is het imago, ja. Wat ik inbreng is diversiteit en optimisme. En vertrouwen dat het uiteindelijk allemaal goed komt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden