Interieurs én bewoners onder de loep

Hier woonde mejuffrouw Aletta Hingst, in een interieur dat net als de rest van het huis van Berlage is. Foto Jan van Galen Beeld
Hier woonde mejuffrouw Aletta Hingst, in een interieur dat net als de rest van het huis van Berlage is. Foto Jan van Galen

AMSTERDAM - Achter de gevels van Amsterdamse woonhuizen gaat monumentaal erfgoed schuil. Een oude trap of een muurschildering vertellen veel over de mensen die er gewoond hebben.

"Hun geschiedenis onthult weer veel over de stad van toen," zegt historica Barbara Laan van de Stichting Historische Interieurs in Amsterdam. "Maar ook de oude verflagen op de deurposten onthullen veel over de huizen en de achtereenvolgende bewoners, door de jaren heen."

Al drie jaar verricht Laan met studenten van diverse universiteiten en met steun van het gemeentelijke Bureau Monumenten & Archeologie onderzoek naar interieurs van huizen in Zuid. Dat moet uiterlijk 2011 uitmonden in een wetenschappelijk boek. Als voorproefje verscheen deze week Amsterdamse interieurs, huizenportretten 1875-1945, dat Laan schreef met collega Alexander Westra, filosoof en docent erfgoedstudies aan de Universiteit van Amsterdam (UVA).

Waar het wetenschappelijke werk honderd woonhuizen zal beschrijven, schenkt deze uitgave veel aandacht aan de bewoners van veertien daarvan. De auteurs leggen de loep verder op de architect, opdrachtgevers, bouwmaterialen en leveranciers en kunstenaars die aan de interieurs hebben gewerkt.

Een voordeel van Oud-Zuid was dat het een relatief jonge wijk is. Deze werd ontworpen nadat de grachtengordel volgebouwd was. De eerste bewoners gingen er slechts enkele generaties geleden wonen, waardoor terugzoeken van alle sleutelfiguren geen onbegonnen werk was. "Wij werden dan ook echt verrast door hoe veel we terugvonden," zegt Laan.

Neem de J.J. Viottastraat. Daar vonden de onderzoekers een voorkamer, authentieker dan die in het Anne Frankhuis, die nog intact is. Laan: "In het huis troffen we producten aan van Napoleon Le Grand, meubelmaker en interieurontwerper." Bijzonder was dat hij niet alleen een merkplaatje van zijn firma achterliet, maar ook zijn signatuur, de handtekening van de meester, op het houtwerk.

Laan hoorde ook dat Le Grand (1857-1932) zijn achternaam van Franse ambtenaren had gekregen, die hem als 'lang' aanmerkten. De bijpassende voornaam zou hijzelf hebben aangenomen. Maar dat staat niet in het boek, omdat Laan de bronnen onvoldoende sterk vond.
De bewoners van het pand, de Joodse bankiersfamilie Korijn, worden uitgebreid beschreven. In de straat woonden bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zeven Joodse gezinnen, geen van alle heeft de oorlog overleefd.

Duidelijk werd hoezeer Zuid nog verzuild leefde. Een huis waar Joodse families woonden, was gebouwd door een Joodse opdrachtgever op aanwijzingen van een Joodse architect, met behulp van Joodse leveranciers. Bij katholieken en protestanten ging het niet anders.

Het prachtige Berlagepand aan de Koninginneweg dat werd gebouwd in opdracht van 'mejuffrouw' Aletta Hingst, telg van een van oorsprong Fries en doopsgezind patriciërsgeslacht, straalt een enorme soberheid uit. Berlage leverde voor de villa het totale ontwerp, waarbij hij niet alleen het huis, maar ook de lambrisering en de kasten tot in de kleinste details ontwierp. Een huis waar alles klopt, stellen de schrijvers.

Maar ook wordt een huis in de Jacob Marisstraat beschreven met een historiserend interieur. Het werd gebouwd in de tijd van Berlage, maar heeft een krullerig interieur in de stijl van Lodewijk de XVI, zoals dat gebruikelijk was in de tijd dat de grachtengordel werd gebouwd.

De studie gaat nog door. In het volgende deel lezen we meer over de leveranciers van stucornamenten bijvoorbeeld. Genoemd wordt de firma Silberling aan de Haarlemmerweg. (TON DAMEN)

Barbara Laan, Alexander Westra: Amsterdamse interieurs, uitgeverij SUN, € 14,95, ISBN 9789085067337

www.historischeinterieursamsterdam.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden